عبدالله گنجی: ترک NPT به خودی خود به معنای ایجاد سلاح هسته‌ای نیست/ وجوه شرعی و قانونی تا کنون عوامل حفظ این توافق بوده‌اند
عبدالله گنجی، متخصص تحلیل مسائل سیاسی، در واکنش به اظهارات سردار محسن رضایی درباره امکان تغییر دکترین هسته‌ای ایران در صورت وقوع حمله‌ای از سمت آمریکا، به تبیین دلایل مطرح شده پرداخت و اظهار داشت: از جمله مهم‌ترین دلایل این امر آن است که جمهوری اسلامی ایران باوجود آنکه به معاهده منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای (NPT) پایبند بوده و بازرسی‌های هسته‌ای بسیار زیادی را پذیرفته، با حمله نظامی قدرت‌های اتمی مواجه گردیده است.
بر اساس گزارش فارس، وی افزود: هنگامی که یک کشور به اصول و تعهدات بین‌المللی احترام می‌گذارد و در عین حال از سوی ابرقدرت‌های هسته‌ای مورد حمله قرار می‌گیرد، طبیعی است که باید به بازنگری در مسیر و چارچوب‌های پذیرفته شده پرداخته و تغییراتی را اعمال کند.
خروج از NPT به معنای ساخت بمب هسته‌ای نیست
گنجی با تأکید بر این نکته که خروج از معاهده NPT به‌صورت خودکار به معنای تولید سلاح هسته‌ای نیست، بیان کرد: به نظر من، حتی اگر تصمیم به تصویب رسمی قانونی برای ساخت سلاح هسته‌ای وجود نداشته باشد، حداقل باید یک سازوکار مشروط جهت این کار در نظر گرفته شود.
وی توضیح داد: به عبارت دیگر، قانونی باید تدوین شود که در صورت ترور مقامات ارشد کشور از جمله رهبر، رؤسای قوا، فرماندهان نظامی و وزرا، گزینه خروج از NPT و حرکت به سمت تولید سلاح هسته‌ای را فراهم نماید. چنین تصمیمی می‌تواند به آژانس بین‌المللی انرژی اتمی به‌صورت رسمی اعلام گردد.
شکل‌گیری تقاضای عمومی برای تغییر دکترین هسته‌ای
این متخصص مسائل سیاسی، شکل‌گیری تقاضای عمومی در راستای تغییر رویکرد هسته‌ای کشور را از دیگر دلایل مطرح شده دانست و اظهار کرد: طبق نتایج نظرسنجی‌ها، بخش قابل توجهی از مردم به این نوع دیدگاه تمایل دارند و این تقاضا به‌طور تدریجی در جامعه شکل گرفته است.
گنجی افزود: اینکه نهایتاً حاکمیت چه تصمیمی خواهد گرفت، موضوعی دیگر است، اما نمی‌توان از شکل‌گیری این تقاضا در جامعه چشم‌پوشی کرد.
پایبندی به NPT چه دستاوردی برای ایران داشته است؟
او با طرح این سوال که پایبندی ایران به معاهده NPT چه منافعی برای کشور به دنبال داشته، ادامه داد: ایران علی‌رغم تبعیت از تعهدات هسته‌ای، با تحریم‌ها و حتی حملات نظامی مواجه شده است.
به گفته گنجی، اگر این‌گونه باشد که نه‌تنها از مزایای فعالیت‌های صلح‌آمیز هسته‌ای بهره‌مند نشویم، بلکه در عین حال در وضعیتی که به تعهدات خود پایبندیم، مورد تحریم و حمله نیز قرار گیریم، ادامه حضور در این معاهده نیاز به بازنگری و ارائه پاسخی قاطع دارد.
نقش بازدارندگی هسته‌ای در شرایط امنیتی
گنجی به نقش بازدارندگی ناشی از سلاح هسته‌ای در رویکردهای امنیتی جهان اشاره کرد و خاطرنشان ساخت: حتی دونالد ترامپ نیز به این مسئله اشاره کرده که در صورت داشتن سلاح هسته‌ای توسط ایران، ایالات متحده در مواجهه با جمهوری اسلامی با محدودیت‌های بیشتری رو به رو می‌شد.
وی ادامه داد: از این منظر، موضوع بازدارندگی و جلوگیری از تحدید نظامی به کشور، یکی از محورهای اصلی بحث درباره امکان تغییر دکترین هسته‌ای به شمار می‌آید.
آیا سلاح هسته‌ای می‌تواند امنیت ملی ایران را تأمین کند؟
این تحلیل‌گر مسائل سیاسی در پی طرح این سوال که آیا دستیابی به سلاح هسته‌ای می‌تواند امنیت ملی ایران را تضمین نماید، گفت: اگرچه ممکن است این اقدام در حوزه امنیتی جلوه بازدارندگی ایجاد کند، اما من بر این باورم که در شرایط کنونی، هیچ کشوری به راحتی به سمت استفاده از این سلاح‌ها نخواهد رفت.
گنجی تأکید کرد: با این وجود، مسأله‌ای که باید مورد توجه قرار گیرد این است که باید درباره پیامدهای پایبندی ایران به معاهده NPT و نسبت آن با منافع ملی کشور پاسخگوی مناسبی باشیم.
دلایل شرعی و حقوقی برای باقی‌ماندن در NPT
این کارشناس مسائل سیاسی در پایان با اشاره به دلایل پیشین ایران برای ادامه عضویت در NPT خاطرنشان کرد: یکی از دلایل اصلی عضویت در این معاهده، بهره‌مندی از ظرفیت‌ها و امکانات آژانس بین‌المللی انرژی اتمی در حوزه فعالیت‌های صلح‌آمیز هسته‌ای بوده است.
وی همچنین به ملاحظات شرعی و حقوقی و لزوم احترام به چارچوب‌های بین‌المللی در این زمینه اشاره نمود. با توجه به تحولات اخیر و شرایط حاکم، اکنون نیاز است که به‌دقت بررسی شود آیا همچنان دلایل موجهی برای تداوم حضور ایران در این معاهده وجود دارد یا خیر.
۳۱۲۱۸
