رئیس سازمان فناوری اطلاعات: کشور بدون دسترسی به اینترنت نمی‌تواند به فعالیت‌های خود ادامه دهد و امیدواریم به قطع اینترنت نیاز نباشد

رئیس سازمان فناوری اطلاعات ایران امروز (سوم آبان‌ماه) در یک نشست خبری به بررسی عواقب احتمالی قطع اینترنت بین‌الملل، وضعیت خدمات الکترونیکی و برنامه‌ریزی برای توسعه دولت هوشمند پرداخت. وی با اشاره به اینکه بسیاری از خدمات حیاتی کشور به اینترنت وابسته‌اند، یادآور شد که توسعه شبکه ملی اطلاعات به معنای عدم نیاز به اینترنت بین‌الملل نیست.

موضوع وابستگی کشور به اینترنت بین‌الملل و پیامدهای ناشی از وقوع قطع آن، یکی از موارد بحث‌شده در این نشست بود. صدر در پاسخ به سوالات خبرنگاران درباره تاثیرات قطع اینترنت بر ارائه خدمات الکترونیکی اظهار کرد که با وجود پیشرفت‌هایی که در شبکه ملی اطلاعات حاصل شده، این شبکه به تنهایی نمی‌تواند تمام نیازهای کشور را برآورده سازد.

صدر ادامه داد که شبکه ملی اطلاعات در دوران جنگ قسمتی از خدمات مورد نیاز مردم را فراهم آورده است، اما این بدان معنی نیست که نیاز به اینترنت بین‌الملل رد شود. او همچنین در مورد احتمال قطع اینترنت در شرایط خاص امنیتی اذعان داشت:

حاکمیت به این نکته توجه دارد که در زمان‌هایی که نیاز به امنیت ملی وجود ندارد، نباید به سمت قطع اینترنت برود. اگر واقعا جان و امنیت کسی در خطر نباشد، هیچ‌کس در این کشور تمایل ندارد اینترنت قطع شود و همه تلاش خواهند کرد تا اینترنت با سرعت مناسب در دسترس باشد. امیدوارم به مرحله‌ای نرسیم که نیاز به ایجاد محدودیت در اینترنت احساس شود.

– محمدمحسن صدر، رئیس سازمان فناوری اطلاعات

در همین رابطه، از صدر سوال شد که در صورت قطع اینترنت بین‌الملل و عدم دسترسی شهروندان به خدمات حیاتی مانند خدمات بانکی، آموزشی و درمانی، آیا مسئولیت این اختلال را بر عهده خواهد گرفت؟ او پاسخ داد: «مسئولیت این موضوع به طور مستقیم بر عهده من نیست؛ اما هر یک از ما با توجه به نقشی که داریم، باید پاسخ‌گو باشیم.»

صدر همچنین در بخشی از نشست به پر شمار بودن سامانه‌های دولتی اشاره کرد و اعلام نمود که ۳۲۰ سیستم مشابه و درون‌دستگاهی شناسایی شده‌اند و سازمان فناوری اطلاعات در حال بررسی راهکارهایی برای تجمیع و حذف این سامانه‌های تکراری است.

به گفته او، برای هر نهاد شناسنامه‌ای از سیستم‌های موازی تهیه شده و این اطلاعات برای مقامات ارشد دستگاه مربوطه ارسال خواهد شد تا مشخص شود کدام سامانه‌ها برای تجمیع یا حذف مناسب‌اند.

یکی از محورهای این نشست بحث درباره نسخه جدید پنجره ملی خدمات دولت هوشمند بود. صدر اعلام کرد که تعداد کاربران این پنجره در حال حاضر از ۸۷ میلیون نفر فراتر رفته است و سازمان فناوری اطلاعات در حال توسعه نسخه پیشرفته جدیدی از این سامانه با نام «ایران‌پاس» می‌باشد.

وی توضیح داد که این نهاد تمامی تلاش خود را به کار خواهد بست تا فاز نخست ایران‌پاس تا پایان سال ۱۴۰۵ به‌طور عملیاتی به مردم ارائه شود.

نسخه جدید با ارائه خدماتی از جمله احراز هویت، امضای الکترونیکی و مدارک الکترونیکی به کاربران کمک خواهد کرد و نیاز به تحویل مدارک کاغذی و کپی‌ها را به دستگاه‌های دولتی کاهش خواهد داد.

صدر همچنین از طرح ارائه اسناد هویتی و تحصیلی به شکل دیجیتال خبر داد. به گفته وی، این اسناد با قابلیت اعتبارسنجی آنلاین عرضه خواهند شد تا نهادها بتوانند بدون نیاز به دریافت نسخه فیزیکی، اعتبار مدارک را مورد بررسی قرار دهند. او توضیح داد که تفاوت سند الکترونیکی با نسخه‌های اسکن‌شده یا PDF در این است که صحت سند الکترونیکی از طریق کد QR و استعلام از منبع اصلی صادرکننده قابل تأیید خواهد بود.

رئیس سازمان فناوری اطلاعات به اجرای زیست‌بوم‌های دولت دیجیتال به عنوان یکی از پروژه‌های کلیدی این سازمان اشاره کرد. او بیان داشت که هدف این برنامه این است که مردم برای دریافت یک خدمت، مجبور به مراجعه به چندین دستگاه و سامانه نباشند و بتوانند درخواست‌های خود را از طریق یک پنجره واحد ثبت کنند.

در این مدل، استعلام‌ها و جابجایی اسناد الکترونیکی بین نهادهای مسئول صورت می‌گیرد و امکان پیگیری مراحل ارائه خدمت و شناسایی نهادهایی که در پاسخگویی تأخیر دارند، فراهم خواهد آمد.

وی همچنین از تکمیل مطالعات و مستندات هشت زیست‌بوم خبر داد و گفت که اجرای این پروژه‌ها منتظر دریافت مجوز شورای اقتصاد و اعلام فراخوان برای همکاری بخش خصوصی است. به این ترتیب، پس از دریافت مجوز و انجام مراحل انعقاد قرارداد، بخشی از خدمات این زیست‌بوم‌ها به تدریج و در بازه‌های ۶ ماهه به مردم ارائه خواهد شد.

صدر تأکید کرد که برای اجرای طرح زیست‌بوم‌های دولت دیجیتال، همکاری نهادهای مختلف ضروری است و از مردم و رسانه‌ها خواست تا میزان مشارکت دستگاه‌های اجرایی در این پروژه را مورد پیگیری قرار دهند.

رئیس سازمان فناوری اطلاعات همچنین از افزایش حملات سایبری به پایگاه‌های مختلف کشور در روزهای اخیر خبر داد. صدر اعلام کرد که در دو الی سه روز گذشته، تعداد قابل توجهی حمله سایبری شناسایی شده و نهادهای مسئول تا حد زیادی موفق به مقابله با این تهدیدات شده‌اند.

به گفته صدر، سازمان فناوری اطلاعات با شناسایی آدرس‌های اینترنتی مخرب، مسدود کردن آن‌ها و اطلاع‌رسانی درباره الگوهای حمله به دیگر دستگاه‌ها، در تلاش است تا گسترش حملات را محدود کند. رئیس سازمان فناوری اطلاعات همچنین تأکید کرد که نهادها باید قادر باشند در صورت بروز حمله سایبری یا آسیب فیزیکی، خدمات خود را در کوتاه‌ترین زمان ممکن بازگردانند.

او از نهادهای اجرایی خواست تا با تهیه نسخه‌های پشتیبان از اطلاعات و حفاظت از داده‌ها در زیرساخت‌های مناسب، برای تداوم ارائه خدمات در شرایط بحران آماده باشند.

صدر در بخش دیگری از سخنانش به ارزیابی مراکز داده نهادهای دولتی پرداخته و از وضعیت نامناسب برخی از این مراکز انتقاد کرد. وی تصریح کرد که سازمان فناوری اطلاعات براساس نتایج این ارزیابی‌ها مشخص خواهد کرد کدام مراکز داده نیاز به انتقال به زیرساخت‌های مناسب، کدام‌یک باید ارتقاء یابند و کدام مراکز باید به زیرساخت ابری یکپارچه دولت متصل شوند.

رئیس سازمان فناوری اطلاعات بر اهمیت حفاظت از اطلاعات مردم و داده‌های حیاتی تاکید کرده و خاطرنشان کرد که باید زیرساخت مناسبی برای نگهداری امن و پشتیبان‌گیری از این اطلاعات فراهم شود.

وی همچنین از برنامه‌ریزی برای ایجاد یک زیرساخت ابری یکپارچه و توزیع‌شده در سراسر کشور خبر داد و اعلام کرد که در مراحل اجرایی این پروژه، استفاده از ظرفیت شرکت‌های خصوصی برای ارائه خدمات ابری در اولویت قرار دارد.

یکی دیگر از اخبار جلسه به توسعه زیرساخت‌های هوش مصنوعی مربوط می‌شد. صدر اعلام کرد که درخواست‌های هفت متقاضی راه‌اندازی آزمایشگاه‌های ارزیابی محصولات هوش مصنوعی با همکاری پژوهشگاه ارتباطات و فناوری اطلاعات بررسی شده و مجوز این مراکز طی روزهای آینده صادر خواهد شد. او افزود این آزمایشگاه‌ها قادرند محصولات هوش مصنوعی توسعه‌یافته در کشور را مورد ارزیابی و آزمایش قرار دهند.

رئیس سازمان فناوری اطلاعات در مورد اپراتورهای هوش مصنوعی توضیح داد که پس از انتشار فراخوان، سه متقاضی واجد شرایط برای شروع مراحل صدور مجوز به سازمان تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی معرفی شده‌اند.

وی تصریح کرد که این متقاضیان پس از برآورده کردن الزامات مالی و ارائه تضمین‌های لازم می‌توانند مجوز اولیه خود را دریافت کرده و پس از ایجاد زیرساخت‌های پردازشی ضروری، برای دریافت پروانه نهایی اقدام کنند.

رئیس سازمان فناوری اطلاعات در مورد آخرین وضعیت لایحه مرتبط با حفاظت و حکمرانی داده‌های شخصی نیز توضیح داد. به گفته او، پیش‌نویس این لایحه تهیه و ارائه شده است، اما به دلیل وجود اختلاف‌نظر در برخی بندها، هنوز در مراحل بررسی‌های حقوقی و کارشناسی به سر می‌برد.

صدر ابراز امیدواری کرد که این بررسی‌ها در یک تا دو ماه آینده به نتیجه برسد تا لایحه از جانب دولت برای اقدام‌های قانون‌گذاری به مجلس ارسال شود.

او همچنین بر اهمیت توسعه دسترسی پژوهشگران و متخصصان به داده‌های باز دولتی تأکید کرده و هشدار داد که نباید ملاحظات امنیتی به بهانه‌ای برای جلوگیری از دسترسی کامل به داده‌های قابل انتشار تبدیل شود.

به گفته صدر، داده‌ها یکی از پیش‌نیازهای اساسی برای پیشرفت هوش مصنوعی محسوب می‌شوند و بدون دسترسی مناسب به داده‌های مورد نیاز، توسعه این فناوری با موانع جدی روبه‌رو خواهد شد.