جهان در مسیر پیشرفت هوش مصنوعی و ایران در بن‌بست فیلترینگ و سرعت پایین اینترنت؛ سرمایه‌گذار خارجی که همچون طلاست؛ حتی داخلی‌ها هم دیگر وجود ندارند
اقتصاد۲۴- انقلاب هوش مصنوعی در عرصه جهانی آغاز شده و دنیا با شتابی بی‌سابقه به‌سوی اقتصاد دیجیتال پیش می‌رود، در حالی که کاربران ایرانی هنوز در محدودیت‌های فیلترینگ و کندی اینترنت گرفتارند. بر اساس گزارش اخیر اسپیدتست، سرعت اینترنت موبایل و ثابت در ایران در شهریور ۱۴۰۴ به ترتیب شش و چهار رتبه نزول کرده است.
در یک کشور با اقتصادی معمول، چنین آمار و ارقامی می‌توانست به اقتصاد دیجیتال آسیب جدی بزند، اما با تحت فشار قرار گرفتن اینترنت در ایران، این مفهوم عملاً به یک شوخی بدل شده است. با این حال، این سقوط نمایانگر چالش‌های عمیق‌تری در زیرساخت‌های ارتباطی کشور است که به‌طور مستقیم بر رشد کسب و کارهای اینترنتی، بهره‌وری نیروی کار و جایگاه ایران در بازار جهانی تأثیر منفی می‌گذارد.
بررسی وضعیت اینترنت ایران در سال ۲۰۲۵ در مقایسه با کشورهای همسایه
طبق گزارش اسپیدتست مربوط به سپتامبر ۲۰۲۵، میانگین سرعت اینترنت موبایل در ایران ۵۵.۳۰ مگابیت بر ثانیه و سرعت اینترنت ثابت ۱۹.۲۳ مگابیت بر ثانیه بوده است، در حالی که میانگین جهانی برای اینترنت موبایل ۹۳.۴۷ و برای اینترنت ثابت ۱۰۶.۸۴ مگابیت بر ثانیه است.
ایران در زمینه اینترنت موبایل به رتبه ۱۴۲ جهانی نزول کرده و در اینترنت ثابت به رتبه ۷۵ سقوط کرده است. مطابق با داده‌های منتشر شده از شاخص اسپیدتست در سپتامبر ۲۰۲۵، در حالی که کشورهای حوزه خلیج فارس مانند امارات متحده عربی، قطر و کویت دارای سریع‌ترین اینترنت موبایل و ثابت هستند، عراق (۱۱۶) و یمن (۱۳۷) که در جدول جهانی دارای رتبه‌های پایین‌تری هستند، با ثبت سرعت متوسط ۴۱.۸۵ و ۲۰.۴۱ مگابیت بر ثانیه اینترنت ثابت، عملکرد بهتری از ایران داشته‌اند.
خسارت میلیون دلاری قطعی اینترنت بر اقتصاد ایران
در پی اختلالات گسترده اینترنت ایران به‌دنبال حمله نظامی اسرائیل، تقریباً تمام ارتباطات بین‌المللی کشور مختل شد و دسترسی به اینترنت جهانی به کمتر از ۳ درصد وضعیت عادی رسید.
بیشتر بخوانید: تجارت الکترونیک ۵۰۰۰ همتی ایرانی‌ها/ زیر پوست اقتصاد دیجیتال کشور چه خبر است؟ + جدول و نمودار
این شرایط، به‌ویژه در بازه زمانی ۱۷ تا ۲۸ خرداد، منجر به توقف بخش بزرگی از فعالیت‌های اقتصادی، به ویژه در زمینه‌های دیجیتال، تجارت الکترونیک، خدمات مالی آنلاین و حمل‌ونقل هوشمند گردید. طبق داده‌های منتشرشده، بیشتر از ۴۱ درصد از شرکت‌های فناوری در این مدت بین ۲۵ تا ۵۰ درصد از درآمد خود را از دست دادند و تقریباً ۴۷ درصد دیگر نیز با کاهش فروش بیش از ۵۰ درصدی مواجه شدند. این اختلالات فقط به کسب و کارهای دیجیتال محدود نشد و زنجیره تأمین کالا، خدمات بانکی، پرداخت‌های الکترونیکی و حتی فعالیت‌های عادی شرکت‌های غیرفناور را نیز تحت تأثیر قرار داد.
برآوردها نشان می‌دهد که هر ساعت قطعی اینترنت حدود ۱.۵ میلیون دلار به اقتصاد کشور خسارت می‌زند.
عدم وجود سرمایه‌گذار داخلی و خارجی در حوزه فناوری
رضا الفت نسب، رئیس اتحادیه کسب‌وکارهای مجازی در پاسخ به این پرسش که آیا وضعیت کنونی اینترنت ایران مانعی برای توسعه اقتصادی محسوب می‌شود، گفت: «به‌طور قطعی همین‌طور است. اقتصاد دیجیتال فعالیتی است که در بستر فضای مجازی انجام می‌شود و یکی از ابزارهای کلیدی آن اینترنت است. لذا هر گونه اختلال و کندی سرعت آن، تأثیر مستقیمی بر توسعه یا افول اقتصاد دارد. ما به مدت حدود دو دهه است که کسب‌وکارهای اینترنتی را در ایران داریم، اما متأسفانه همواره با مشکل کندی و قطعی مکرر اینترنت، چه در حوزه ثابت و چه تلفن همراه، دست و پنجه نرم کرده‌ایم.»
او ادامه داد: «ما این موضوع را بارها درخواست کرده‌ایم، اما هنوز نتیجه‌ای حاصل نشده است. تابستان امسال با توجه به قطعی مکرر برق، وضعیت بدتر شد و تأثیر بدی بر کاربران و کسب و کارها داشته است. حال اگر این مشکلات را در کنار وضع اقتصادی قرار دهیم که خود عامل کاهش فروش است، وضعیت کنونی کسب و کارها بسیار بغرنج شده است. امیدواریم حداقل شرایط در خصوص سرعت اینترنت بهبود یابد.»
الفت نسب در پاسخی به این سؤال که آیا اساساً توجه سیاست‌گذاران به رشد اقتصاد دیجیتال و جذب سرمایه‌گذار خارجی در حوزه فناوری وجود دارد یا خیر، اظهار داشت: «سرمایه‌گذار خارجی نایاب است؛ لذا حتی سرمایه‌گذار داخلی نیز با شرایط فعلی، به‌راحتی یافت نمی‌شود، زیرا ریسک سرمایه‌گذاری در استارتاپ‌های ایرانی به‌شدت افزایش یافته است. سرمایه‌گذاران داخلی بسیار محتاط شده‌اند و سرمایه‌گذاری خارجی که جای خود دارد، عملاً وجود ندارد. عدم وجود سرمایه‌گذار، با توجه به اوضاع فعلی در دنیا و منطقه، باعث کاهش رشد فروش شده و همچنین کسب و کارهای کوچکتر را در ادامه فعالیت خود با مشکل مواجه کرده است.»
سهم ۵۰۰ میلیون دلاری ایران از سرمایه‌گذاری‌های منطقه‌ای در اکوسیستم کسب‌وکارها
رئیس اتحادیه کسب‌وکارهای مجازی در مقایسه میزان سرمایه‌گذاری ایران در حوزه فناوری با کشورهای همسایه اظهار داشت: «احتمالاً مجموع سرمایه‌گذاری در اکوسیستم کسب‌وکارهای آنلاین در ایران در سال‌های اخیر به حدود ۵۰۰ میلیون دلار رسیده باشد، در حالی که تنها یک کسب و کار در ترکیه در یک دور سرمایه‌گذاری ممکن است یک تا دو میلیارد دلار جذب کند. این امر نشان‌دهنده این است که کسب‌وکارها در شرایط بسیار نامطلوبی قرار دارند، بدون آنکه نقشی در ایجاد این وضعیت داشته باشند و باید دولت به این موضوع رسیدگی کند.»
وی افزود: «هر دولتی و هر مجلسی با وعده‌های مربوط به رشد اقتصاد دیجیتال به میدان می‌آید و بدون تغییر از آن می‌رود. اپراتورها مستمر اعلام می‌کنند که تجهیزات ما دیگر پاسخگو نیست و نیاز به تعویض دارند، اما به نظر نمی‌رسد این موضوع برای سیاست‌گذاران حائز اهمیت باشد. به باور من، اگر اقتصاد دیجیتال در کشور شکوفا شود، قطعاً تحولات مثبتی در دیگر بخش‌ها به وجود خواهد آورد. امروز ما ظرفیت‌های بسیار خوبی در کسب‌وکارها داریم. به‌عنوان نمونه، تاکسی‌های اینترنتی که روزانه مورد استفاده مردم قرار می‌گیرد. حال اگر این را به توزیع کالاهای اساسی تعمیم دهیم، می‌توانیم در حل مسائل گوناگون مؤثر باشیم؛ بنابراین اقتصاد دیجیتال می‌تواند کمک شایانی به کشور نماید، اما متأسفانه از آن غفلت می‌شود.»
الفت نسب در خصوص مهاجرت فعالان حوزه فناوری خاطرنشان کرد: «متأسفانه با وجود این همه نیروی نخبه انسانی، آن‌گونه که شایسته است، از آنها استفاده نمی‌شود. علاوه بر آن، کشورهای همسایه پیشنهادات جذابی برای فعالان حوزه اقتصاد دیجیتال دارند و حتی به مدیران پیشنهاد می‌کنند که کسب و کارهای خود را از آن کشورها راه اندازی کنند. به باور من، این یک فاجعه است. کشور ما مدت‌هاست که از سرمایه جوان انسانی بهره‌مند بوده است، اما این سرمایه در حال کاهش است که خسارتی برای کشور محسوب می‌شود.»
