چشم‌انداز سیاسی نامشخص اسرائیل در سایه جنگ، اختلافات داخلی و مسئله خدمت سربازی حریدی‌ها / نبود اکثریت پارلمانی احتمال نخست‌وزیری موقت نتانیاهو را بیشتر می‌کند
خبرآنلاین – محمد حسین لطف‌الهی: ساکنان سرزمین‌های تحت اشغال در تاریخ ۲۷ اکتبر ۲۰۲۶ (سه‌شنبه ۵ آبان) به منظور انتخاب اعضای دوره بیست و ششم کنست به پای صندوق‌های رای خواهند رفت. این رای‌گیری عمومی نخستین موردی است که پس از وقوع حوادث ۷ اکتبر ۲۰۲۳ و اعمال نسل‌کشی گسترده در غزه و اشغال لبنان جنوبی و تشدید تنش‌های منطقه‌ای برگزار می‌شود.
بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر فعلی رژیم اسرائیل که ۱۹ سال از عمر خود را در قدرت گذرانده است، به عنوان طویل‌ترین دوران ریاست‌جمهوری در این ساختار سیاسی شناخته می‌شود و اکنون در حالی برای حفظ موقعیت خود مبارزه می‌کند که با اتهامات جدی مالی نیز در محاکم روبه‌رو است. حزب لیکود و ائتلاف راست افراطی که تحت رهبری او قرار دارند، در یک رقابت بسیار نزدیک با بلوک مخالفین مواجه هستند و تحقیقات نشان می‌دهد که هیچ‌یک از این دو جناح به کسب اکثریت مطلق یعنی ۶۱ کرسی از مجموع ۱۲۰ کرسی پارلمان نزدیک نمی‌شوند.
به گفته کمیته مرکزی انتخابات اسرائیل، حدود ۷ میلیون و ۳۰۰ هزار نفر از افراد بالای ۱۸ سال حق رای دادن در این رویداد سیاسی را دارند. در این سیستم انتخاباتی، رای‌دهندگان به احزاب رای می‌دهند و هر حزبی که قادر باشد حد نصاب ۳.۲۵ درصد آرا را کسب کند، مجوز ورود به پارلمان را دریافت می‌کند تا بتواند نسبت به تشکیل ائتلاف برای مدت چهار سال اقدام نماید.
محرومیت ساختاری فلسطینی‌ها از حق رای
علی‌رغم آمار اعلام‌شده، میلیون‌ها نفر که زیر سلطه این حکومت زندگی می‌کنند به طور کامل از حق رای محروم هستند. تقریباً ۳ میلیون فلسطینی بزرگسال ساکن در نوار غزه، کرانه باختری و قدس شرقی با دولتی که مرزها و زندگی روزمره آن‌ها را کنترل می‌کند، هیچ نقشی ندارند. این در حالی است که شهرک‌نشینان ساکن در این مناطق اشغالی به آسانی می‌توانند در انتخابات پارلمانی شرکت کنند.
بیشتر فلسطینیان ساکن قدس شرقی صرفاً حق اقامت دارند و به علت عدم داشتن تابعیت، قادر به شرکت در انتخابات تنها در سطح شورای شهر هستند. این تبعیض سیستماتیک موجب شده است که یک شهرک‌نشین حق رای داشته باشد در حالی که خانواده فلسطینی همسایه‌اش از ابتدایی‌ترین حقوق سیاسی بی‌بهره می‌ماند.
ناهمخوانی‌های داخلی و سایه سنگین جنگ
رای‌دهندگان در این دوره با مجموعه‌ای از بحران‌های پیچیده داخلی و چالش‌های امنیتی روبه‌رو هستند که می‌تواند تاثیر عمیقی بر انتخاب‌های آن‌ها داشته باشد. شکست‌های اطلاعاتی روز ۷ اکتبر یکی از مسائلی است که فضای انتخاباتی را ملتهب کرده و به رغم گذشت سه سال از آن رویداد، دولت هیچ کمیسیون تحقیق مستقلی برای بررسی ابعاد آن تشکیل نداده است. در سوی دیگر، استمرار جنگ ویرانگر در غزه که به کشتار بیش از ۷۴ هزار نفر، از جمله شمار زیادی غیرنظامی و کودک منجر شده، فشارهای اجتماعی و اقتصادی قابل توجهی به همراه داشته است.
تقریباً ۳ میلیون فلسطینی بزرگسال ساکن در نوار غزه، کرانه باختری و قدس شرقی به طور کامل از حق شرکت در انتخاب دولتی که زندگی آن‌ها را اداره می‌کند، محروم هستند.
موضوع معافیت سربازی برای یهودیان افراطی نیز به عنوان یک خط گسل جدی مطرح است و منتقدان بر این باورند که این معافیت‌ها نارضایتی‌ها را در میان سایر ساکنان سرزمین‌های اشغالی تشدید می‌کند. به علاوه، هزینه‌های سرشار جنگ موجب افزایش دو برابری بودجه نظامی از سال ۲۰۲۳ به بعد شده است که این موضوع به همراه برنامه‌های اصلاحات قضایی پرحاشیه، به شدت بر اقتصاد و انسجام اجتماعی تاثیر گذاشته است.
اتحاد بی‌سابقه در جبهه مخالفان و نقش احزاب عربی
بلوک مخالفان متشکل از چهار حزب عمده است که رهبران آن‌ها توافق کرده‌اند تا در راستای برکناری ائتلاف حاکم با یکدیگر همگرا بمانند و از حملات رسانه‌ای علیه یکدیگر جلوگیری نمایند. در این راستا، گادی آیزنکوت، رئیس پیشین ستاد مشترک ارتش، به عنوان یکی از مهم‌ترین گزینه‌های مخالفان برای تصدی پست نخست‌وزیری محسوب می‌شود و حزب جدید او در نظرسنجی‌ها در رقابتی جدی با حزب حاکم لیکود قرار دارد. همچنین چهره‌های شناخته‌شده دیگری نظیر نفتالی بنت، نخست‌وزیر پیشین و یائیر لاپید، رهبر مخالفان نیز در این ائتلاف نقش کلیدی ایفا می‌کنند.
در این میان، احزاب عربی شامل فهرست مشترک و رعم که انتظار می‌رود حدود ۱۳ کرسی را کسب کنند، نقش بسیار حیاتی و تعیین‌کننده‌ای خواهند داشت. منصور عباس، رهبر حزب رعم، اعلام آمادگی خود را برای تکرار تجربه سال ۲۰۲۱ و پیوستن به ائتلاف مخالفان اعلام کرده است. شرط اصلی او، مبارزه با جرایم خشونت‌آمیز و سیاست‌های تبعیض‌آمیز در مسکن است، هرچند بیشتر رهبران اپوزیسیون تا این‌لحظه چنین ائتلافی را رد کرده‌اند. با همه تلاش‌های ناکام کمیته مرکزی انتخابات برای حذف این احزاب، دادگاه عالی به تازگی ممنوعیت حضور آن‌ها را لغو کرده تا مسیر برای فعالیت آن‌ها هموار شود.
پنج سناریوی محتمل برای بن‌بست انتخاباتی
تحلیلگران سیاسی و کارشناسان در اندیشکده شورای روابط خارجی اروپا به این نتیجه رسیده‌اند که بی‌توجه به نتیجه نهایی آرا، یک دوره طولانی از بی‌ثباتی سیاسی در پیش است. با نظر به ناتوانی جناح‌های رقیب در دستیابی به اکثریت پارلمانی، کارشناسان پنج سناریوی اصلی را برای آینده سیاسی پس از انتخابات ترسیم کرده‌اند.
نخستین و محتمل‌ترین سناریو، تداوم بن‌بست کنونی و ناتوانی رهبران حزبی در ایجاد یک ائتلاف اکثریت است. اگر هیچ یک از رهبران سیاسی قادر به جلب حمایت لازم در کنست نشوند، تل‌آویو به یک دوره طولانی از بی‌ثبات سیاسی خواهد افتاد. این سناریو می‌تواند منجر به برگزاری مجدد انتخابات در آینده‌ای نزدیک باشد که مشابه سال‌های ۲۰۱۹ تا ۲۰۲۲ خواهد بود، به طوری که رای‌دهندگان بارها به پای صندوق‌های رای فراخوانده شدند. در این حالت، نتانیاهو تا زمان برگزاری انتخابات مجدد که انتظار می‌رود در بهار ۲۰۲۷ برگزار شود، به عنوان رئیس کابینه موقت به وظایف خود ادامه خواهد داد و تنها با محدودیت‌های نظارتی مربوط به ترکیب جدید پارلمان مواجه خواهد بود.
سناریوی دوم به دنبال ایجاد یک کابینه اقلیت تحت هدایت آیزنکوت است. اگر اپوزیسیون نتواند به حد نصاب ۶۱ کرسی دست یابد، این بلوک می‌تواند از حمایت فهرست مشترک شامل احزاب حداش، تعال و بلد بهره‌مند شود. این احزاب اعلام کرده‌اند که در ازای تحقق شروطی نظیر فراهم‌سازی شرایط لازم برای تشکیل دولت فلسطینی، در رای‌گیری‌های عدم اعتماد سکوت خواهند کرد. با این حال، چنین کابینه‌ای در برابر بحران‌ها بسیار آسیب‌پذیر خواهد بود و این اقدام با مخالفت‌های شدید دیگر رهبران راست‌گرا و حملات شدید ائتلاف حاکم روبه‌رو خواهد شد.
در سناریوی سوم، اپوزیسیون ممکن است برای تشکیل کابینه اقلیت به دنبال جلب حمایت احزاب افراطی ارتدوکس باشد تا بتواند لایحه جنجالی خدمت سربازی را به تصویب برساند. آیزنکوت سپس تلاش خواهد کرد تا این احزاب را به طور کامل در کابینه ادغام کند که ممکن است منجر به واکنش شدید رهبران سکولار ائتلاف خود شود.
در حوزه سیاست خارجی و رویکردهای امنیتی، تغییرات بنیادین و اساسی قابل پیش‌بینی نیست. دکترین امنیتی تل‌آویو که پس از ۷ اکتبر حول محور حملات پیش‌دستانه و ایجاد مناطق حائل در قلمرو همسایگان بنا شده، اکنون تقریباً مورد پذیرش تمامی احزاب قرار گرفته است.
سناریوی چهارم به احتمال جذب نمایندگان جداشده از بلوک‌های رقیب اشاره دارد. در این صورت، رهبران هر دو جناح تلاش خواهند کرد تا با تطمیع نمایندگان جناح مقابل، به هر نحو ممکن به اکثریت ۶۱ کرسی دست یابند. با این حال، هر سیاستمداری که بلوک خود را در این فضای به شدت دوقطبی تغییر دهد، مبلغ سیاسی سنگینی خواهد پرداخت. همچنین، اگر بن‌بست سیاسی برقرار بماند، ممکن است چهره‌های جدیدی از درون اردوگاه‌های موجود برای تصدی پست نخست‌وزیری معرفی شوند تا قفل تشکیل کابینه باز شود.
و در نهایت، پنجمین سناریو به تشکیل یک کابینه وحدت ملی اشاره دارد که به طور چرخشی بین یکی از رهبران اپوزیسیون و شخص نتانیاهو خواهد بود. گزینه تشکیل کابینه وحدت ملی همواره در میان بحران‌های امنیتی روی میز بوده است. به عنوان یک نمونه تاریخی، در سال‌های ۲۰۲۰ و ۲۰۲۳، بنی گانتز، وزیر پیشین کابینه جنگ که تا پیش از آن مخالفت‌های جدی داشت، به ائتلاف حاکم پیوست. توافق بر سر نخست‌وزیری چرخشی نیز پیش‌تر تست شده است. البته این گزینه به دلیل شعارهای تند انتخاباتی مخالفان علیه نخست‌وزیر شامل هزینه‌های بالایی خواهد شد، اما وجود یک وضعیت اضطراری امنیت ملی، همچون وقوع درگیری نظامی گسترده در منطقه، ممکن است احتمال تحقق آن را به طور قابل توجهی افزایش دهد.
پیامدهای سیاسی و منطقه‌ای نتایج انتخابات
حضور احتمالی کابینه آیزنکوت با خطرات سیاسی بالایی همراه خواهد بود که قابلیت تصمیم‌گیری‌های کلان را به شدت محدود می‌کند. بزرگ‌ترین تغییرات این کابینه در سطح داخلی ایجاد خواهد شد که شامل توقف اجرای طرح‌های اصلاحات قضایی، برگزاری کمیسیون تحقیق درباره حوادث ۷ اکتبر ۲۰۲۳ و تصویب قانون خدمت سربازی برای حریدی‌ها خواهد بود.
با این حال، در زمینه سیاست خارجی و رویکردهای امنیتی تغییرات اساسی و بنیادین قابل انتظار نیست. دکترین امنیتی تل‌آویو که پس از ۷ اکتبر بر حملات پیش‌دستانه و ساخت مناطق حائل در مرزهای همسایگان استوار شده، به طور تقریبی از سوی تمامی احزاب مورد پذیرش واقع شده است. یک مقام ارشد پیشین امنیتی نیز بر این نکته تاکید کرده است که اختلافات استراتژیک میان رهبران بلوک‌های رقیب بسیار ناچیز است.
در چنین فضایی، ایده تشکیل دولت مستقل فلسطینی در تمام طیف‌های سیاسی کمرنگ شده و کنترل دائمی بر زندگی فلسطینیان به یک واقعیت عادی تبدیل گشته است. با این حال، ائتلاف مخالفان ممکن است برخی رویکردهای افراطی جناح حاکم فعلی را تا حدی تعدیل کرده و تسهیل‌گری برای اجرای فاز دوم آتش‌بس در غزه را فراهم کند.
علاوه بر این، در کرانه باختری تلاش‌هایی برای کنترل خشونت شهرک‌نشینان و کاهش فشار به تشکیلات خودگردان صورت خواهد پذیرفت، اما روند گسترش شهرک‌سازی‌ها ادامه خواهد داشت. در عرصه منطقه‌ای نیز کابینه جدید به دنبال ترمیم روابط خود با کشورهای عربی و حصول توافقات امنیتی محدود خواهد بود.
با همه این تفاسیر، کارشناسان هشدار می‌دهند که بدون فراهم آوردن یک مسیر دیپلماتیک واقعی برای فلسطینیان، بروز دوباره درگیری‌ها اجتناب‌ناپذیر بوده و عادی‌سازی روابط با کشورهای کلیدی منطقه همچنان در دسترس نخواهد بود. از سوی دیگر، تکرار پیروزی ائتلاف راست‌گرای نتانیاهو باعث تعمیق روند اقتدارگرایی، تسریع در الحاق کرانه باختری و مسدود شدن کامل فرصت‌های آتش‌بس خواهد شد.
۴۲
