شروع بارش‌های پاییزی در غرب ایران/ ال‌نینو عامل افزایش بارش‌های شدید و سیلابی
تحقیقات انجام شده در زمینه پیش‌بینی وضعیت جوی نشان می‌دهد که بارش‌های پاییزی از نواحی غربی کشور شروع گردیده و پدیده ال‌نینو می‌تواند با افزایش رطوبت جو، موجب بارش‌های شدید و سیلاب‌های وسیع در چند استان گردد.
طبق جدیدترین اطلاعات ارائه شده توسط سازمان هواشناسی کشور، تحلیل وضعیت دما در کشور از آغاز سال آبی جاری (یکم مهرماه ۱۴۰۵) تا پایان روز ۲۷ مهرماه، نشان می‌دهد که ایستگاه شبانکاره، واقع در استان بوشهر، با دمای ۴۲.۸۰ درجه سانتی‌گراد، به‌عنوان گرم‌ترین نقطه کشور شناخته شده است. در حالی که ایستگاه هزارکانیان در استان کردستان با ثبت دمای ۱.۰ درجه سانتی‌گراد، پایین‌ترین دما را در این مدت به خود اختصاص داده است.
ادامه گرماهای غیرمتعارف؛ میانگین دما در کشور ۲.۸ درجه بالاتر از حد نرمال
تحلیل میانگین دما در کشور در هفته اخیر نشان‌دهنده تداوم دماهای بالاتر از میانگین بلندمدت است؛ به‌گونه‌ای که میانگین دما در این بازه به ۲۲.۶ درجه سانتی‌گراد رسیده، در حالی که میانگین طولانی‌مدت برای این دوره ۱۹.۵ درجه سانتی‌گراد برآورد گردیده است. به این ترتیب، میانگین دمای کشور در این دوره ۳.۱ درجه سانتی‌گراد فراتر از سطح نرمال بلندمدت گزارش شده است.
علاوه بر این، میانگین دمای کشور از ابتدای مهرماه تا پایان روز ۲۷ این ماه به ۲۴.۲ درجه سانتی‌گراد رسیده است؛ رقمی که نشان‌دهنده افزایش ۲.۸ درجه‌ای نسبت به میانگین بلندمدت ۲۱.۴ درجه سانتی‌گراد برای این بازه زمانی است.
این داده‌ها به‌خوبی بیانگر این واقعیت‌اند که میانگین دما در کشور در بازه‌های زمانی بررسی‌شده، به خصوص در مقیاس هفت‌روزه و از اوایل ماه جاری، همچنان فراتر از میانگین بلندمدت قرار دارد.
افزایش ۱۲ درصدی بارش‌های مهرماه کشور؛ استان‌های پربارش کدام‌اند؟
تحلیل نقشه‌های بارش کشور از شروع سال آبی جاری (یکم مهر) تا ۲۷ مهرماه ۱۴۰۵ نشان می‌دهد که توزیع بارش‌ها در نقاط مختلف کشور یکنواخت نبوده و بیشترین بارندگی‌ها در استان‌های شمالی، شمال‌غربی و برخی نواحی کوهستانی به ثبت رسیده است. مطابق با اطلاعات منتشرشده، سهم بارش‌ها به تامین آب کشور تا این تاریخ ۱.۵۹ درصد گزارش گردیده است.
از آخرین گزارشات سازمان هواشناسی، بیشترین میزان بارش در استان‌های گلستان، مازندران، گیلان و اردبیل و همچنین بخشی از استان‌های زنجان، کردستان، البرز، چهارمحال‌وبختیاری، ایلام، خراسان شمالی، آذربایجان شرقی و آذربایجان غربی متمرکز بوده است. این الگو نشان می‌دهد که سهم بارش‌ها در نواحی مختلف کشور بسته به شرایط جغرافیایی و الگوهای جوی، متفاوت است.
در ادامه، بررسی وضعیت بارندگی در هفت روز گذشته نشان می‌دهد که میانگین بارش کشور به ۰.۵ میلی‌متر رسیده که نشان‌دهنده کاهش ۷۰.۸ درصدی نسبت به میانگین بلندمدت دوره مشابه است. همچنین، مجموع بارش‌های ثبت‌شده از ابتدای مهر تا ۲۷ این ماه به ۵.۳ میلی‌متر می‌رسد که نسبت به میانگین بلندمدت مشابه خود، افزایش ۱۲.۱ درصدی را تجربه کرده است.
آیا بارش‌های سنگین پاییزی در راه است؟؛ تاثیرات ال‌نینو
، با استناد به جدیدترین پیش‌بینی‌های هواشناسی در خصوص وضعیت بارندگی‌های پاییزی، بارش‌های جدی در مناطق غرب و شمال‌غرب کشور از هفته چهارم مهرماه آغاز شده است. خروجی مدل‌های عددی هواشناسی نیز آغاز فعالیت سامانه‌های بارشی در غرب کشور را نشان می‌دهد و بر اساس تحلیل‌های اقلیمی و شاخص‌های جوی، امکان تقویت بارش‌ها در فصل پاییز وجود دارد.
بررسی شاخص‌های اقلیمی نشان می‌دهد که پدیده ال‌نینو و سایر شاخص‌های مرتبط با آن می‌توانند موجب افزایش بارش‌ها در ایران، بخصوص در فصل پاییز شوند. از این رو، احتمال یک پاییز پربارش وجود دارد، اما تحقق این وضعیت بستگی به تحولات جوی در هفته‌های آتی دارد.
در کنار پیش‌بینی افزایش بارش‌ها، دو موضوع بسیار مهم دیگر شامل تداوم دماهای بالا و احتمال بروز سیلاب‌های شدید نیز باید مورد توجه قرار گیرد.
در سال‌هایی که پدیده ال‌نینو در حال توسعه است، شرایط گرمایشی تقویت می‌شود. این وضعیت، در کنار تأثیرات تغییر اقلیم، می‌تواند به افزایش دما و بروز ناهنجاری‌های دمایی بینجامد؛ به‌نحوی که دما در برخی از دوره‌ها بالاتر از میانگین نرمال قرار بگیرد.
افزایش دما همچنین می‌تواند شدت تبخیر را افزایش داده و نیاز آبی را بالا ببرد. به علاوه، دمای بالا بر وضعیت رطوبت و نوع بارش در مناطق مختلف تأثیر گذاشته و ممکن است سهم بارش برف در ارتفاعات کاهش یابد. در چنین شرایطی، امکان افزایش سهم بارش به شکل باران و کاهش سهم بارش برف وجود دارد؛ موضوعی که از دیدگاه مدیریت منابع آب و پیامدهای هیدرولوژیک بارش‌ها بسیار حیاتی است.
احتمال سیلاب‌های وسیع در چند استان
یکی از نکات حائز اهمیت در ارزیابی وضعیت بارش‌های پاییزی، امکان بروز سیلاب‌های وسیع است. در وضعیتی که دما نسبتا بالا باشد و رطوبت کافی در جو موجود باشد، برخی از سامانه‌های بارشی در صورت برخورداری از قدرت دینامیکی مناسب می‌توانند منجر به بارش‌های شدید و وسیع گردند.
پدیده ال‌نینو و سایر شاخص‌های اقلیمی در کنار آن نیز ممکن است به شکل‌گیری شرایط مناسب برای افزایش رطوبت کمک نمایند. چنانچه هوای گرم و مرطوب در مسیر حرکت سامانه‌های بارشی قرار گیرد، احتمال وقوع سیلاب‌های بزرگ و گسترده افزایش می‌یابد؛ حوادثی که ممکن است چندین استان کشور را به صورت همزمان تحت تأثیر قرار دهند.
با این حال، در شرایط hiện، وقوع اینگونه سامانه‌ها قطعی نشده و تعیین زمان دقیق و شدت فعالیت آنها غیرممکن است. به‌طور معمول، یک تا دو هفته پیش از وقوع این سامانه‌ها، نشانه‌های جوی با وضوح بیشتری در الگوهای پیش‌بینی نمایان می‌شود و در آن زمان می‌توان به ارائه هشدارها و اطلاعیه‌های لازم پرداخت.
ضرورت آمادگی استان‌های غربی برای بارش‌های پاییزی
با وجود عدم قطعیت درباره زمان و شدت احتمالی سامانه‌های بارشی، انجام اقدام‌های پیشگیرانه از هم‌اکنون در استان‌های مختلف کشور، به‌ویژه در نواحی واقع در غرب زاگرس، بسیار حیاتی است.
استان‌های فارس، چهارمحال‌وبختیاری، کهگیلویه‌وبویراحمد، کرمانشاه، خوزستان، ایلام و لرستان و همچنین نواحی شمالی‌تر تا حدود استان کردستان، از جمله مناطقی به شمار می‌روند که باید آمادگی لازم برای مواجهه با بارش‌های سنگین و عواقب آن را داشته باشند.
بنابراین، در کنار توجه به احتمال افزایش بارش‌ها در فصل پاییز، پایش مداوم شرایط جوی و آمادگی برای رویارویی با مخاطرات احتمالی، به ویژه سیلاب‌های وسیع، از اهمیت زیادی برخوردار است.
