یافتن فسیل جانوری مشابه ماهی مرکب؛ بقایایی نادر از عصر ژوراسیک

در ایالت وایومینگ ایالات متحده، دیرینه‌شناسان فسیل موجودی شبیه به ماهی مرکب را کشف کرده‌اند که متعلق به تقریباً ۱۶۰ میلیون سال پیش، دوران ژوراسیک، می‌باشد. به گفته محققان، این موجود یکی از «قوی‌ترین گونه‌های شناسایی شده» در میان خویشاوندان پیشاتاریخی خویش به حساب می‌آید.

بر اساس گزارش ساینس‌آلرت، گونه‌ی جدید به نام وایوتئوتیس لینستروروم (Wyoteuthis linsterorum) شناخته شده و متعلق به گروهی از موجودات دریایی منقرض‌شده با نام بلمنیت‌ها می‌باشد. این جانوران خویشاوندی نزدیک به ماهی‌های مرکب و اختاپوس‌های مدرن داشته و در دوران ژوراسیک در دریاها به وفور زندگی می‌کردند.

بلمنیت‌ها مشابه ماهی‌ مرکب‌های کنونی دارای ۱۰ زائده بودند، اما به‌جای آن، درون بدنشان واجد صدفی سخت و مخروطی شکل بودند. نوکپای این صدف که روستروم نام دارد، ساختاری ضخیم و کشیده از جنس کلسیت، نوعی ماده معدنی، به‌حساب می‌آمد.

روستروم در انتهای بدن جانور قرار داشت و احتمالاً باعث ایجاد تعادل و پایدار نگه‌داشتن بدن حین شنا می‌شد. این بخش به دلیل جنس سخت و مقاوم خود در برابر تجزیه، بهتر از بافت‌های نرم بدن حفظ شده و امروزه اکثریت فسیل‌های شناخته شده بلمنیت‌ها را تشکیل می‌دهد.

اکثر فسیل‌های بلمنیت که در وایومینگ شناسایی شده‌اند، بین ۵ تا ۱۰ سانتی‌متر طول و یک تا دو سانتی‌متر عرض دارند. اما قطر روستروم گونه جدید به حدود ۶ سانتی‌متر می‌رسد، که این نشان می‌دهد ضخیم‌تر از کلیه نمونه‌های ثبت شده در این گروه است.

پژوهشگران پس از بررسی دو فسیل آسیب‌دیده، طول روستروم را بین ۱۶ تا ۱۷٫۵ سانتی‌متر تخمین زده‌اند. به تعبیر آنها، طول کل بدن جانور، به همراه بازوهایش، احتمالاً در حدود ۵۵ تا ۶۰ سانتی‌متر بوده است. بر همین اساس، دانشمندان وایوتئوتیس را به‌عنوان یکی از بزرگ‌ترین بلمنیت‌های شناسایی شده معرفی کرده‌اند. با این وجود، ضخامت این ساختار الزامی برای موجودی بزرگ یا شکارچی قوی بودن را تضمین نمی‌کند.

با وجود تاخت و تاز فسیل‌های بلمنیت‌ها در وایومینگ، تا کنون فقط دو نمونه از وایوتئوتیس شناسایی شده است. محققان باور دارند که این کمیابی به شرایط خاص محیطی این جانور مرتبط باشد؛ به‌طور مثال، ممکن است تنها به تغذیه از طعمه‌های معین متکی بوده یا در زیستگاه‌های محدودی زندگی کرده باشد.

وایوتئوتیس عضوی از خانواده‌ای از بلمنیت‌های منقرض‌شده به نام مگاتئوتیدیده (Megateuthididae) بوده که بزرگ‌ترین بلمنیت شناخته شده، یعنی مگاتئوتیس (Megateuthis)، نیز در این گروه جا دارد. این خانواده پس از وقوع انقراض توآرسین، که تقریباً ۱۸۳ میلیون سال پیش روی داد، گسترش یافت؛ این رویداد با کاهش شدید اکسیژن اقیانوس‌ها و مرگ گسترده جانداران دریایی همراه بود. در چنین اوضاعی، برخی از سرپایان توانستند خود را با تغییرات محیطی سازگار کرده و جمعیت خود را افزایش دهند.

اما در میانه دوره ژوراسیک، اکثر تیپ‌های تکاملی این خانواده نابود شدند و گروه‌های جدیدی از بلمنیت‌ها جای آن‌ها را پر کردند. پژوهشگران بر این عقیده‌اند که وایوتئوتیس که حدود ۱۶۰ میلیون سال پیش می‌زیسته، احتمالاً یکی از بازماندگان نادر یکی از تبارهای قدیمی این خانواده بوده است؛ تبارهایی که اغلب اعضایشان به طور کامل منقرض شده بودند.

این تحقیق در ژورنال Papers in Palaeontology منتشر شده است.