داستانی از عشق در روزهای بحران/ سینمای جنگ به صداقت نیاز دارد، نه پشتیبانیهای نهادی
مسیح فخر: در زمانی که سینمای کوتاه با چالشهای جدی از جمله بقا، تأمین مالی و معنا سازی روبهروست، گروهی از سینماگران جوان به اصول انسانی و اعتقادات خود وفادار ماندهاند. فیلم کوتاه «هشت» بهعنوان یکی از این تلاشها، بهجای تکرار کلیشهها دربارهی دفاع مقدس، سعی دارد از دل واقعیت و احساس، داستانی انسانی و عاشقانه را به تصویر بکشد.
در گفتوگویی که با علی آشتیانی (کارگردان) و مهدیرضا عقابی (تهیهکننده) این فیلم داشتهایم، به بررسی ایدهی شکلگیری، چالشهای تولید مستقل، نگرش آنها به سینمای مقاومت و نگرانیهایشان نسبت به آیندهی فیلم کوتاه پرداختهایم؛ گفتوگویی دربارهی ایستادگی، عشق و آرمان در دورانی که بسیاری از این مفاهیم در سینما کمرنگ شدهاند.
دفاع مقدس؛ بازگشت به آرمانها، نه تکرار شعارها
مهدیرضا عقابی در آغاز گفتوگو به شکلگیری فیلم «هشت» اشاره کرده و میگوید: «ما بدون هیچگونه حمایت سازمانی، وارد جشنواره شدیم. تمام هزینهها از جیب خودمان تأمین شد، زیرا هدف ما تنها ساخت یک فیلم نبود؛ بلکه میخواستیم از آرمانی چهارساله دفاع کنیم که بهمرور زمان رنگ باخته است. درحالیکه همه در مورد قهرمانیها صحبت میکنند، تعداد کمی هستند که در عمل پایکار بایستند. ما تصمیم گرفتیم این مسئولیت را خودمان به دوش بگیریم.»
او تأکید میکند که برای گروه سازنده، تصویرسازی از روحیهی مقاومت و قهرمانی در قالبی انسانی و عاشقانه حائز اهمیتتر از هر دغدغهی مالی بوده است.
جنگ، تنها صحنهی نبرد نیست
عقابی در ادامه به رویکرد فیلم نسبت به دفاع مقدس میپردازد و میگوید: «فیلمبرداری ما در اسفند ۱۴۰۳ انجام شد، در زمانی که خبری از درگیریهای اخیر نبود. اما در مرحلهی پستولید، دوباره شعلهی جنگها شعلهور شد و این همزمانی برایم معنا داشت. زیرا جوهرهی جنگ تنها نبرد و خشونت نیست؛ بلکه ایستادگی، ایمان و آرمانی است که در دل مردم زنده است. متأسفانه بهجای روایتهای انسانی و عاشقانه، تنها صحنههای خشن و ویرانگر جنگ به یاد سپرده شده است. «هشت» تلاشی است بهمنظور یادآوری همین وجه فراموششده.»
استقلال در تولید؛ مسئولیت در روایت
بهگفتهی عقابی: «هیچ سینمایی از ما حمایت نکرد، اما همین عدم وابستگی موجب شد تا صادق بمانیم. قصد داشتیم نشان دهیم که سینمای جنگ لزوماً به سازمانها وابسته نیست. میتوان با تکیه بر ایمان و دغدغههای شخصی، فیلمی خلق کرد که هم انسانی و هم حرفهای باشد.»
او همچنین میافزاید: «در انتخاب بازیگران و کیفیت تولید بسیار دقت کردیم. حضور مهتاب ثروتی و بهادر زمانی در این فیلم کوتاه غافلگیرکننده بود و به ما کمک کرد تا نگاهی تازه به سینمای مقاومت بپردازیم.»
از مساعدتات تا نخستین تجربه کارگردانی
علی آشتیانی، کارگردان فیلم، دربارهی مسیر خود تا ساخت «هشت» توضیح میدهد: «فیلم کوتاه برای من فرصتی برای تمرین سینما بود. فیلمنامه را خودم نگاشتم و به مرحلهی ساخت رساندم، با حمایت مهدیرضا عقابی. اگر بازخوردها مثبت باشد، قطعاً قصد ساخت فیلم بلند آن را نیز دارم. سالها زیر نظر کارگردانان بزرگ کار کردهام و حالا زمان آن بود که تجربیات شخصیام را به نمایش بگذارم.»
روایت جنگ در جغرافیای عشق و مقاومت
آشتیانی دربارهی داستان میگوید: «قصه در سال ۱۳۶۴ و در زمان حملهی دشمن به مهران اتفاق میافتد. برایم روحیهی مقاومت مردم آن منطقه بسیار الهامبخش بود. کتاب «مهران آزاد شد» را خواندم تا به روایتهای مستند نزدیکتر شوم. در همهی آن حماسهها، برایم یک عاشقانه دیگر کمی اهمیت دارد؛ عشقی که در کنار مفهوم مقاومت جلوهگری میکند.»
او ادامه میدهد: «شخصیت زن در فیلم نماد ایستادگی است. در زمان فیلمبرداری، مادرم از شیراز تماس گرفت و خواست که برگردم، اما من پاسخ دادم که باید بمانم و کار را تمام کنم. همین روحیهی ایستادگی را در شخصیت زن داستان منتقل کردم.»
داستانی دربارهی عشق، حرمت و ایستادگی
فیلم «هشت» روایت آران و روژان است؛ زوجی که روستایشان در محاصره قرار گرفته و آران به همسرش عزم خود را جزم کرده که اجازه ندهد فردی بیگانه وارد حریمشان شود.
آشتیانی دربارهی این مضمون میگوید: «برای من این روایت دربارهی حفظ حرمت است؛ چه در زمان جنگ و چه در زندگی روزمره. فیلم برخلاف ظاهری جنگیاش، در باطن دربارهی عشق، تعهد و وفاداری است.»
او با نگاهی انتقادی به وضعیت کنونی فیلم کوتاه اضافه میکند: «در بخش اقتباس جشنوارهها، شاهد فیلمهایی هستیم که نه آغاز مشخصی دارند و نه پایان. اقتباس به معنای مواجهه با اثری کامل و روایتی منسجم است. حتی اگر فیلم کوتاه باشد، باید حرفی برای گفتن داشته باشد. تماشاگر نباید در بلاتکلیفی رها شود.»
سینمای کوتاه؛ تمرینی به سوی آینده یا سکوی پرتاب؟
آشتیانی باور دارد: «در ابتدا، فیلم کوتاه میتواند بهعنوان تمرینی مفید باشد، اما از مرحلهی بعدی باید به سکوی پرتاب تبدیل گردد. اگر مدیران فرهنگی به جوانان با دغدغه تزریق توجه کنند، سینمای ایران بهطور قطع از تکرار و رکود فاصله خواهد گرفت.»
او در مورد بازخورد مخاطبان میگوید: «بسیاری از بینندگان عنوان کردند که متوجه نشدند که فیلم کی آغاز شد و کی به اتمام رسید؛ اما تا انتها در سالن باقیماندند و لالایی پایانی را گوش دادند. همین نشان میدهد که فیلم توانسته است علاقهشان را حفظ کند. این برای من بزرگترین دستاورد است.»
آشتیانی همچنین دربارهی ارزیابی خود از اثر میگوید: «به فیلم خودم نمره چهار و نیم از پنج میدهم. همیشه جا برای بهبود وجود دارد، اما خوشحالم که فیلم از بطن باورها شکل گرفت و پیامی برای انتقال دارد.»
عقابی در پایان تأکید میکند: «حمایت از کارگردانان تازهکار، مانند آشتیانی، میتواند جریانی تازه در سینمای ما ایجاد نماید. اگر فیلمنامه خوبی وجود داشته باشد، حتی با کارگردانان جوان هم ادامه میدهم.»
او دربارهی وضعیت عمومی سینمای کوتاه هشدار میدهد: «جشنواره فیلم کوتاه به سمت سطحینگری و شوخی میرود. اگر مضمون از سینمای کوتاه حذف شود، آیندهی سینمای ایران تهی خواهد شد.»
فیلم «هشت» اثر علی آشتیانی و تهیهکنندگی مهدیرضا عقابی، داستانی است دربارهی ایستادگی؛ در برابر جنگ، در برابر فراموشی و در برابر عقبنشینی. اثری که تلاش دارد یادآور شود جوهرهی واقعی سینما ــ همچون زندگی ــ در «پایِ ایستادن» نهفته است، نه در عبور آسان.
۵۹۵۹
