پرواز ۹۸۱ ترکیش ایرلاینز؛ هنگامی که یک تعمیر نادرست، فاجعه‌ای به وجود آورد

در تاریخ ۳ مارس ۱۹۷۴ (۱۱ اسفند ۱۳۵۲)، پرواز ۹۸۱ شرکت ترکیش ایرلاینز از فرودگاه اورلی در پاریس به سمت لندن پرواز کرد. این هواپیمای مک‌دانل داگلاس دی‌سی-۱۰ حامل ۳۴۶ سرنشین بود؛ افرادی که به دلیل اعتصاب کارکنان بریتیش ایرویز، این پرواز را برای رسیدن به مقصد انتخاب کرده بودند.

تنها ۱۰ دقیقه پس از برخاستن، درِ محفظه‌ی بار عقب هواپیما در ارتفاع تقریبی ۱۱ هزار پایی از بدنه جدا شد. این امر باعث کاهش ناگهانی فشار و فروریختن بخشی از کف کابین گردید و به سیستم‌های کنترلی پرواز آسیب جدی وارد کرد. خلبانان قادر به کنترل هواپیما نشدند و ۷۷ ثانیه پس از بازشدن در، دی‌سی-۱۰ در جنگل ارمونوویل، واقع در شمال‌شرقی پاریس، سقوط کرد. تمامی ۳۴۶ سرنشین جان خود را از دست دادند.

این حادثه، در آن زمان به عنوان مرگبارترین تصادف هوایی با یک هواپیما شناخته شد و سوالی اساسی را به وجود آورد: چگونه باز شدن یک درِ بار می‌تواند به سرعت یک هواپیمای بزرگ را غیرقابل کنترل کند؟

محفظه‌ی بار دی‌سی-۱۰ در زیر کابین مسافران واقع شده بود. برای ایمنی بار و بدنه در برابر تفاوت فشار، در این محفظه باید کاملاً بسته و قفل می‌شد. اما طراحی سازوکار قفل به گونه‌ای بود که در شرایط خاص می‌شد دسته‌ی بیرونی را در حالت بسته ظاهری قرار داد، حتی اگر قفل‌ها به‌طور کامل در جای خود جا نیفتاده باشند.

وضعیت نگران‌کننده‌تر این بود که چراغ هشدار در کابین خلبان نیز می‌توانست خاموش شود و این تصور را ایجاد کند که در به‌درستی بسته شده است. در هواپیمای حادثه‌دیده، اشکالاتی در تنظیم قطعات قفل و عدم نصب یک صفحه تقویتی موجب ایجاد چنین وضعی شد. همچنین، بررسی‌ها تایید کردند که اصلاحات فنی ثبت‌شده در سوابق تعمیراتی، به‌طور کامل实施 نشده بودند.

در حین صعود، فشار هوای داخل کابین افزایش پیدا می‌کرد. در باری که قفل‌هایش به‌درستی جا نیفتاده بود، توان تحمل این فشار را از دست داد و جدا شد. دو فشار ناگهانی باعث فروریختن بخش‌هایی از کف کابین شد؛ به دنبال آن، تعدادی صندلی به همراه مسافران از هواپیما خارج شدند و کابل‌های کنترل سطوح دم که زیر کف قرار داشتند، آسیب جدی دیدند. همچنین، موتور شماره‌ی ۲ نیز دچار نقص شد.

خلبانان عملاً کنترل مؤثر هواپیما را به‌کلی از دست دادند. این مشکل تنها به باز شدن در محدود نشد؛ طراحی هواپیما به نحوی بود که نقص در یک بخش می‌توانست به سیستم‌های حیاتی در بخش‌های دیگر آسیب برساند و چندین لایه‌ی ایمنی را به‌طور همزمان از کار بیندازد.

در تاریخ ۱۲ ژوئن ۱۹۷۲ (۲۲ خرداد ۱۳۵۱)، پرواز ۹۶ شرکت امریکن ایرلاینز که یک دی‌سی-۱۰ دیگر بود، در حال پرواز بر فراز کانادا با باز شدن درِ محفظه‌ی بار عقب مواجه شد. این افت فشار به کف کابین آسیب زد و تعدادی از کابل‌های کنترل را مختل کرد؛ اما خلبانان توانستند هواپیما را به سرنوشت معقولی در ویندزور، استان انتاریو، فرود بیاورند و در این حادثه هیچ‌کس جان خود را از دست نداد.

اما در اصلاحات ناوگان دی‌سی-۱۰، کاستی‌هایی وجود داشت. در هواپیمای ترکیش ایرلاینز، تمامی اصلاحات ضروری به‌درستی پیاده‌سازی نشده و سازوکار هشدار هم نمی‌توانست وضعیت واقعی قفل را به‌طور مطمئن نشان دهد.

پس از فاجعه‌ی ۱۹۷۴، مقامات هوانوردی دستوراتی الزام‌آور برای اصلاح قفل درهای بار و تقویت کف کابین صادر کردند. این تغییرات تنها محدود به دی‌سی-۱۰ نبود و بررسی ایمنی درهای بار و استحکام سازه‌ای در هواپیماهای پهن‌پیکر به شکل گسترده‌تری دنبال شد.

تحقیقات رسمی، دلایل اصلی حادثه را جداشدن درِ عقب محفظه‌ی بار به همراه افت فشار ناگهانی پس از آن معرفی کردند. طراحی نادرست سازوکار قفل، اجرای ناکافی اصلاحات و ضعف سامانه‌ی هشدار از جمله عوامل اصلی در زنجیره‌ی اتفاقات به شمار می‌رفتند. همچنین، فروپاشی بخشی از کف نشان‌دهنده‌ی این بود که کابل‌های حیاتی کنترل پرواز نتوانسته بودند در برابر چنین آسیب‌هایی به خوبی محافظت شوند.

پرواز ۹۸۱ به‌عنوان یادآوری می‌کند که ایمنی هواپیما تنها به عملکرد موتور یا مهارت خلبان بستگی ندارد. طراحی اجزای هواپیما، کیفیت تعمیرات، ثبت دقیق تغییرات و واکنش به هشدارهای ناشی از حوادث پیشین، همه اجزای یک زنجیره‌ی ایمنی می‌باشند. اگر یک نقص شناخته‌شده به موقع و به‌طور کامل رفع نشود، وقوع حادثه‌ای که قبلاً بدون تلفات بوده است، ممکن است بار دیگر منجر به فاجعه‌ای غیرقابل جبران گردد.