زیر سایه خشکسالی

در ۲۴ ساعت گذشته، آژیر خطر آلودگی هوا به رنگ بنفش در برخی از نواحی تهران به صدا درآمده است! همچنین، در برخی ساعات شبانه‌روز و در تعدادی از مناطق، وضعیت به‌خصوص از بنفش و بسیار ناسالم فراتر رفته و به مرحله خطرناک قهوه‌ای رسیده است. ذرات گرد و غبار در آسمان به حدی دچار انباشت شده‌اند که دیگر در خلال تابستان نشانی از آسمان آبی به چشم نمی‌خورد. آسمان در سایه این ریزگردها، چنان تیره و تار شده که تنها چند متر آن‌طرف‌تر هم در حریری از غبار محو شده است. با توجه به این اوضاع، وزارت بهداشت از همشهریان خواسته است: «در صورتی که ضروری نیست، در خانه یا محیط‌های سرپوشیده خود بمانید».

چند سالی است که آلودگی هوا قابل‌مشاهده دیگر مختص روزهای سرد زمستانی نبوده و ذرات معلق در گرماهای تابستان نیز به تدریج به پایتخت و دیگر شهرها منتقل می‌شوند و چالش‌هایی را ایجاد می‌کنند. در ۲۴ ساعت اخیر آلاینده اصلی در هوای تهران «ذرات معلق کوچکتر از ۱۰ میکرون» با میانگین ۳۱۸ بوده که نشان‌دهنده کیفیت خطرناک هوا است. در حال حاضر، آلاینده مذکور به میانگین ۱۱۷ رسیده و کیفیت هوا در سطح ناسالم برای گروه‌های حساس قرار دارد. این شرایط بحرانی، منجر به تشکیل جلسه‌ای از سوی کارگروه اضطراری برای مدیریت آلودگی هوای استان تهران شد. همچنین، نشستی اضطراری برای بررسی بحران گرد و غبار با ریاست معاونت محیط‌زیست انسانی سازمان حفاظت از محیط‌زیست و حضور نمایندگانی از سازمان هواشناسی کشور و مسئولین دیگر تشکیل شد، ولی به‌طور قابل توجهی تأثیری در تغییر وضعیت آلودگی هوا نداشته است!

 شش روز هواي پاک، سهم تهرانی‌ها از ابتدای سال

از آغاز سال جاری، تهران تعداد ۶۷ روز با کیفیت هوای قابل‌قبول، ۳۱ روز ناسالم برای گروه‌های حساس، شش روز پاک، سه روز ناسالم برای همه گروه‌ها و یک روز بسیار ناسالم را تجربه کرده‌است.

سال گذشته، پایتخت‌نشینان تنها هفت روز توانستند هوای پاک را تنفس کنند، اما در عوض ۲۱۴ روز هوای سالم در حد قابل قبول، ۱۲۷ روز هوای ناسالم برای گروه‌های حساس و ۱۹ روز هوای ناسالم برای تمامی گروه‌های سنی را داشته‌اند.

بر اساس شاخص کیفیت هوا (AQI)، زمانی که عدد شاخص در بازه ۵۱ تا ۱۰۰ قرار داشته باشد، کیفیت هوا قابل‌قبول است؛ اما اگر این عدد بین ۱۰۱ تا ۱۵۰ باشد، شرایط هوا برای گروه‌های حساس ناسالم می‌باشد، و بازه ۱۵۰ تا ۲۰۰ نیز نشان‌دهنده آلودگی برای تمامی گروه‌ها و مقادیر بالاتر از آن وضعیت خطرناکی را معرفی می‌کند.

 در خانه بمانید و در امان باشید!

محمد نوری سپهر، عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی البرز با اشاره به افزایش پدیده گرد و غبار در مناطق گوناگون کشور، نسبت به اثرات بهداشتی این آلودگی هشدار می‌دهد و بیان می‌کند: «ذرات معلق ناشی از گرد و غبار، معمولاً در اندازه‌های بین ۲.۵ تا ۱۰ میکرون وجود دارند و به راحتی می‌توانند به سیستم تنفسی ورود کرده و باعث تشدید بیماری‌های ریوی، آسم، برونشیت مزمن و حتی بیماری‌های قلبی-عروقی گردند. این شرایط بخصوص برای کودکان، سالمندان و افراد دارای بیماری‌های قلبی و تنفسی بسیار خطرناک است.»

این متخصص بهداشت محیط توصیه می‌کند در روزهای با شاخص آلودگی بالا، افراد آسیب‌پذیر بهتر است از ورود به فضای باز خودداری کرده و در صورت نیاز از ماسک‌های مناسب استفاده نمایند. همچنین، باید درها و پنجره‌ها را بسته نگه‌داشته و از دستگاه‌های تصفیه هوا در مکان‌های داخلی بهره‌گیری کنند.

در این روزهای آلوده، بهترین کار ماندن در محیط‌های سرپوشیده و مجهز به تهویه مناسب است و اگر مجبور به خروج از منزل هستید، زمان فعالیت در فضای باز را به حداقل برسانید. همچنین باید از ورزش و فعالیت بدنی در فضای باز پرهیز کنید و در حین نشستن در خودرو، شیشه‌های آن را بالا نگه‌داشته و رایٌحه داخلی را فعال کنید. فراموش نکنید که مصرف مایعات، میوه و سبزیجات نیز به شدت توصیه می‌شود.

این استاد بهداشت محیط بر ضرورت آگاه‌سازی عمومی و همکاری بین‌سازمانی برای کاهش منشأ گرد و غبار تأکید می‌کند و می‌افزاید: «ضروری است که مدیریت کانون‌های داخلی و همکاری با کشورهای همسایه برای کنترل کانون‌های خارجی گرد و غبار در اولویت برنامه‌های ملی قرار گیرد.»

وزارت بهداشت همچنین تأکید کرده که در صورت نداشتن کار ضروری، بهترین گزینه ماندن در خانه می‌باشد و توصیه‌های لازم برای کاهش اثرات آلودگی منتشر کرده است.

در این توصیه‌ها اعلام شده که به منظور کنترل شرایط باید از مصرف دخانیات خودداری کرده و افراد مبتلا به آسم یا quienes اقدام به مشاهده نشانه‌هایی چون تنگی نفس، سرفه، خس‌خس و درد در قفسه سینه باید به پزشک مراجعه نمایند.

همچنین پیشنهاد شده که اگر کاری ضروری ندارید، درخانه یا محیط‌های سرپوشیده باقی بمانید و همه درها و پنجره‌ها را بسته نگه دارید. از فعالیت‌های سنگین و ورزش در خارج از منزل پرهیز کنید یا زمان آن را به حداقل برسانید.

در فضای باز حتماً از ماسک و عینک استفاده کنید و برای کاهش تماس با گرد و غبار در محیط زندگی، نظافت روزانه ضروری است.

افزایش مصرف سبزیجات تازه و مایعات برای دفع سموم از بدن، استفاده از وسایل حفاظت فردی برای شاغلانی که بیشتر در معرض گرد و غبار هستند و قرار دادن سیستم تهویه خودرو در وضعیت چرخش مجدد هوا از دیگر مسائلی است که باید در شرایط آلودگی هوا مدنظر قرار گیرد.

 هجوم غبارهای داخلی و خارجی

به جز نیمه غربی و برخی مناطق مرکزی کشور، دیگر استان‌ها به‌دلیل کانون‌های داخلی و محلی به گرد و غبار دچار شده‌اند. اما این گرد و غبار از کجا می‌آید و این دودی که بر چشمان ما نشسته از چه چیزی ناشی می‌شود؟ بهزاد رایگانی، سرپرست دبیر ستاد ملی سیاستگذاری و هماهنگی مدیریت پدیده گرد و غبار، در توضیح این موضوع می‌گوید: «این پدیده به دو نوع منشأ محلی و خارجی تقسیم می‌شود که دارای استقلال از یکدیگر هستند. بخشی از این گرد و غبار از سمت کشورهای سوریه و قسمت‌هایی از عراق وارد شده که استان‌های غربی و برخی استان‌های مرکزی کشور را تحت تأثیر قرار داده‌اند. این کانون‌ها به طور ویژه در سوریه فعال شده‌اند.»

بر اساس توضیحات رایگانی، بخش عمده‌ای از گرد و غبارهای اخیر در تهران ناشی از اراضی جنوبی و شرقی این شهر است که شامل نواحی بیابانی در جنوبی‌ترین نقاط استان تهران و نیز زمین‌های کشاورزی است که امسال به‌دلیل خشکسالی به زیر کشت نرفته و اکنون متروک مانده‌اند. افزون بر این، در شرق تهران به سمت استان سمنان، منطقه بیابانی وسیع‌تری وجود دارد که فعال شده است.

میهمانان ناخوانده‌ای از سوریه و عراق

در خصوص منشأ خارجی گرد و غبار، رایگانی می‌افزاید: «بیشتر کانون‌هایی که بر کشور ما تأثیرگذار هستند در سوریه واقع شده‌اند و به تدریج کانون‌های محلی کشور عراق را نیز تحت تأثیر قرار داده و در نهایت بر ایران اثر می‌گذارد. واقعیت این است که عمده‌توجه به سوریه معطوف است و به دلیل تحولات این کشور، تعامل با آنها ممکن نیست.»

در ارتباط با عراق نیز، ظاهراً طرف عراقی اعلام کرده که به دلیل مشکلات مالی، مسئله کنترل گرد و غبار را از اولویت‌های خود خارج کرده است. پیشتر، کویت کانون‌هایی که از عراق بر این کشور تأثیر می‌گذارد را خود به شکل مستقل مهار کرده و اقداماتی انجام داده است. بر اساس تأکید رایگانی، ایران نیز آماده است بخشی از هزینه‌ها را تقبل و کمک‌های فنی ارائه کند، اما منتظر عادی‌سازی شرایط برای آغاز همکاری هستیم.
وی با یادآوری اینکه کشور در گذشته نیز با پدیده‌های گرد و غبار مواجه بوده است، تصریح می‌کند: «امسال به دلیل خشکسالی شدید، وضعیت به شکل بارزتری نمایان شده است و بروز خشکسالی، منجر به این شده که بخش عمده‌ای از آب‌های سطحی در بخش شرب به مصرف برسد، که این امر باعث ایجاد بسیاری از اراضی بدون پوشش گیاهی و خشک شده و زمین‌های زراعی نیز به دلایل کمبود منابع آبی، امکان کشت پیدا نکرده و رها گشته‌اند. این وضعیت ناشی از شرایط اقلیمی بوده و یک پدیده طبیعی محسوب می‌شود ولی در امسال به شکل وخیم‌تری نمایان گردیده است.