مسیر زمان – ۲۸ مهر؛ از یافتن پادماده تا شروع اوبونتو از یک دیسک‌سی‌دی

در برخی اوقات یک معادله، عامل ناشناخته‌ای را قبل از ورود به آزمایشگاه مشخص می‌کند و در موارد دیگر، یک سی‌دی رایگان، یک سیستم‌عاملی را به میلیون‌ها منزل می‌برد. اشتراک‌گذاری در این دو مورد، شجاعت در پیگیری مسیری است که در ابتدا چندان بدیهی به نظر نمی‌رسد.

می‌توان رد پای این شجاعت را از آزمایش‌های دقیق جیمز چادویک تا سفر هشت‌ساله بپی‌کلمبو دنبال کرد؛ سفری که بین هسته‌ی اتم، پادماده، نرم‌افزارهای آزاد و نزدیک‌ترین همسایگی خورشید صورت می‌گیرد.

پیش‌بینی نامناسبی که به وجود پادماده اشاره داشت

پل دیراک، دانشمندی که معادله‌اش وجود پوزیترون و پادماده را پیش‌بینی کردNobel Foundation / Wikimedia Commons / Public domain

در درون پاسخ‌های معادله‌ی پل دیراک، ذره‌ای عجیب نهفته بود؛ به وزن الکترون، اما با بار مثبت. فیزیک‌دانان می‌توانستند این جواب ناامیدکننده را نادیده بگیرند، اما دیراک اهمیت فیزیکی آن را جدی گرفت. معادله‌ی او که در سال ۱۹۲۸ ارائه شد، مکانیک کوانتومی را با نظریه نسبیت خاص تطبیق می‌داد و هم‌زمان دری به دنیایی جدید می‌گشود.

پادماده قبل از اینکه به وضوح قابل مشاهده باشد، در پاسخ یک معادله وجود داشت

کارل اندرسون در سال ۱۹۳۲ برای نخستین بار رد آن ذره را در پرتوهای کیهانی مشاهده کرد و نام پوزیترون را بر آن نهاد. پیش‌بینی روی کاغذ به نخستین مدرک توجیه‌پذیر پادماده تبدیل شد و دیراک یک سال بعد، نیمی از جایزه‌ی نوبل فیزیک را در کنار اروین شرودینگر دریافت نمود.

دیراک ۴۲ سال پیش در سن ۸۲ سالگی در تالاهاسی درگذشت؛ اما ارتباطی که میان ریاضیات و واقعیت برقرار کرده بود، همچنان پابرجاست. پوزیترون‌ها امروزه در تصویربرداری پزشکی کاربرد دارند و آزمایشگاه‌های فیزیک ذرات به ساخت اتم‌های پادماده و اندازه‌گیری رفتار آنها ادامه می‌دهند.

آزمایشی کوچک که عنصر گمشده‌ی اتم را نمایان کرد

جیمز چادویک، برنده‌ی نوبل فیزیک و کاشف تجربی نوترون

تشعشعی نافذ از بریلیم خارج می‌شد و توضیحات رایج، آن را به نوعی پرتو گاما نسبت می‌داد. جیمز چادویک اما با اندازه‌گیری انرژی پروتون‌هایی که از مواد سرشار از هیدروژن بیرون می‌آمدند، دریافت که این توضیح با اعداد سازگار نیست. آزمایش‌های دقیق او در سال ۱۹۳۲ به کشف یک ذره‌ی بدون بار و تقریباً هم‌جرم پروتون منجر شد.

جزء گمشده‌ی هسته نه بار داشت و نه به آسانی قابل شناسایی بود

ارنست رادرفورد حدود ۱۲ سال قبل‌تر وجود یک ذره‌ی خنثی را پیشنهاد کرده بود، اما چادویک شاهد تجربی این ادعا را فراهم کرد. کشف نوترون، به روشن شدن آرایش هسته و تفاوت‌های ایزوتوپ‌ها کمک شایانی کرد و تنها سه سال بعد، او برنده جایزه نوبل فیزیک شد.

چادویک ۱۳۵ سال پیش در منچستر به دنیا آمد. ذره‌ای که او شناسایی کرد، بعدها به ابزارهایی برای شکافت هسته‌ای و رآکتورها تبدیل شد و راه را برای پزشکی هسته‌ای و تولید ایزوتوپ‌های درمانی هموار کرد؛ میراثی دوگانه که از درمان بیماران تا ساخت سلاح‌ها گسترده است.

لینوکسی که می‌توانست در یک سی‌دی گنجانده شود

نمایی از Ubuntu 4.10 با نام رمز Warty Warthog، نخستین نسخه رسمی اوبونتوElizabeth Krumbach Joseph / Wikimedia Commons / CC BY 2.0

یک سی‌دی کافی بود تا کاربر بتواند Ubuntu 4.10 را نصب کند؛ نسخه‌ای با نام رمز Warty Warthog که هدف آن کاهش پیچیدگی لینوکس برای کاربران عادی بود. کنونیکال و جامعه تحت رهبری مارک شاتل‌ورث این توزیع جدید را بر مبنای دبیان ساختند و پشتیبانی از x86، AMD64 و PowerPC را در شروع کار گنجاندند.

یک سی‌دی رایگان، لینوکس را از محدودیت‌های متخصصان خارج کرد

اوبونتو ۲۲ سال پیش با وعده‌ی انتشار منظم هر ۶ ماه و ۱۸ ماه به‌روزرسانی امنیتی رایگان ارائه شد. طرح ShipIt همچنین مخاطبی که تمایل به دریافت سی‌دی بسته‌بندی شده داشت، قادر ساخت تا آن را رایگان سفارش دهد و کنونیکال هزینه‌ی ارسال به نقاط مختلف جهان را متقبل می‌شد.

تجربه‌ی نصب امروزی با رابط‌های گرافیکی و ابزارهای تصویری پیشرفته، تفاوت زیادی با آن نسخه‌ی ابتدایی دارد؛ با این حال، اصل بنیادین باقی مانده است. اوبونتو هم‌اکنون از مرزهای یک کامپیوتر شخصی فراتر رفته و در سرورهای ابری و دستگاه‌های متصل فراوانی نیز به کار گرفته می‌شود؛ مسیری که از همان سی‌دی معمولی آغاز گردید.

کاهش سرعت در نزدیکی خورشید

پرتاب بپی‌کلمبو با موشک Ariane 5 از پایگاه فضایی کورو در گویان فرانسهESA–C. Carreau / Wikimedia Commons / CC BY-SA 3.0 igo

حرکت به سمت عطارد به سادگی به معنی رفتن به سوی خورشید نیست؛ فضاپیما در حین پایین آمدن در میدان گرانشی ستاره، شتاب می‌گیرد و ممکن است با سرعتی غیرقابل کنترل از کنار سیاره عبور کند. بپی‌کلمبو برای جلوگیری از این سرنوشت، انرژی مداری خود را با عبور از کنار زمین، زهره و عطارد کاهش داد.

برای رسیدن به عطارد، باید در نزدیکی خورشید سرعت را کاهش داد

این ماموریت مشترک میان آژانس فضایی اروپا و آژانس فضایی ژاپن، هشت سال پیش با موشک Ariane 5 از کورو به فضا پرتاب شد. مدارگرد سیاره‌ای عطارد و Mio اکنون به پایان مسیر انتقال نزدیک شده‌اند و شامل یک گذر زمینی، ۲ گذر زهره و ۶ گذر عطارد بوده است.

بر اساس برنامه‌ی جدید این ماموریت، ورود به مدار عطارد برای ۲۱ نوامبر ۲۰۲۶ پیش‌بینی شده و جدایی دو مدارگرد در دسامبر انجام خواهد شد. مرحله علمی از سال ۲۰۲۷ آغاز می‌شود تا سطح، درون، میدان مغناطیسی و محیط پیرامون عطارد همزمان مورد بررسی قرار گیرند. رسیدن به این مقصد، یکی از بزرگ‌ترین دستاوردها برای بپی‌کلمبو محسوب می‌شود.

مشاهده بیشتر

نوشته های مشابه

دکمه بازگشت به بالا