دانشمندان آلمانی لولای ماهواره را ۹۳ درصد سبکتر کردند

پژوهشگران آلمانی موفق شدهاند نوعی لولای هوشمند برای باز شدن پنلهای خورشیدی ماهوارهها تولید کنند که تنها ۱٫۴ گرم وزن دارد و بدون نیاز به موتور مکانیکی متداول، با دریافت گرما تغییر شکل میدهد. این قطعه در مؤسسه پژوهش پلیمر کاربردی Fraunhofer IAP و در چارچوب پروژه AM-SPACE ساخته شده و به گفته پژوهشگران، حدود ۹۳ درصد سبکتر از لولاهای متداول مورد مقایسه است.
نتایج این پروژه ۱۰ نوامبر ۲۰۲۶ منتشر شد. لولاهای جدید از پلیمرهایی ساخته شدهاند که میتوانند شکل موقتی خود را حفظ کنند و پس از گرم شدن، به شکل اولیه بازگردند. مهندسان از همین ویژگی برای طراحی قطعاتی استفاده کردهاند که پنلهای خورشیدی ماهواره را هنگام پرتاب در وضعیت بسته نگه میدارند و پس از رسیدن به موقعیت موردنظر، امکان باز شدن آنها را فراهم میکنند.
در آزمایشهای انجامشده، نمونه چاپ سهبعدی توانسته است هنگام افزایش دما از ۲۳ به ۱۴۰ درجه سانتیگراد، طی ۶۰ ثانیه باز شود. پژوهشگران همچنین روش متفاوتی را با استفاده از چاپ چهاربعدی آزمایش کردهاند که امکان ساخت برخی سازوکارهای آزادسازی را در مدت پنج دقیقه فراهم میکند.
با وجود نتایج اولیه امیدوارکننده، این فناوری هنوز در مدار زمین آزمایش نشده است. آزمایشهای انجامشده در محیط آزمایشگاهی، اتاق تمیز و محفظه خلأ بودهاند و عملکرد طولانیمدت قطعات در شرایط واقعی فضا همچنان باید بررسی شود.
چرا وزن یک لولای کوچک برای ماهواره اهمیت دارد؟
ماهوارهها برای تأمین انرژی تجهیزات خود معمولاً از پنلهای خورشیدی استفاده میکنند. این پنلها نور خورشید را به برق تبدیل میکنند و انرژی لازم برای فعالیت سامانههای ارتباطی، رایانههای داخلی و بعضی تجهیزات علمی را فراهم میکنند.
اما فضای موجود در محفظه موشک محدود است. به همین دلیل، پنلهای خورشیدی بسیاری از ماهوارهها هنگام پرتاب در وضعیت جمعشده قرار دارند و پس از رسیدن به مدار باز میشوند.
باز شدن این پنلها به سازوکارهای مکانیکی نیاز دارد که در زمان مناسب فعال شوند و بتوانند قطعات را بدون ایجاد آسیب در موقعیت نهایی قرار دهند.
در طراحیهای متداول ممکن است از فنرها، لولاهای فلزی، قفلها و سازوکارهای آزادسازی جداگانه استفاده شود. هرکدام از این قطعات وزن مشخصی دارند و باید از نظر عملکرد در شرایط فضایی آزمایش شوند.
برای یک ماهواره بزرگ، کاهش چند گرم وزن ممکن است نسبتاً محدود به نظر برسد. اما در ماهوارههای کوچک، مخصوصاً CubeSatها، هر گرم میتواند اهمیت داشته باشد.
CubeSat نوعی ماهواره کوچک با ابعاد استاندارد است که در پژوهشهای دانشگاهی، آزمایش فناوری و بعضی کاربردهای تجاری استفاده میشود.
در یک CubeSat، فضای داخلی باید میان باتری، رایانه، سامانه ارتباطی، حسگرها و سایر تجهیزات تقسیم شود. اگر قطعات مکانیکی سبکتر و کوچکتر شوند، ممکن است فضای بیشتری برای تجهیزات اصلی باقی بماند.
البته کاهش وزن یک لولا بهتنهایی به معنی کاهش ۹۳ درصدی وزن کل ماهواره نیست. این درصد فقط به قطعه مورد مقایسه مربوط میشود.
پلیمر حافظهدار چگونه حرکت میکند؟
ماده اصلی لولاهای جدید، پلیمر حافظهدار یا Shape Memory Polymer است.
این مواد میتوانند تحت شرایط مشخص به شکلی موقتی تغییر حالت دهند و بعداً با دریافت محرکی مانند گرما، به شکل برنامهریزیشده قبلی بازگردند.
برای درک این رفتار میتوان قطعهای پلیمری را تصور کرد که در حالت اصلی خود باز است. پژوهشگران آن را در شرایط مناسب به وضعیت بسته تغییر میدهند و همان شکل موقتی را در ماده تثبیت میکنند.
قطعه میتواند تا زمان فعال شدن در این وضعیت باقی بماند.
وقتی دما به محدوده مناسب برسد، پلیمر به سمت شکل اولیه خود بازمیگردد. در نتیجه، حرکتی ایجاد میشود که میتوان از آن برای باز کردن یک لولا یا آزاد کردن یک قطعه استفاده کرد.
این فرایند با موتور الکتریکی متداول تفاوت دارد.
در موتور، انرژی الکتریکی به حرکت مکانیکی تبدیل میشود. اما در لولای حافظهدار، تغییر شکل خود ماده بخش اصلی حرکت را ایجاد میکند.
البته این سازوکار بدون مصرف انرژی نیست. برای فعال کردن قطعه باید گرمای لازم فراهم شود و در نمونه توسعهیافته Fraunhofer از عنصر گرمکننده استفاده شده است.
بنابراین عبارت «لولای بدون موتور» به معنی حرکت بدون انرژی یا بدون سامانه کنترل نیست.
ویژگی مهم فناوری این است که میتوان بعضی وظایف مکانیکی را با خود ماده انجام داد و نیاز به مجموعهای از اجزای متحرک را کاهش داد.
چاپ سهبعدی چه نقشی در ساخت لولا دارد؟
پژوهشگران Fraunhofer برای ساخت قطعات جدید از تولید افزایشی یا چاپ سهبعدی استفاده کردهاند.
در این روش، قطعه بهجای تراشیده شدن از یک بلوک بزرگ ماده، با افزودن لایههای متوالی ساخته میشود.
برای تولید لولاهای هوشمند، ابتدا پلیمر مناسب به شکل رشته یا فیلامنت قابل استفاده در چاپگر آماده شده است.
سپس چاپگر با استفاده از این ماده، قطعه موردنظر را مطابق طراحی دیجیتال تولید میکند.
یکی از مزایای این روش، امکان ساخت شکلهای پیچیده بدون نیاز به قالبسازی اختصاصی برای هر نمونه است.
این ویژگی در پروژههای پژوهشی اهمیت زیادی دارد. مهندس ممکن است بخواهد شکل لولا، ضخامت بخشهای انعطافپذیر یا هندسه محل اتصال را چندین بار تغییر دهد.
با چاپ سهبعدی میتوان نسخه جدید را نسبتاً سریع تولید کرد و نتیجه آزمایش را با نمونه قبلی مقایسه کرد.
Fraunhofer اعلام کرده چاپ یک لولا یا سازوکار نگهداری و آزادسازی در روش معمول پروژه حدود ۱۵ دقیقه طول میکشد.
پس از ساخت نیز حدود ۳۰ دقیقه برای برنامهریزی شکل موقتی موردنظر لازم است.
به این ترتیب، تولید و آمادهسازی نمونهای از قطعات میتواند در کمتر از یک ساعت انجام شود.
این زمان به شرایط نمونه آزمایشگاهی مربوط است و نباید بهعنوان زمان قطعی ساخت همه قطعات ماهوارهای در ابعاد و طراحیهای متفاوت در نظر گرفته شود.
چاپ چهاربعدی چیست و چه تفاوتی دارد؟
در کنار چاپ سهبعدی، پژوهشگران از روشی استفاده کردهاند که با نام چاپ چهاربعدی یا 4D Printing شناخته میشود.
این اصطلاح ممکن است این تصور را ایجاد کند که چاپگر در چهار بُعد فیزیکی کار میکند، اما منظور چنین چیزی نیست.
در چاپ چهاربعدی، قطعهای تولید میشود که میتواند پس از ساخت و در پاسخ به محرکی مشخص، شکل یا وضعیت خود را تغییر دهد.
به زبان ساده، زمان و تغییر شکل برنامهریزیشده به عملکرد قطعه چاپشده اضافه میشود.
در پروژه AM-SPACE، پژوهشگران تلاش کردهاند ویژگی تغییر شکل را مستقیماً در فرایند تولید قطعه تعریف کنند.
در نتیجه، بعضی مراحل جداگانه برنامهریزی شکل پس از چاپ کاهش پیدا میکنند.
Fraunhofer میگوید با این روش توانسته است سازوکارهای نگهداری و آزادسازی پنلهای خورشیدی را تنها در حدود پنج دقیقه چاپ کند.
این نتیجه برای ساخت سریع نمونههای آزمایشی اهمیت دارد.
با این حال، باید میان سرعت چاپ یک قطعه کوچک و مدت لازم برای ساخت، آزمایش و تأیید یک سامانه کامل فضایی تفاوت گذاشت.
حتی اگر تولید قطعه فقط چند دقیقه طول بکشد، پیش از استفاده واقعی باید عملکرد آن در شرایط حرارتی، مکانیکی و محیطی مختلف بررسی شود.
سازوکار نگهداری و آزادسازی چه وظیفهای دارد؟
یکی از اجزای مهم پروژه AM-SPACE، سازوکاری است که با عنوان Hold-Down and Release Mechanism یا HDRM شناخته میشود.
این قطعه وظیفه دارد بخشهایی از ماهواره را در مرحله پرتاب در موقعیت ثابت نگه دارد و پس از رسیدن به مرحله مناسب مأموریت، آنها را آزاد کند.
برای مثال، پنل خورشیدی تاشو نباید هنگام حرکت موشک بهطور ناخواسته باز شود.
پرتاب میتواند با ارتعاشها و نیروهای قابلتوجهی همراه باشد. در این شرایط، قطعات جمعشونده باید بهاندازه کافی مهار شده باشند.
اما پس از قرار گرفتن ماهواره در مدار، شرایط تغییر میکند.
اکنون سامانه باید بتواند پنل خورشیدی را آزاد کند تا لولاها امکان باز شدن آن را فراهم کنند.
در پروژه Fraunhofer، پژوهشگران از پلیمرهای حافظهدار هم برای لولا و هم برای سازوکار آزادسازی استفاده کردهاند.
به این ترتیب، دو وظیفه مرتبط با باز شدن پنلها میتوانند با استفاده از یک خانواده مواد انجام شوند.
البته آزاد شدن پنل و رسیدن آن به وضعیت نهایی دو مرحله متفاوت هستند.
سازوکار HDRM ابتدا مهار قطعه را از میان برمیدارد و سپس لولا باید حرکت موردنیاز را انجام دهد.
هماهنگی میان این مراحل برای عملکرد سامانه اهمیت دارد.
لولای ۱٫۴ گرمی چگونه آزمایش شد؟
پژوهشگران اعلام کردهاند که وزن نمونه چاپ سهبعدی لولا حدود ۱٫۴ گرم است.
برای بررسی عملکرد، قطعه در محیط کنترلشده گرم شده و حرکت باز شدن آن ثبت شده است.
در آزمایش گزارششده، دمای لولا از ۲۳ به ۱۴۰ درجه سانتیگراد افزایش یافته و قطعه طی ۶۰ ثانیه باز شده است.
این نتیجه نشان میدهد ماده و طراحی مکانیکی میتوانند در شرایط آزمایشگاهی حرکت موردنظر را ایجاد کنند.
اما برای استفاده فضایی، فقط باز شدن یک بار قطعه کافی نیست.
مهندسان باید بررسی کنند آیا سازوکار میتواند پس از قرار گرفتن در شرایط پرتاب، تغییرات شدید دما و محیط خلأ نیز عملکرد مناسبی داشته باشد یا خیر.
همچنین مهم است که قطعه بتواند نیروی لازم برای حرکت پنل را تولید کند.
در یک نمونه آزمایشگاهی کوچک، وزن و مقاومت پنل ممکن است با شرایط یک ماهواره عملیاتی تفاوت داشته باشد.
به همین دلیل، نتیجه ۶۰ ثانیهای را نباید بهصورت خودکار به همه ابعاد پنل یا تمام سامانههای ماهوارهای تعمیم داد.
Fraunhofer نیز تأکید کرده آزمایشهای واقعی در مدار هنوز انجام نشدهاند.
آیا دمای ۱۴۰ درجه برای ماهواره مشکل ایجاد میکند؟
یکی از پرسشهای مهم درباره فناوری جدید، دمای لازم برای فعال شدن لولا است.
در آزمایش منتشرشده، قطعه تا ۱۴۰ درجه سانتیگراد گرم شده است.
این عدد مربوط به شرایط آزمایش مشخص است و لزوماً به معنی آن نیست که تمام سامانه ماهواره باید تا همین دما گرم شود.
در یک طراحی فضایی، ممکن است عنصر گرمکننده تنها ناحیه موردنظر را تحت تأثیر قرار دهد.
با این حال، مدیریت گرما در ماهواره اهمیت زیادی دارد.
بعضی تجهیزات الکترونیکی به افزایش دما حساس هستند و طراحی باید به گونهای باشد که گرمای لازم برای فعال کردن لولا به قطعات آسیب نرساند.
از طرف دیگر، در فضا شرایط انتقال حرارت با محیط زمینی متفاوت است.
در خلأ، انتقال گرما از طریق همرفت هوای اطراف وجود ندارد و هدایت در قطعات و تابش حرارتی اهمیت بیشتری پیدا میکنند.
بنابراین طراحی سامانه گرمکننده باید با محیط واقعی مأموریت سازگار باشد.
در اطلاعیه Fraunhofer، مقدار دقیق برق مصرفی برای فعالسازی هر لولا یا محدوده کامل دماهای عملیاتی اعلام نشده است.
به همین دلیل نمیتوان درباره برتری قطعی مصرف انرژی این روش نسبت به تمام سازوکارهای متداول قضاوت کرد.
آزمایش در خلأ و اتاق تمیز چه نتیجهای داشت؟
پژوهشگران Fraunhofer میگویند نمونههای ساختهشده را در چند محیط آزمایشگاهی بررسی کردهاند.
بخشی از آزمایشها در اتاق تمیز انجام شده است.
اتاق تمیز محیطی است که مقدار ذرات معلق و بعضی عوامل آلودگی در آن کنترل میشود. چنین محیطهایی در تولید و آزمایش تجهیزات حساس کاربرد دارند.
قطعات همچنین تحت چرخههای حرارتی قرار گرفتهاند تا واکنش آنها به تغییر دما بررسی شود.
علاوه بر این، آزمایشهای مقدماتی در محفظه خلأ انجام شده است.
خلأ یکی از ویژگیهای مهم محیط فضایی است، اما شبیهسازی آن در آزمایشگاه فقط بخشی از شرایط واقعی مدار را بازسازی میکند.
برای مثال، تابش فضایی، گذر زمان و بعضی تنشهای ترکیبی میتوانند بر رفتار مواد تأثیر بگذارند.
Fraunhofer اعلام کرده نتایج آزمایشهای اولیه موفقیتآمیز بودهاند.
با این حال، مؤسسه هنوز دادههای کامل مربوط به عمر کاری لولا، تعداد دفعات تحمل بار یا قابلیت اطمینان بلندمدت در شرایط فضایی را منتشر نکرده است.
بنابراین موفقیت آزمایشها باید در همان محدوده گزارششده ارزیابی شود.
چرا آزمایش آزاد شدن گاز از پلیمر اهمیت دارد؟
یکی از مشکلات استفاده از مواد پلیمری در فضا، احتمال آزاد شدن مواد فرار از سطح یا داخل قطعه است.
این پدیده با عنوان Outgassing شناخته میشود.
در محیط خلأ، بعضی ترکیبات ممکن است از ماده جدا شوند و روی سطوح دیگر بنشینند.
در ماهوارهها چنین اتفاقی میتواند مشکلساز باشد، زیرا آلودگی سطوح حساس ممکن است بر عملکرد تجهیزات نوری یا الکترونیکی تأثیر بگذارد.
برای مثال، آلودگی یک سطح اپتیکی میتواند ویژگیهای عبور یا بازتاب نور را تغییر دهد.
به همین دلیل، مواد مورد استفاده در تجهیزات فضایی معمولاً باید از نظر آزادسازی ترکیبات فرار بررسی شوند.
Fraunhofer اعلام کرده یکی از پلیمرهای حافظهدار توسعهیافته در پروژه، آزمایش Outgassing را در مؤسسه ملی فناوری هوافضای اسپانیا، INTA، با موفقیت پشت سر گذاشته است.
این نتیجه از نظر ارزیابی مناسب بودن ماده برای کاربرد فضایی اهمیت دارد.
اما عبور یک نمونه ماده از این آزمون به معنی دریافت تأییدیه نهایی برای تمام قطعات و تمام مأموریتها نیست.
عملکرد مجموعه کامل باید تحت شرایط متناسب با کاربرد موردنظر بررسی شود.
پروژه AM-SPACE فقط درباره لولا نیست
پروژه AM-SPACE با همکاری چند مجموعه آلمانی اجرا شده است.
نام کامل آن Additive Manufacturing of Solar Panels for spACE applications است.
این پروژه از اکتبر ۲۰۲۳ آغاز شد و در سپتامبر ۲۰۲۶ به پایان رسید.
هدف اصلی، بررسی امکان ساخت اجزای پنل خورشیدی ماهوارههای کوچک با استفاده از روشهای تولید افزایشی بوده است.
Fraunhofer IAP مسئول توسعه مواد پلیمری حافظهدار و ساخت برخی قطعات فعالشونده بوده است.
شرکت Orion Additive Manufacturing نیز روی توسعه روشهای چاپ سهبعدی با مواد پیشرفته فعالیت کرده است.
یکی از حوزههای کار این شرکت، استفاده از پلیمر PEEK تقویتشده با الیاف کربن پیوسته بوده است.
PEEK نوعی پلیمر مهندسی با مقاومت حرارتی و مکانیکی مناسب است که در کاربردهای تخصصی مورد استفاده قرار میگیرد.
در پروژه AM-SPACE، هدف ساخت زیرلایههایی برای پنل خورشیدی ماهواره کوچک بوده که بتوانند علاوه بر وظیفه مکانیکی، میزبان مسیرهای الکتریکی نیز باشند.
این ویژگی میتواند به کاهش تعداد قطعات مجزا و یکپارچه شدن بخشهایی از سامانه کمک کند.
نقش Fraunhofer IZM در ساخت پنل خورشیدی
مؤسسه Fraunhofer IZM نیز یکی دیگر از شرکای اصلی پروژه بوده است.
این مجموعه در زمینه فناوریهای اتصال، بستهبندی و قابلیت اطمینان تجهیزات الکترونیکی فعالیت میکند.
در AM-SPACE، بخشی از وظایف IZM به ایجاد مسیرهای رسانای الکتریکی روی زیرلایههای چاپ سهبعدی مربوط بوده است.
برای این کار از فناوری ساختاردهی مستقیم با لیزر یا Laser Direct Structuring استفاده شده است.
در این روش، میتوان نواحی مشخصی از یک سطح مناسب را با لیزر آماده کرد و سپس مسیرهای رسانا را روی آن ایجاد کرد.
چنین فناوریای به مهندسان اجازه میدهد بعضی عملکردهای الکتریکی را مستقیماً در ساختار سهبعدی قطعه قرار دهند.
در طراحیهای معمول، ممکن است برد الکترونیکی جداگانهای به یک سازه مکانیکی متصل شود.
اما در بعضی کاربردهای تولید افزایشی، میتوان بخشی از مسیرهای الکتریکی را روی خود سازه ایجاد کرد.
این کار ممکن است به کاهش فضای موردنیاز یا ساده شدن مونتاژ کمک کند.
Fraunhofer IZM همچنین آزمایشهای قابلیت اطمینان، شوک حرارتی، ارتعاش و بررسی ویژگیهای الکتریکی مجموعه را انجام داده است.
نتایج اعلامشده نشان میدهند پروژه فقط به ساخت یک لولای سبک محدود نبوده و اجزای مختلف یک پنل خورشیدی کوچک بهصورت هماهنگ توسعه یافتهاند.
نقش German Orbital Systems در توسعه ماهواره
شرکت German Orbital Systems یکی دیگر از شرکای AM-SPACE است.
این شرکت در زمینه ساخت ماهوارههای کوچک فعالیت میکند و مسئولیتهایی در طراحی مدارها، توسعه تجهیزات الکترونیکی و یکپارچهسازی قطعات پروژه داشته است.
یکی از وظایف آن، طراحی سامانههایی بوده که بتوانند عناصر گرمکننده لولاها و سازوکارهای آزادسازی را کنترل کنند.
این بخش اهمیت دارد، زیرا یک لولای حافظهدار برای فعالیت در ماهواره به منبع انرژی و فرمان فعالسازی نیاز دارد.
سامانه کنترل باید در زمان مناسب گرمای لازم را فراهم کند و با سایر بخشهای ماهواره هماهنگ باشد.
German Orbital Systems همچنین در بررسی عملکرد مجموعه مونتاژشده مشارکت کرده است.
براساس اطلاعیه Fraunhofer، این شرکت به آزمایش فناوری در شرایط واقعی فضا علاقه نشان داده است.
اما هنوز قرارداد یا تاریخ قطعی برای پرتاب ماهواره مجهز به این لولاها اعلام نشده است.
در حال حاضر مذاکراتی درباره ادامه پروژه و امکان آزمایش مداری مطرح است.
به همین دلیل، نباید نمونه آزمایشگاهی معرفیشده را با ماهوارهای که اکنون در مدار فعالیت میکند اشتباه گرفت.
چه زمانی لولاهای جدید وارد فضا میشوند؟
یکی از پرسشهای مهم پس از اعلام نتایج پروژه این است که فناوری جدید چه زمانی در مأموریت واقعی استفاده خواهد شد.
Fraunhofer میگوید درباره اجرای پروژه بعدی و انجام آزمایش مداری گفتوگوهایی در جریان است.
هدف احتمالی چنین پروژهای بررسی رفتار قطعات در شرایط واقعی فضا خواهد بود.
در این مرحله باید مشخص شود لولا پس از پرتاب، قرار گرفتن در مدار و فعال شدن سامانه گرمکننده چگونه عمل میکند.
همچنین لازم است بررسی شود آیا قطعه پس از باز شدن میتواند موقعیت موردنظر را با پایداری کافی حفظ کند یا خیر.
ویژگی یکطرفه حافظه شکل نیز در طراحی اهمیت دارد.
در نمونه موردنظر، پلیمر با دریافت گرما به شکل اولیه بازمیگردد، اما این به معنی امکان بستن و باز کردن مداوم پنل در هر شرایطی نیست.
در بسیاری از ماهوارهها، پنل خورشیدی اساساً قرار است یک بار پس از پرتاب باز شود و سپس در همان وضعیت باقی بماند.
از این رو، یک سازوکار فعالشونده یکباره ممکن است برای بعضی کاربردها مناسب باشد.
با این حال، تا پیش از انجام آزمایش مداری نمیتوان درباره قابلیت اطمینان آن در مأموریتهای عملیاتی نتیجه قطعی گرفت.
نمایش فناوری در نمایشگاههای فضایی اروپا
Fraunhofer اعلام کرده نمونههای توسعهیافته AM-SPACE را در نوامبر ۲۰۲۶ در دو رویداد تخصصی به نمایش میگذارد.
یکی از این رویدادها نمایشگاه Formnext در فرانکفورت آلمان است که از ۱۷ تا ۲۰ نوامبر برگزار میشود.
Formnext از نمایشگاههای شناختهشده حوزه تولید افزایشی و چاپ سهبعدی صنعتی است.
Fraunhofer IAP قصد دارد نمونهای از سامانه باز شدن پنل خورشیدی را در این نمایشگاه ارائه کند.
رویداد دیگر Space Tech Expo Europe در شهر برمن است که به فناوریها و تجهیزات صنعت فضایی اختصاص دارد.
حضور در این نمایشگاهها به پژوهشگران اجازه میدهد نتایج خود را به سازندگان ماهواره، توسعهدهندگان قطعات و شرکتهای فعال در زنجیره تأمین معرفی کنند.
اما نمایش یک نمونه آزمایشگاهی به معنای ورود آن به تولید انبوه نیست.
برای تجاریسازی باید هزینه ساخت، قابلیت اطمینان، روشهای کنترل کیفیت و امکان تولید قطعات با عملکرد یکنواخت بررسی شوند.
همچنین ممکن است هر سازنده ماهواره با توجه به اندازه پنلها و شرایط مأموریت خود، به طراحی متفاوتی نیاز داشته باشد.
آیا این فناوری هزینه ساخت ماهوارهها را کاهش میدهد؟
پژوهشگران معتقدند کاهش وزن و تعداد قطعات مکانیکی میتواند در آینده به طراحی اقتصادیتر ماهوارهها کمک کند.
در صنعت فضایی، جرم محموله یکی از عوامل مهم برنامهریزی مأموریت است.
با این حال، هزینه پرتاب صرفاً براساس وزن یک لولا تعیین نمیشود.
نوع موشک، مدار مقصد، ابعاد محموله و شرایط قرارداد پرتاب نیز نقش دارند.
برای یک ماهواره کوچک، سبکتر شدن مجموعهای از قطعات میتواند مفید باشد، اما صرفهجویی واقعی باید در سطح کل طراحی محاسبه شود.
از سوی دیگر، اگر یک قطعه جدید هزینه ساخت بالایی داشته باشد یا به آزمایشهای پیچیده نیاز پیدا کند، ممکن است بخشی از مزیت اقتصادی کاهش وزن از بین برود.
بنابراین تا زمانی که فناوری AM-SPACE در مقیاس صنعتی و در مأموریتهای واقعی آزمایش نشده، نمیتوان رقم مشخصی برای کاهش هزینه هر ماهواره اعلام کرد.
مزیت فعلی بیشتر در امکان ساخت سریع قطعات سبک و یکپارچهسازی وظایف مکانیکی با خواص ماده نهفته است.
نتیجه پژوهش چه چیزی را ثابت میکند؟
آنچه Fraunhofer در ۱۰ نوامبر ۲۰۲۶ اعلام کرده، دستاوردی در زمینه مواد هوشمند و تولید افزایشی است.
پژوهشگران موفق شدهاند با استفاده از پلیمر حافظهدار، لولایی بسیار سبک بسازند که در محیط آزمایشگاهی با دریافت گرما باز میشود.
همچنین نشان دادهاند که میتوان سازوکارهای نگهداری و آزادسازی پنل خورشیدی را با روشهای چاپ سهبعدی و چهاربعدی تولید کرد.
این نتایج برای طراحی ماهوارههای کوچک امیدوارکننده هستند، زیرا کاهش وزن و تعداد اجزای مکانیکی میتواند به سادهتر شدن بعضی بخشهای سازه کمک کند.
اما چند پرسش مهم هنوز پاسخ قطعی ندارند.
عملکرد طولانیمدت در خلأ، مقاومت در برابر شرایط کامل پرتاب، قابلیت اطمینان در محیط مداری و هزینه تولید صنعتی همچنان به آزمایشهای بیشتری نیاز دارند.
نکته دیگر آن است که صرف کاهش وزن یک قطعه به معنی افزایش قطعی عمر یا عملکرد بهتر تمام ماهوارهها نیست.
با این حال، پروژه AM-SPACE نشان میدهد مواد پلیمری میتوانند نقشی فراتر از قطعات ثابت و محافظ داشته باشند.
در این رویکرد، خود ماده بخشی از وظیفه مکانیکی را انجام میدهد و میتواند در زمان مناسب حرکت مشخصی ایجاد کند.
اگر آزمایشهای آینده در مدار موفق باشند، لولاهای حافظهدار ممکن است به یکی از گزینههای طراحی سامانههای بازشونده ماهوارههای کوچک تبدیل شوند.
در حال حاضر، مهمترین دستاورد ثبتشده ساخت و آزمایش لولایی ۱٫۴ گرمی است که حدود ۹۳ درصد از نمونه متداول مورد مقایسه سبکتر است و در شرایط کنترلشده میتواند ظرف یک دقیقه باز شود.



