علی جنتی: دی ماه ۱۴۰۴ تکرار نخواهد داشت/ جامعه از مرحله اجرای قانون حجاب فراتر رفته است/ اسرائیل پیش از ۱۰ اکتبر به دنبال حمله به ایران بود، اما ترامپ موافقت نکرد
علی جنتی، یکی از اعضای کابینه دولت یازدهم، اشاره کرد که بخشی از نارضایتی‌های مردم به فشارهای اقتصادی و معیشتی برمی‌گردد و بخشی دیگر به مشکلات اجتماعی و تنش‌هایی که از این جنبه بر مردم تحمیل می‌شود. وی افزود: “گاهی یک جرقه لازم است تا ناگاه آتش خشم شعله‌ور شود.” جنتی با اشاره به ناآرامی‌های سال ۱۳۹۸ که با موضوع بنزین آغاز شد، بیان کرد که در آن زمان ناگهان با شورشی فراگیر در بیش از ۱۰۰ شهر روبرو شدیم. وی تأکید کرد که مسئله اصلی بنزین نبود، بلکه بنزین تنها بهانه‌ای برای ابراز نارضایتی بود که در جریان آن، تعداد زیادی به خیابان‌ها آمده و صدای اعتراض خود را مطرح کردند.
بر اساس گزارش جماران، خلاصه‌ای از نکات مهم سخنان وی به شرح زیر است؛
* جنتی بیان کرد: “اگر توافقی حاصل نشود، به احتمال بسیار قوی شاهد حمله‌ای از سوی آمریکا یا اسرائیل به جمهوری اسلامی خواهیم بود، چراکه آنها در دو جنگ اخیر به هیچ‌یک از اهداف خود دست نیافتند. این برای آمریکا، به عنوان قدرت اتمی برتر جهانی، و اسرائیل، به عنوان قدرت اتمی اصلی منطقه، بسیار ناامیدکننده و مایه سرافکندگی است که حتی با تمام کوشش‌ها، موفق به ختم اهدافشان نشده‌اند. آنها خواستار سرنگونی نظام جمهوری اسلامی هستند و اسرائیل اهدافی فراتر از آن را دنبال می‌کند.”
* وی همچنین خاطرنشان کرد: “نکته تعیین‌کننده زمان این ماجراجویی این است که آیا نتانیاهو همچنان در قدرت خواهد ماند یا نه.”
* وی به وضعیت اخیر اسرائیل اشاره کرد و گفت: “قبل از ۱۰ اکتبر، اسرائیل به همراه ترامپ به‌دنبال انجام حمله‌ای به ایران بود، که با مخالفت ترامپ روبرو شد. در این شرایط، اسرائیل بدون اجازه آمریکا، تلاش داشت دستاوردی برای انتخاباتش به‌دست آورد. با این حال، اوضاع به گونه‌ای شده که حتی رئیس ستاد مشترک نیز با اقدام نظامی مخالف است، اما اگر نتانیاهو در سمت خود بماند، ممکن است حملاتی انجام دهد.”
* جنتی ادامه داد: “شواهد نشان می‌دهند که آمریکایی‌ها در آستانه انتخابات به دنبال جنگ نیستند. اما به نظر می‌رسد برنده یا بازنده شدن جمهوری‌خواهان هیچ تفاوتی در امکان حمله گسترده از سوی آمریکا نداشته باشد. اگر فرض کنیم آمریکایی‌ها فریب اسرائیل را خورده و دو جنگ را برای سرنگونی نظام راه‌اندازی کردند و ناکام ماندند، حداقل تلاش می‌کنند تا در مسائل هسته‌ای با ایران به توافق برسند، اما شواهد نشان می‌دهد که توافق آسان نخواهد بود و جنگ می‌تواند به عنوان گزینه بعدی مطرح شود.”
* وی درخصوص درگیری‌های یمن با عربستان اظهار داشت: “طبق پیمان مکه، پاکستان و ترکیه ملزم به یاری عربستان هستند و باید علیه یمن و انصارالله وارد عمل شوند، اما هیچ‌کدام تمایلی برای این کار ندارند و ترکیه صریحاً اعلام کرده که نیروی نظامی به یمن نخواهد فرستاد. لذا در حال بررسی راه‌حل‌هایی هستند که با همکاری ایران، مسائل عربستان با یمن به‌نوعی حل شود و عربستان از این وضعیت رهایی یابد.”
* جنتی به اطلاع محدودی که از محتوای مذاکرات در تهران که وزیران خارجه پاکستان، ترکیه و وزیر دفاع عربستان در آن شرکت کردند، اشاره کرد و افزود: “من درباره محتوای این مذاکرات شناخت زیادی ندارم.”
* او همچنین گفت: “برخی از خبرنگاران مانند نماینده بی‌بی‌سی اصرار داشتند که این اجلاس ممکن است به عنوان هشداری به ایران تلقی شود، اما به نظر می‌رسد این هشدارها در حدی نیست که بخواهد به جمهوری اسلامی پیامی دهد.”
* جنتی خاطرنشان کرد: “شرایط کنونی نمی‌تواند جدا از گذشته باشد و آنچه امروز می‌بینیم، نتیجه‌ای از سیاست‌ها و راهبردها و اقدامات دو یا سه دهه گذشته است. بخشی از شرایط فعلی ناشی از خواست مسئولان جمهوری اسلامی نیز نیست و برخی از تحریم‌ها نتیجه فشارهای آمریکا و قدرت‌های جهانی هستند. از حدود ۲۰ یا ۲۵ سال پیش، صحبت از تلاش ایران برای تولید بمب هسته‌ای به میان آمده و به همین دلیل، قطعنامه‌هایی از سوی شورای حکام و شورای امنیت صادر شده که فشارهای زیادی را بر جمهوری اسلامی تحمیل کرده است.”
* وی همچنین افزود: “از سوی دیگر، وضعیت فعلی به نسبت زیادی به ایران و تصمیم‌های مسئولان کشور مربوط می‌شود. نحوه مواجهه ما با تحریم‌ها در دولت‌های مختلف، متفاوت بوده است. مثلاً در زمان احمدی‌نژاد، سیاست‌هایی اتخاذ شد که به تصویب چندین قطعنامه علیه ایران در شورای امنیت منجر گردید. در دوران روحانی، توانستیم تمامی این قطعنامه‌ها را لغو کنیم و به توافق برجام دست یابیم. بنابراین، با اتخاذ سیاست‌های مناسب، می‌توان وضعیت را تغییر داد؛ هرچند بعد از برجام، ترامپ مجدداً از سال ۱۳۹۷ تحریم‌ها را در برابر ایران برقرار ساخت.”
* وی گفت: “به نظر من، اگر پس از دولت دوازدهم سیاست درستی در مذاکرات با آمریکا و کشورهای جهانی اتخاذ می‌کردیم، نه جنگ ۱۲ روزه را شاهد بودیم، نه جنگ ۴۰ روزه، و نه خسارت بزرگ از شهادت رهبر، که بالاترین آسیب به کشور محسوب می‌شود. در حال حاضر نیز امکان برداشتن سایه جنگ از روی ملت وجود دارد؛ مشروط بر اینکه در داخل کشور اراده‌ای برای مذاکره با حفظ عزت و منافع ملی وجود داشته باشد.”
* وی تأکید کرد: “مذاکره به معنای دادن هر چیزی به طرف مقابل نیست؛ بلکه یک نوع تبادل و بر مبنای شرایط صورت می‌گیرد. نکته‌ای که باید در نظر داشت، مسأله زمان است. فرصتی که در گذشته داشته‌ایم، باید به‌درستی استفاده می‌شد وگرنه به دلیل از دست دادن زمان، به آنچه می‌توانستیم دست یابیم، نمی‌رسیم. الان مهم‌ترین مسئله‌ای که جمهوری اسلامی باید پیگیری کند این است که به‌طور قطعی جنگ را خاتمه دهد، همانطور که در یادداشت تفاهم ایران و آمریکا قید شده که دیگر جنگی علیه ایران صورت نگیرد.”
* جنتی همچنین افزود: “باید تمامی تحریم‌ها برداشته شود؛ چه آنهایی که از سوی سازمان ملل اعمال شده و چه آنهایی که کنگره آمریکا و یا رئیس‌جمهور وقت علیه ایران وضع کرده‌اند، تا کشور به آرامش برسد.”
* وی در مورد مذاکره با آمریکا گفت: “عده‌ای بر این باورند که مذاکره با آمریکا اشتباه است و آن را فریب می‌دانند؛ اما در عین حال باید دید اگر مذاکره نکنیم، گزینه‌ای که داریم چیست؟ جنگ یا دورانِ نه جنگ و نه صلح با تحریم که از جنگ نیز بدتر است.”
* وی در ادامه اضافه کرد: “زمینه‌های اخیر که ما در میدان شاهد بودیم و موفقیت‌های نظامی کشور را به نمایش گذاشتیم، به آمریکا و اسرائیل نشان داد که نمی‌توانند به هدف سرنگونی جمهوری اسلامی دست یابند. حضور پررنگ مردم در خیابان‌ها که ادامه دارد، به دلیل وحدت و یکپارچگی مردم، طرح‌های آنان را خنثی کرده است.”
* وی در پایان گفت: “افرادی که معتقدند ایران باید از NPT خارج شود، درک درستی از عواقب این سخن ندارند. این موضوع اساساً با منافع ملی کشور در تضاد است و حتی طرح آن ممکن است به شروع جنگ جدیدی منجر شود.”
* جنتی نسبت به مشکلات اقتصادی کشور و تورم بی‌سابقه‌ای که بر کشور حاکم است، اظهار نگرانی کرد و خاطرنشان ساخت: “پیشرفت و مسائل معیشتی در حال ایجاد فشارهای غیرقابل تحملی بر مردم به ویژه قشرهای ضعیف و آسیب‌پذیر است، اما مردم صبوری نشان داده‌اند زیرا درک می‌کنند که در یک شرایط جنگی هستیم و وظیفه ملی هر ایرانی است که در کنار مسئولان دولت بایستد و از این بحران بیرون بیاید. ولی
* تاب‌آوری جامعه نیز یک حد و مرزی دارد و در یک مقطع زمانی می‌تواند به انتها برسد، به‌ويژه با توجه به تحریم‌های شدید و بی‌سابقه‌ای که بر کشور تحمیل شده است. به‌نظر می‌رسد چنین شرایطی در تاریخ گذشته یک‌صد ساله، با محاصره دریایی، زمینی و هوایی، بی‌نظیر است. اگر جنگ دیگری رخ دهد و زیرساخت‌های حیاتی کشور آسیب ببیند و مردم با کمبود منابع ضروری مانند برق، گاز یا بنزین مواجه شوند یا تحریم‌ها مانع از تأمین کالاها و نیازهای اساسی شود، احتمال بروز تنش‌های اجتماعی به‌شدت افزایش می‌یابد.”
* همچنین، وی درباره مسأله حجاب گفت: “این مسأله فراتر از یک مشکل عقیدتی است و تنها بخش کوچکی از جامعه به‌طور سیاسی به آن دامن می‌زنند. قانون عفاف و حجاب در جامعه امروزی دیگر قابل اجرا نیست و تلاش‌های برخی جناح‌ها برای اجرای آن تلاشی بی‌فایده است.” همانطور که اعمال فیلترینگ به شکست انجامید، تلاش‌هایی از این دست هم نتیجه‌ای نخواهد داشت. طرح فیلترینگ از ابتدا ناموفق به نظر می‌رسید، چراکه فیلترشکن‌ها بلافاصله به بازار عرضه شدند و در حال حاضر عموم مردم از این ابزار استفاده می‌کنند و تنها عده‌ای که از این وضعیت نفع می‌برند، کسانی هستند که فیلترشکن‌ها را به فروش می‌رسانند.
* وی ابراز داشت: “اگر حوادثی مانند ۱۸ و ۱۹ دی‌ماه سال ۱۴۰۴ دوباره تکرار شود، باید به این نکته توجه داشت که این وقایع برنامه‌ریزی شده از خارج بود و مقدمه‌ای برای حمله بعدی به شمار می‌رفت. عناصر نفوذی از خارج در استان‌های غربی مستقر بودند و به دنبال ایجاد ناامنی بودند. همانطور که اعترافات برخی از دستگیرشدگان نشان می‌دهد، این بحران‌ها به‌صورت سیستماتیک طراحی شده بودند تا در صورت آغاز جنگ، مردم را به شورش بکشانند. اما این راهبرد در عمل ناکام ماند و خطر تکرار آن در آینده وجود ندارد.”
* وی در ادامه ابراز داشت: “در ناآرامی‌های سال ۱۳۹۸، با موضوع بنزین ناگهان شورشی در بیش از ۱۰۰ شهر به وقوع پیوست. با این حال، باید توجه داشت که در واقع بحث بنزین مسئله اصلی نبود؛ بلکه تنها بهانه‌ای برای بروز نارضایتی‌های انباشته بود که منجر به اعتراضات خیابانی شد.”
* همچنین، وی به وضعیت جنبش مهسا اشاره کرد و گفت: “اینطور نبود که همه مردم به خاطر یک واقعه خاص معترض شوند؛ این حوادث فقط فرصتی برای ابراز نارضایتی‌های طولانی‌مدت بود. مسئولان باید در جهت کاهش نارضایتی‌های اجتماعی و اقتصادی اقداماتی انجام دهند و آنچه مردم خواهان آن هستند، باید عملی شود.”
* جنتی در نهایت تأکید کرد: “کشور نیازمند اصلاحات اساسی در تمامی زمینه‌ها به‌ویژه اقتصادی، اجتماعی و سیاست‌های داخلی و خارجی است. این موارد باید با جدیت پیگیری شوند تا خواسته‌های مردم به سرانجام برسد. سوال این‌جاست که آیا اکنون زمان رفراندوم است؟ به نظر من در حال حاضر که درگیر جنگ هستیم، تمام تلاش‌ها باید بر خاتمه دادن به جنگ و تأمین نیازهایی مانند آرامش، تأمین کالاهای اساسی و احیای تولید متمرکز شود. پس از آن زمان به مسائل دیگر توجه خواهیم کرد.”
* وی همچنین بیان کرد: “در شرایط کنونی برگزاری رفراندوم غیرممکن است، اما در زمان‌های آرام‌تر می‌توان نظر مردم را از طریق نظرسنجی‌های معتبر سنجید و دولت بر اساس آن عمل کند.”
* جنتی در پایان گفت: “با نزدیک شدن به چهل سال از بازنگری در قانون اساسی، برخی از چالش‌ها که ناشی از این قانون هستند، نمایان شده است و به نظر من، یکی از ضروریات اصلاح قانون اساسی است.”
31۲۱۸
