هنگامی که سیستم ایمنی بدن به خود آسیب می‌زند؛ عوامل ایجادکننده بیماری‌های خودایمنی چیست؟

بدن ما دارای یک سیستم ایمنی است که برای حفاظت در برابر ویروس‌ها و باکتری‌ها طراحی شده است. اما در صورتی که توانایی این سیستم برای تشخیص سلول‌های سالم از اجزای بیگانه از بین برود، چه اتفاقی رخ خواهد داد؟ پاسخ این سوال بیماری‌های خودایمنی می‌باشد؛ دسته‌ای از اختلالات که در آن، سیستم ایمنی به‌طور نادرست به بافت‌های متعلق به خود بدن حمله می‌کند. این حملات می‌توانند به اندام‌های مختلفی از جمله مفاصل، غده تیروئید، پوست، روده‌ها و سیستم عصبی آسیب برسانند.

تحقیقات پزشکی در رابطه با علل این بیماری‌ها، از جمله اطلاعات موجود در راهنمای پزشکی MSD، نشان می‌دهد که هیچ دلیل واحدی قادر به توضیح تمام این اختلالات نیست. محققان بر این باورند که بروز این بیماری‌ها نتیجه تعامل پیچیده‌ای از استعداد ژنتیکی، عوامل محیطی و دگرگونی‌هایی است که می‌توانند فرایند تنظیم پاسخ ایمنی را برهم زنند.

 

ژنتیک به‌تنهایی کافی نیست

وجود تغییرات خاص در ژن‌ها می‌تواند احتمال ابتلا به بیماری‌های خودایمنی را در برخی افراد، به ویژه کسانی که اعضای خانواده‌شان از این اختلالات رنج می‌برند، افزایش دهد. با این وجود، وراثت به معنای از پیش تعیین شده بودن ابتلا به بیماری نیست و عوامل دیگری که بر عملکرد سیستم ایمنی تأثیر دارند نیز در این زمینه نقش‌آفرینی می‌کنند.

تحقیقات نشان می‌دهد که برخی از عفونت‌های ویروسی یا باکتریایی ممکن است موجب ایجاد پاسخ ایمنی غیرطبیعی در افراد مستعد گردند. همچنین، عوامل هورمونی نیز می‌توانند در بروز برخی از این بیماری‌ها نقش داشته باشند و به چشم‌انداز شیوع بالاتر آن‌ها در جنس مؤنث کمک کنند.

 

آیا فاکتورهای محیطی و سبک زندگی مؤثرند؟

مصرف سیگار و تماس با برخی مواد شیمیایی در محیط به‌عنوان عواملی که ریسک ابتلا به برخی بیماری‌های خودایمنی را افزایش می‌دهند، شناخته شده‌اند. همچنین دانشمندان به بررسی تأثیر رژیم غذایی و تعادل میکروبیوم روده بر فرایند تنظیم سیستم ایمنی پرداخته‌اند، هرچند شواهد کنونی این عوامل را به عنوان علت قطعی برای تمامی بیماری‌های خودایمنی معرفی نمی‌کنند.

دسته‌ای از اختلالات متنوع

بیماری‌های خودایمنی شامل طیفی گسترده از اختلالات می‌باشند و از جمله آن‌ها می‌توان به آرتریت روماتوئید، لوپوس، دیابت نوع ۱ و ام‌اس (مولتیپل اسکلروزیس) اشاره کرد. هر یک از این بیماری‌ها دارای مکانیسم، علائم و روش‌های درمانی متفاوتی است. طبق منابع پزشکی، بیش از ۸۰ نوع اختلال خودایمنی شناخته شده که امکان دارد فردی به طور هم‌زمان به چند نمونه از آن‌ها مبتلا باشد.

چالش‌های باقی‌مانده

با وجود پیشرفت‌های مهم علمی، متخصصان همچنان بر این مسئله تأکید دارند که توضیح این که چرا یک فرد به این اختلالات مبتلا می‌شود در حالی که فرد دیگر در امان است، بسیار دشوار است. شناسایی به موقع و درمان صحیح می‌تواند به کنترل بسیاری از موارد کمک کرده و عوارض ناشی از آن را کاهش دهد. همزمان با این، پژوهش‌ها برای درک بهتر سازوکارها و توسعه روش‌های درمانی دقیق‌تر همچنان ادامه دارد.