آزمایش خون نوین؛ پیشبینی زوال حافظه شش سال پیش از ظهور نشانهها
تیم تحقیقاتی دانشکده پزشکی میلر در دانشگاه میامی در این مطالعه دریافتند که سطوح افزایشیافتهی پروتئینی به نام «p-tau181» با عملکرد ضعیفتر در آزمونهای حافظه و توانایی شناختی در شش سال پس از آن مرتبط است، در حالی که در آغاز پژوهش، هیچ ارتباط مستقیمی میان این پروتئین و حافظه مشاهده نشد. این نتیجه بهخصوص با توجه به باور دانشمندان مبنی بر اینکه تغییرات بیولوژیکی مرتبط با آلزایمر میتوانند سالها و حتی دههها قبل از ظهور علائمی مانند از دست دادن حافظه، آغاز شوند، حائز اهمیت است.
جزئیات مطالعه و نشانگرهای خونی
مطالعهای که نتیجه آن در مجله «آلزایمر و زوال عقل: تشخیص، ارزیابی و پایش بیماری» منتشر شده، شامل نزدیک به ۱۱۷۰ شرکتکننده با میانگین سنی ۷۳ سال بود. محققان در این تحقیق به بررسی چهار نشانگر زیستی خون پرداختند: p-tau181، Aβ42/40، GFAP و NfL. این نشانگرها با فرآیندهای مختلفی از جمله پروتئینهای مرتبط با آلزایمر، فعالیت سلولهای حمایتی مغز و آسیبهای فیبر عصبی در ارتباط هستند. همچنین، آزمونهای شناختی مورد استفاده در این مطالعه شامل سنجشهای حافظه، زبان، کارکردهای اجرایی و مهارتهای دیداری-فضایی بود.
نتایج شش سال بعد
این تحقیق نشان میدهد که پروتئینهای NfL و GFAP در آغاز مطالعه بیشترین ارتباط را با عملکرد شناختی داشتند. اما پس از گذشت شش سال، وضعیت بهطور مشهودی تغییر کرده و p-tau181 با وضوح بیشتری نمایان شد و سطوح بالای آن با امتیازات پایینتر در حافظه و شناخت عمومی ارتباط داشت. در کنار آن، GFAP نیز همچنان با ضعف در حافظه، کارکردهای اجرایی و تواناییهای شناختی عمومی در ارتباط باقی ماند.
دیردره اوشی، یکی از محققان این مطالعه، بیان کرد که p-tau181 در ابتدا با عملکرد حافظه ارتباطی نداشت، اما شش سال بعد این ارتباط ظهور کرد. او اظهار داشت که این موضوع نشاندهنده این است که برخی از نشانگرهای خونی ممکن است اطلاعاتی درباره تغییرات آتی شناختی که در آزمایشهای همزمان قابل مشاهده نیستند، فراهم آورند.
تجمع پروتئین تاو؛ ویژگی شناختهشده آلزایمر
تجمع غیرطبیعی پروتئین «تاو» از ویژگیهای عمده در مغز بیماران مبتلا به آلزایمر بهشمار میآید. این موضوع در سالهای اخیر دانشمندان را به بررسی قابلیت استفاده از اشکال موجود این پروتئین در خون بهمنظور شناسایی تغییرات مرتبط با این بیماری ترغیب کرده است. این پژوهش نیز در همین راستا صورت گرفته و بهدنبال نشان دادن این موضوع است که آیا نشانگرهای خونی میتوانند بهعنوان ابزاری مقرونبهصرفه و در دسترس برای نظارت بر سلامت شناختی مورد استفاده قرار گیرند یا خیر.
آیا این آزمایش میتواند زوال عقل را پیشبینی کند؟
محققان در تفسیر نتایج به این نکته اشاره میکنند که از آزمایش خون نمیتوان بهطور قطعی برای پیشبینی ابتلا به آلزایمر یا زوال عقل استفاده کرد. این مطالعه بیشتر بر روی کاهش حافظه و شناخت تمرکز کرده بود و نه پیشبینی مشخص ابتلا به آلزایمر در آینده. با این حال، نتایج نشان میدهد که ترکیب شاخصهایی مانند p-tau181 و GFAP ممکن است به شناسایی افرادی کمک کند که احتمالاً در سالهای آینده دچار زوال شناختی خواهند شد.
اهمیت بالینی و چشمانداز آینده
این یافتهها میتواند گامی کلیدی در جهت توسعه ابزارهای تشخیصی زودهنگام باشد. تشخیص پیش از بروز علائم بالینی، فرصتی برای مداخلات درمانی، تغییرات سبک زندگی و مدیریت عوامل خطر فراهم میآورد. با این حال، کارشناسان تأکید میکنند که هنوز مسیر طولانی برای تبدیل این نشانگرها به آزمایشهای بالینی استاندارد وجود دارد و لازم است تا پژوهشهای بلندمدتتری انجام شود تا اعتبار و دقت این روشها تأیید گردد. در صورتی که این تأیید نهایی صورت پذیرد، چنین آزمایشهایی میتوانند به بخشی از معاینات روتین سالمندان تبدیل شوند و به پزشکان در شناسایی زودهنگام افراد در معرض خطر یاری رسانند.
