بررسی دبیرکل حزب سازندگی درباره فراز و نشیب‌های گفتگوهای ایران و آمریکا

سیدحسین مرعشی، دبیرکل حزب کارگزاران سازندگی ایران، در روزنامه سازندگی مقاله‌ای با عنوان «تحلیلی بر پسامذاکرات» نوشت:

تحولات اخیر در روابط ایران و آمریکا، به ویژه در زمینه مذاکرات هسته‌ای و توافقات احتمالی، موضوعی پیچیده و بسیار حیاتی به شمار می‌رود. در حال حاضر، ایران و آمریکا در یک فاز جدید از تعاملات سیاسی قرار گرفته‌اند که می‌تواند عواقب گسترده‌ای برای خاورمیانه و سیاست جهانی به همراه داشته باشد. در چنین شرایطی، ایران با چالش‌ها و فرصت‌های متعددی مواجه است که می‌تواند در تعیین آینده روابط بین‌المللی‌اش تأثیرگذار باشد.
در ابتدا باید اشاره شود که مذاکرات بین ایران و آمریکا و تلاش برای دستیابی به یک توافق جدید به طور جدی در حال انجام است. آنچه از مذاکرات اخیر به نظر می‌رسد، توافقاتی است که می‌تواند نقطه عطفی در روابط دو کشور محسوب شود. در مقایسه با برجام، که با وجود دستاوردهایی نتوانست انتظارات ایران را به طور کامل برآورده کند، این توافق جدید به نظر می‌رسد ابعاد گسترده‌تری داشته باشد. در حال حاضر، کشورهای مختلف از جمله عربستان و دیگر کشورهای عربی در خاورمیانه، به ویژه در خلیج‌فارس، به طور علنی از این توافق حمایت کرده‌اند.
این تغییر در روابط ایران و آمریکا به مرحله‌ای رسیده است که می‌تواند به کاهش تنش‌ها و بحران‌های منطقه‌ای منجر شود. برای نخستین بار در سال‌های اخیر، کشورهایی همچون روسیه و چین نیز از این توافقات حمایت کرده و به نظر می‌رسد که در صورت نهایی شدن توافق، شاهد توسعه همکاری‌ها در حوزه‌های مختلف با ایران خواهیم بود. کشورهای اروپایی، اگرچه در ابتدا درباره این توافقات نگرانی‌هایی داشتند اما به‌نظر می‌رسد که به زودی به گروه حامیان این مذاکرات خواهند پیوست.

مذاکرات هسته‌ای ایران و آمریکا، که به عنوان یک تحول مهم در تاریخ روابط دو کشور شناخته می‌شود، با برخی از چالش‌ها و شکاف‌های داخلی و خارجی روبروست. این مذاکرات در شرایط حساس کنونی از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است و می‌تواند تأثیرات زیادی بر سیاست داخلی و خارجی ایران داشته باشد. یکی از نکات مهم که در مذاکرات جاری باید به آن توجه شود، تجربه برجام است. برجام به عنوان اولین توافق جامع هسته‌ای ایران با غرب به ظاهر دستاوردهای زیادی داشت، اما به دلیل مشکلاتی که در مرحله اجرایی آن به وجود آمد، نتوانست به نتایج مورد انتظار برسد. پس از برجام، ایران با چالش‌های زیادی از جمله ادامه تحریم‌ها، عدم بهبود شرایط اقتصادی و خروج آمریکا از توافق مواجه شد. این مسائل باعث شده بودند تا نتایج برجام برای ایران به طور کامل محقق نشود.
در این شرایط، تجربه برجام به ایران این درس را داد که صرف رسیدن به توافق کافی نیست، بلکه پایداری و اجرای صحیح آن نیز نقشی حیاتی دارد. به منظور تضمین پایداری و اثربخشی توافق جدید ایران با آمریکا، نیاز است تمام جوانب آن به ویژه در زمینه همکاری‌های اقتصادی، سیاسی و امنیتی به دقت مورد بررسی و مدیریت قرار گیرد.

شرایط کنونی و ضرورت اقدامات مؤثر

اکنون که ایران در یک دوره حساس از تحولات سیاسی و اقتصادی قرار دارد، باید اقدام‌ها و تصمیمات کلیدی اتخاذ کند تا از فرصت‌های به وجود آمده به بهترین شکل ممکن بهره‌برداری کند. این اقدامات باید بر سه حوزه اصلی متمرکز شوند: ۱) مدیریت روابط با ایرانیان خارج از کشور، ۲) تقویت روابط منطقه‌ای و ۳) گسترش همکاری‌های اقتصادی جهانی.

۱. مدیریت روابط با ایرانیان خارج از کشور

مدیریت روابط با ایرانیان خارج از کشور یکی از اصلی‌ترین چالش‌هایی است که ایران باید در این دوران جدید به آن توجه کند. بسیاری از ایرانیان مقیم خارج به دلیل تحریم‌ها و شرایط سیاسی خاص، نتوانسته‌اند در فرایند توسعه کشور مشارکت کنند. اما اکنون که شرایط سیاسی ایران در حال تغییر است، ضروری است که جمهوری اسلامی ایران موضع روشنی اتخاذ کند. ایران باید شرایطی فراهم سازد تا ایرانیان خارج از کشور بتوانند با بازگشت به وطن خود از دانش، تخصص و منابع مالی خود به اهداف کشور کمک کنند. این اقدام نه تنها به تقویت پیوندهای اجتماعی و فرهنگی میان ایرانیان داخل و خارج منجر خواهد شد بلکه به رشد اقتصادی و علمی ایران نیز یاری خواهد رساند.

۲. ‌تقویت روابط با کشورهای عربی

علاوه بر تقویت روابط با ایرانیان خارج از کشور، باید یکی دیگر از اقدامات کلیدی ایران، توسعه همکاری‌ها با کشورهای عربی باشد. عربستان و دیگر کشورهای عربی در حال حاضر به ویژه در خاورمیانه، نقش‌های مهمی در تحولات منطقه‌ای ایفا می‌کنند. بنابراین ایران باید از این فرصت بهره‌برداری کرده و روابط خود را در بخش‌های مختلف تقویت کند. به خصوص در خصوص طرح ابراهیم که به دنبال گسترش همکاری‌ها میان اسرائیل و کشورهای عربی است، ایران باید طرحی را پیشنهاد دهد که موجب افزایش همکاری‌ها بین ایران و کشورهای عربی بدون تنش و درگیری با هیچ یک از قدرت‌های منطقه‌ای و جهانی شود. این اقدام می‌تواند به طور مستقیم به منافع اقتصادی و امنیتی ایران کمک شایانی نماید.

۳.‌ گسترش همکاری‌های اقتصادی و تکنولوژیکی

یکی از مهم‌ترین گام‌ها برای بهره‌برداری از شرایط جدید، توسعه همکاری‌های اقتصادی و تکنولوژیکی با کشورهای مختلف است. ایران باید از فرصت‌های به وجود آمده در این دوره مذاکرات برای جذب سرمایه‌گذاری‌های خارجی بهره‌برداری کند. به ویژه در زمینه‌های تکنولوژی‌های پیشرفته و صنایع نوین، این موضوع می‌تواند مؤثر باشد. با توجه به روابط مستحکم فعلی ایران با چین و روسیه، باید از این روابط برای گسترش همکاری‌های اقتصادی و صنعتی استفاده کرد. همچنین ایران باید در کنار این همکاری‌ها، روابط خود را با کشورهای غربی نظیر آمریکا، اتحادیه اروپا و ژاپن نیز بهبود بخشد. این موضوع می‌تواند به رشد اقتصادی ایران و شکل‌گیری یک کانون مهم برای سرمایه‌گذاری‌های خارجی منجر شود.

تأثیر تحولات جدید بر روابط بین‌المللی ایران

یکی از مسائلی که در این شرایط باید مورد توجه قرار گیرد، چگونگی تأثیرگذاری تحولات جدید بر روابط بین‌المللی ایران است. به عنوان یک کشور کلیدی در خاورمیانه، ایران نقش بسیار مهمی در سیاست جهانی ایفا می‌کند و در این دوره جدید باید از تحولات ایجاد شده برای تقویت جایگاه خود در سطح جهانی بهره ببرد. در این راستا، ایران باید درصدد ایجاد یک دکترین جدید در سیاست خارجی خود باشد که همکاری‌های بین‌المللی را در راستای منافع ملی خود تقویت نماید. این همکاری‌ها می‌توانند در سطح‌های جهانی و منطقه‌ای با کشورهای مختلف و در چارچوب‌های سیاسی، اقتصادی و امنیتی گسترش یابند. در نهایت، ایران در مسیری جدید قرار دارد که می‌تواند به تغییرات عمده‌ای در روابط داخلی و بین‌المللی‌اش منجر شود. این تغییرات نه تنها بر روابط ایران با آمریکا، بلکه بر تحولات منطقه‌ای و جهانی تأثیر خواهد گذاشت. با این حال، برای اینکه این تغییرات به طور مؤثر و پایدار صورت گیرد، باید گام‌های کلیدی در مدیریت روابط با ایرانیان خارج از کشور، تقویت همکاری‌های منطقه‌ای و بین‌المللی، و بهبود همکاری‌های اقتصادی و تکنولوژیکی برداشته شود. تجربه برجام نشان داده که تنها دستیابی به توافق کافی نیست و برای حفظ آن، باید به اجرای دقیق و کامل آن توجه گردد. بنابراین، اگر ایران بتواند این سه گام کلیدی را به درستی در راستای منافع ملی خود اتخاذ کند، می‌تواند به یک بازیگر مؤثرتر در سیاست جهانی تبدیل شود و از فرصت‌های پیش آمده به خوبی بهره ببرد. لذا باید خاطرنشان شد که امروز ایران در مسیری حساس قرار دارد که می‌تواند منجر به تغییرات عمده در سیاست داخلی و خارجی کشور شود. هر چند که شرایط پیچیده‌ای پیش روی ایران قرار دارد و مخالفانی همچون نتانیاهو و گروه‌های داخلی مخالف به شدت در تلاش برای ایجاد موانع در این روند هستند، اما با اتخاذ راهبردهای دقیق و اجرای برنامه‌های صحیح، می‌توان به پایداری این توافق امیدوار بود.

۲۹۲۲۲