چند دقیقه سکوت، کلید تقویت حافظه؛ یافته‌های جدید پژوهشگران درباره نحوه کارکرد مغز
به گزارش وب‌سایت Scientific American، خاطراتی که به تازگی تشکیل می‌شوند، برخلاف آنچه که محتمل به نظر می‌آید، فوراً به‌طور پایدار در ذهن ذخیره نمی‌شوند. در ابتدا، این خاطرات شکننده‌اند و برای اینکه به حالت تثبیت برسند، نیاز به زمان دارند؛ مشابه سیمانی که در حال خشک شدن است و برای تبدیل شدن به ساختاری مستحکم، باید مدتی به دور از اختلال بماند.
پس از فرآیند یادگیری، مغز در دقایق و ساعت‌های آتی، از طریق فرآیندی به نام «تثبیت حافظه» (Memory Consolidation)، بر روی اطلاعات جدید کار می‌کند و آن‌ها را تقویت می‌نماید. بنابراین، اقداماتی که بلافاصله بعد از یادگیری انجام می‌دهیم، ممکن است تأثیر قابل توجهی بر روی پایایی اطلاعات داشته باشند.
چرا استراحت آرام به افزایش قدرت حافظه کمک می‌کند؟
دو تحلیل تازه از پژوهش‌ها که شامل ده‌ها مطالعه در این زمینه می‌شود، نشان می‌دهد افرادی که پس از یادگیری چند دقیقه در آرامش می‌نشینند، می‌توانند اطلاعات بیشتری را نسبت به کسانی که فوراً به فعالیت‌های ذهنی دیگر می‌پردازند، حفظ کنند.
جالب اینجاست که اثر مثبت این استراحت در برخی پژوهش‌ها حتی تا هفت روز بعد از یادگیری هم اثرگذار بوده است؛ هرچند که شدت این تأثیر در گروه‌های مختلف یکسان نبوده و در بزرگسالان جوان و سالم این اثر کمتر دیده شده است.
پژوهشگران بر این عقیده‌اند که کاهش محرک‌های مزاحم در زمان استراحت آرام، فرصتی به مغز می‌دهد تا بتواند اطلاعات تازه را دوباره مرور کند. در این حالت، مغز ممکن است به‌صورت خودکار بخش‌هایی از تجربیات اخیر را فعال کند؛ فرآیندی که به تقویت ارتباط بین هیپوکامپ، مرکز اصلی شکل‌گیری خاطرات، و نواحی مختلف قشر مغز یاری می‌رساند.
آیا استراحت کوتاه می‌تواند به اندازه خواب مؤثر باشد؟
مدت‌هاست که دانشمندان نقش خواب را در تثبیت حافظه تأیید کرده‌اند، اما تحقیقات اخیر نشان می‌دهند مغز تنها در حین خواب نیست که اطلاعات را تثبیت می‌کند. بر اساس فرضیه «تثبیت فرصت‌طلبانه»، مغز می‌تواند در زمان‌هایی که ورودی‌های جدید و محرک‌های اطلاعاتی کاهش می‌یابند، به تقویت آموخته‌های قبلی بپردازد.
در یکی از آزمایش‌ها، تأثیر استراحت ۳۰ دقیقه‌ای، خواب با چشمان بسته، و انجام یک فعالیت حواس‌پرت‌کن بعد از آزمون‌های حافظه مورد مقایسه قرار گرفت. نتایج نشان داد که استراحت آرام در این دوره زمانی، مزایایی مشابه خواب داشته و هر دو روش نسبت به انجام فعالیت‌های حواس‌پرت‌کن عملکرد بهتری از خود نشان داده‌اند.
تفکر زیاد و اضطراب چگونه بر حافظه تأثیرگذارند؟
البته، کنار گذاشتن تلفن همراه به‌تنهایی برای بهره‌مندی از مزایای استراحت کافی نیست. پژوهش‌ها نشان می‌دهند که فعالیت ذهنی پاسخی نیز می‌تواند فرایند تثبیت حافظه را مختل کند.
برای مثال، افرادی که در حین استراحت به یادآوری خاطرات گذشته یا تصورات مربوط به آینده مشغول‌اند، در برخی آزمایش‌ها اطلاعات کمتری را به خاطر می‌سپارند. این نتایج نشان‌دهنده این است که حتی در غیاب تحریکات خارجی، فعالیت مداوم ذهنی می‌تواند مانع از پردازش مؤثر اطلاعات جدید شود.
اضطراب هم می‌تواند بر این فرآیند تأثیرگذار باشد. یک مطالعه جدید نشان داده است که وجود اضطراب متوسط در حین استراحت با تثبیت حافظه به‌شیوه‌ای ضعیف‌تر مرتبط است. پژوهشگران بر این عقیده‌اند که نگرانی‌های مداوم و استرس، از جمله اضطراب مرتبط با امتحان، مغز را در شرایط هوشیاری نگه داشته و فرصت پردازش آرام اطلاعات را کاهش می‌دهند.
با این وجود، برای درک دقیق‌تر ارتباط بین اضطراب و تثبیت حافظه، نیاز به پژوهش‌های بیشتری وجود دارد.
به‌طور کلی، یافته‌های تازه نشان می‌دهند که برای به یادسپاری بهتر مطالب، همیشه نیاز به تمرین بیشتر یا مطالعه طولانی‌تر نیست. گاهی فقط چند دقیقه دوری از تلفن همراه، کنار گذاشتن فعالیت‌های ذهنی و استراحت در یک محیط آرام پس از یادگیری می‌تواند به بهبود ماندگاری اطلاعات در حافظه یاری رساند.
