نسبت فقر مستأجران به ۴۰ درصد افزایش یافت؛ بار سنگین هزینه مسکن بر دوش خانواده‌ها
بحران مسکن در سال ۱۴۰۲ ابعاد جدیدی به خود گرفت. در این سال، میلیون‌ها خانواده مستأجر نه تنها از بازار خرید مسکن و طرح‌های ملی بازماندند، بلکه به واسطه هزینه‌های سنگین تأمین مسکن، به ورطه فقر سقوط کردند.
بر اساس خبر تسنیم، آمارها نشان می‌دهد که در سال ۱۴۰۲، تعداد خانوارهای مستأجر که با مشکل فقر روبرو هستند، به بالاترین حد در تاریخ رسیده است. این بحران از صرف ناتوانی در خرید خانه یا شرکت در طرح‌های ملی فراتر رفته و سال به سال، تعداد بیشتری از این خانوارها درگیر فقر می‌شوند.
برای ارزیابی دقیق‌تر این وضعیت، یک شاخص مکمل به روش‌های رایج برآورد نرخ فقر افزوده شده است. طبق داده‌های آماری، نرخ فقر خانوارهای مستأجر در سال گذشته حدود ۲۷ درصد، معادل ۱.۳۳ میلیون خانواده، تخمین زده شده بود. در حالی که روش مکمل که هزینه تأمین مسکن را مدنظر قرار می‌دهد، نشان می‌دهد که ۶۵۲ هزار خانواده دیگر به دلیل هزینه‌های مسکن به زیر خط فقر رفته‌اند و این امر نرخ کلی فقر مستأجران را به ۴۰ درصد افزایش می‌دهد.
به این ترتیب، در مجموع ۱.۹۸ میلیون خانواده معادل ۷.۶ میلیون نفر از مستأجران کشور با مشکل فقر دست و پنجه نرم می‌کنند:
فقر درآمدی: ۶۷ درصد (۱.۳۳ میلیون خانواده) که درآمدشان کمتر از خط فقر است.
فقر ناشی از هزینه مسکن: ۳۳ درصد (۶۵۲ هزار خانواده) که درآمدی بالاتر از خط فقر دارند اما با هزینه‌های مسکن مواجه هستند.
این آمار نشان‌دهنده این است که ۸۹ درصد از این خانوارها در پنج دهک اول هزینه‌ای قرار دارند و نسبت به سال ۱۴۰۱، تعداد مستأجران دارای فقر ۵ درصد و معادل ۷۹ هزار خانوار افزایش یافته است. همچنین یافته‌ها از روش مکمل ضعف‌های موجود در شاخص استطاعت‌ناپذیری مسکن را در دو زمینه «بازنمایی سوگیرانه» و «همسان‌نمایی» مشخص می‌کند؛ نکته‌ای که می‌تواند مبنای اصلاح سیاست‌های مسکن قرار گیرد.
به نقل از تسنیم، در گزارشی از مرکز پژوهش‌های مجلس آمده است؛
بررسی وضعیت فقر باید بر اساس نوع سکونت خانواده‌ها انجام شود و می‌توان به‌صورت جداگانه خانواده‌های مستأجر و مالکان با وام خرید را مورد رصد قرار داد. این شیوه امکان می‌دهد که وضعیت این گروه‌ها به‌طور اختصاصی مورد بررسی قرار گیرد و به‌علاوه فقر مطلق و فقر ناشی از هزینه‌های تأمین مسکن نیز به درستی برآورد شود و شرایط برای سیاست‌گذاری بر اساس شواهد به وجود آید.
بر اساس روش عادی برآورد نرخ فقر، در سال ۱۴۰۲ حدود ۲۷ درصد (۱٫۳۳ میلیون خانوار) از خانوارهای مستأجر درگیر فقر هستند. اما با کمک روش مکمل که خانوارهای تحت فشار هزینه‌های تأمین مسکن (۶۵۲ هزار خانوار) را شناسایی می‌کند، نرخ فقر از ۲۷ درصد به ۴۰ درصد افزایش می‌یابد.
مقایسه نتایج روش‌های مختلف برآورد نرخ فقر با شاخص سهم هزینه مسکن از کل هزینه‌های خانوارها نشان می‌دهد که این شاخص با دو چالش «بازنمایی سوگیرانه» و «همسان‌نمایی» در وضعیت خانوارهای مستأجر روبرو است و به‌طور کلی نه‌تنها برای بررسی وضعیت خانوارهای مستأجر و مالکان با وام خرید مناسب نیست، بلکه در برخی مواقع موجب کژفهمی‌های اجتماعی نیز می‌شود.
با استناد به دو روش متداول و مکمل، می‌توان خانوارهای مستأجر دچار فقر را به دو دسته تقسیم کرد:
۱. خانوارهایی که به خاطر درآمد ناکافی در فقر به سر می‌برند: ۶۷ درصد (۱٫۳۳ میلیون خانوار که شامل ۵٫۵ میلیون نفر می‌شود).
۲. خانوارهایی که به دلیل هزینه‌های تأمین مسکن، اجاره و هزینه‌های مستمر مانند آب، برق و گاز تحت فشار هستند: ۳۳ درصد (۶۵۲ هزار خانوار که شامل ۲٫۱ میلیون نفر می‌شود).
در سال ۱۴۰۲، تعداد خانوارهای مستأجر فاصله‌دار از شاخص فقر به بیشترین حد خود در دو دهه اخیر رسیده است؛ از نظر تعداد خانوار، تعداد افراد و نرخ فقر.
برای سال ۱۴۰۲، سهم خانوارهای مستأجر تحت فشار فقر در مناطق شهری حدود ۹۴ درصد (۱٫۸۷ میلیون خانوار) و در مناطق روستایی ۶ درصد (۱۱۳ هزار خانوار) برآورد شده است.
بیشترین تعداد خانوارهای مستأجر دچار فقر در سال ۱۴۰۲، مربوط به خانواده‌های چهار نفره بودند: ۶۴۹ هزار خانوار (۲٫۶ میلیون نفر). همچنین ۷۲ درصد از مستأجران تحت فشار فقر، شامل خانواده‌های سه، چهار و پنج نفره بوده‌اند (۱٫۴۳ میلیون خانوار معادل ۴٫۵۷ میلیون نفر).
در سال ۱۴۰۲، بیشترین تعداد خانوارهای مستأجر دچار فقر مربوط به خانواده‌هایی بود که سرپرست آن‌ها در بازه سنی ۳۵ تا ۴۴ سال قرار داشت: ۶۱۲ هزار خانوار (۲٫۵۵ میلیون نفر). این گروه بالاترین سهم را از کل خانوارهای فقیر را به خود اختصاص داده است (۳۱ درصد).
توزیع خانوارهای مستأجر دچار فقر در سال ۱۴۰۲ نشان می‌دهد که ۷۶ درصد از این خانوارها، شامل خانواده‌هایی است که سن سرپرست خانوار کمتر از ۵۵ سال است: ۱٫۴۹ میلیون خانوار (۶ میلیون نفر).
در سال ۱۴۰۲، بیشترین تعداد خانوارهای مستأجر دچار فقر در استان تهران گزارش شده است: ۶۲۰ هزار خانوار با نرخ فقر ۴۳ درصد. در مقابل، کمترین تعداد خانوار نیز متعلق به استان چهارمحال و بختیاری با ۴ هزار خانوار و نرخ فقر ۱۴ درصد است. همچنین، بالاترین نرخ فقر در استان آذربایجان غربی (۶۲ درصد) و پایین‌ترین نرخ فقر در چهارمحال و بختیاری (۱۴ درصد) ثبت شده است.
در سال ۱۴۰۲، استان تهران بیشترین تعداد خانوار مستأجر دچار فقر درآمدی (۳۹۰ هزار خانوار؛ سهم ۶۳ درصد) و همچنین بیشترین تعداد خانوار تحت فشار فقر ناشی از هزینه تأمین مسکن (۲۳۰ هزار خانوار؛ سهم ۳۷ درصد) را به خود اختصاص داده است.
در همین سال، استان کرمان بیشترین سهم از خانوارهای دچار فقر درآمدی را به خود اختصاص داده؛ به‌طوری‌که ۸۹ درصد از خانوارهای درگیر فقر این استان (۵۳ هزار خانوار) فاقد درآمد کافی هستند. همچنین، بیشترین سهم خانوارهای دچار فقر ناشی از هزینه‌های تأمین مسکن در استان‌های اردبیل و ایلام ثبت گردیده است.
۲۱۷
