روزانه تقریبا ۴۰۰ مورد شکستگی استخوان در کشور ثبت می‌شود / نگرانی از شیوع پوکی استخوان در ۳۰ درصد افراد بالای ۵۰ سال
دکتر باقر لاریجانی در نشست خبری مربوط به «هفته سلامت استخوان» که در تاریخ ۲۵ مهر برگزار شد، بیان کرد: با توجه به روند سالمندی در جامعه، بیماری پوکی استخوان به یکی از مسائل حائز اهمیت در عرصه سلامت تبدیل شده است؛ از این رو، آگاهی بخشی در زمینه این بیماری و روش‌های پیشگیری، به‌علاوه تشخیص و درمان به‌موقع آن، از اهمیت بالایی برخوردار است.
ایسنا گزارش داد: او اشاره کرد که نهادهای بین‌المللی در حوزه پوکی استخوان فعالیت گسترده‌ای دارند و ایران نیز به عنوان یکی از اعضای هیئت امنا در بنیاد بین‌المللی پوکی استخوان (IOF) نقشی فعال ایفا می‌کند. تحقیقات انجام‌شده در پژوهشگاه نشان‌دهنده این حقیقت است که تقریباً ۳۰ درصد از جمعیت بالای ۵۰ سال در کشور دچار این بیماری هستند و نزدیک به ۵۰ درصد دیگر با کاهش تراکم استخوان مواجه‌اند. به عبارتی دیگر، تنها دو نفر از هر ۱۰ نفر بالای ۵۰ سال دارای تراکم استخوان مناسب هستند.
او با تأکید بر این که سن یکی از عوامل کلیدی در بروز پوکی استخوان است، تصریح کرد: طبق توصیه‌های مربوط به سلامت استخوان، افرادی که هیچ علائم یا مشکلات شناخته‌شده‌ای ندارند، باید در حدود ۶۵ سالگی وضعیت سلامت استخوان خود را مورد بررسی قرار دهند. نتایج بررسی‌های پژوهشگاه غدد و متابولیسم دانشگاه علوم‌پزشکی تهران درباره وضعیت نگران‌کننده زنان بالای ۶۵ سال حاکی از آن است که بخش عمده‌ای از این زنان به پوکی استخوان یا کاهش تراکم بافت استخوانی مبتلا هستند.
لاریجانی در خصوص وضعیت پوکی استخوان در زنان توضیح داد: آماری که در دست داریم نشان می‌دهد، نزدیک به ۶۲ درصد از زنان بالای ۶۵ سال به این بیماری مبتلا هستند و میزان کاهش تراکم استخوان نیز در آنها حدود ۳۳ درصد تخمین زده می‌شود؛ در حالی که تنها پنج درصد از این جمعیت دارای تراکم استخوان طبیعی هستند.
او در مورد وضعیت استخوان‌های مردان بالای ۶۵ سال گفت: وضعیت این گروه سنی بهتر به نظر می‌رسد؛ چرا که حدود ۲۰ درصد از آنها از لحاظ سلامت استخوان در شرایط عادی قرار دارند. به‌طور کلی، مردان معمولاً دیرتر از زنان با مشکلات استخوانی مواجه می‌شوند.
او اضافه کرد که نباید اهمیت کاهش تراکم استخوان را نادیده گرفت و تصریح کرد: این مشکلات می‌توانند زمینه‌ساز عوارض جدی دیگری باشند.
لاریجانی خاطرنشان کرد که پوکی استخوان به عنوان یک بیماری خاموش شناخته می‌شود و ممکن است تا زمان بروز شکستگی، علامت قابل توجهی از خود بروز ندهد؛ از این رو، ممکن است فرد از وضعیت استخوان‌های خود آگاهی نداشته باشد، اما یک ضربه کم یا سقوط از ارتفاعی ناچیز می‌تواند منجر به شکستگی شود.
این پزشک افزود: شکستگی‌ها که می‌توانند عواقب سنگینی برای سلامت و زندگی فرد به همراه داشته باشند، از جمله نگرانی‌های مرتبط با پوکی استخوان به شمار می‌روند. تقریباً ۲۰ درصد از سالمندانی که دچار شکستگی در ناحیه لگن یا ران می‌شوند، جان خود را در بیمارستان از دست می‌دهند. همچنین تعداد زیادی از کسانی که جان سالم به در می‌برند، به دیگران وابسته خواهند شد و قدرت بازگشت به زندگی عادی و انجام فعالیت‌های روزمره را از دست می‌دهند.
او با اشاره به این که به‌طور متوسط ۴۰۰ شکستگی استخوان روزانه در کشور رخ می‌دهد، بیان کرد: آمارها نشان می‌دهد که تعداد شکستگی‌های جدید سالانه به ۱۵۰ هزار مورد می‌رسد.
رییس پژوهشگاه غدد و متابولیسم دانشگاه علوم‌پزشکی تهران تأکید کرد که شکستگی‌ها نه تنها پیامدهای بهداشتی به همراه دارند، بلکه بار اقتصادی نیز بر دوش کشور می‌گذارند؛ به عنوان مثال، فردی که پیش از وقوع شکستگی زندگی مستقل و فعالی داشته، پس از آن ممکن است به شدت وابسته شود و برای انجام ابتدائی‌ترین کارها هم به کمک دیگران نیاز پیدا کند.
او در خصوص افزایش احتمال شکستگی‌های مجدد یادآور شد: احتمال بروز شکستگی‌های بعدی به‌طور محسوسی بعد از اولین شکستگی افزایش می‌یابد و ممکن است دو تا سه برابر شود. بر این اساس، پژوهشگاه غدد و متابولیسم دانشگاه علوم‌پزشکی تهران به‌همکاری با وزارت بهداشت، در صدد پیگیری وضعیت بیمارانی است که پس از شکستگی به بیمارستان مراجعه می‌کنند تا بعد از درمان نیز تحت مراقبت قرار گیرند و با پیشگیری از بروز شکستگی‌های بعدی، به روند بهبودی آنها کمک شود.
او ادامه داد: در حال حاضر، این برنامه در برخی دانشگاه‌های علوم‌پزشکی و بیمارستان‌های تهران در حال اجراست. بیمارانی که به دلیل شکستگی در بیمارستان پذیرش می‌شوند، آموزش‌های لازم را دریافت می‌کنند و پرستاران نیز به طور مداوم وضعیت آنها را زیر نظر دارند.
رییس پژوهشگاه غدد و متابولیسم دانشگاه علوم‌پزشکی تهران درخصوص آگاهی عمومی نسبت به پوکی استخوان بیان کرد: تعداد زیادی از افرادی که در معرض خطر شکستگی هستند، از وضعیت استخوان‌های خود اطلاعی ندارند. تحقیقات نشان می‌دهد حدود ۸۰ درصد از افراد مبتلا به پوکی استخوان از بیماری خود آگاه نیستند؛ به عبارت دیگر، تقریبا ۸ نفر از هر ۱۰ فرد بالای ۵۰ سال مبتلا به پوکی استخوان از ابتلای خود بی‌خبرند.
رییس پژوهشگاه غدد و متابولیسم دانشگاه علوم‌پزشکی تهران درباره تأثیر رسانه‌ها در افزایش اطلاعات عمومی در حوزه سلامت گفت: رسانه‌ها باید مردم را نسبت به موضوع سلامت استخوان آگاه کرده و آنها را به رعایت نکات پیشگیرانه و درمانی تشویق کنند.
او در خصوص درمان پوکی استخوان گفت: به طور تقریبی از هر هزار نفر مبتلا به این بیماری، ۸۰ نفر درمان خود را آغاز می‌کنند. همچنین، حتی در بین افرادی که درمان را شروع می‌کنند، قطع درمان موضوع مهمی است؛ به‌طوری که تقریباً نیمی از افراد بالای ۵۰ سال که تحت درمان قرار می‌گیرند، پس از مدتی درمان خود را متوقف می‌کنند. این مشکل مختص ایران نبوده و در کشورهای دیگر نیز مشهود است.
او در خصوص پیشرفت روش‌های تشخیص پوکی استخوان گفت: در حال حاضر، روش‌های تشخیصی و ابزارهای محاسباتی مختلفی در سطح کشور و جهان در حال توسعه‌اند که به ما این امکان را می‌دهند تا با استفاده از اطلاعات فردی، خطر ابتلا به پوکی استخوان را ارزیابی کنیم؛ بعضی از این روش‌ها به دستگاه نیاز دارند و برخی دیگر بدست‌آمده از طریق روش‌های سنتی قابل انجام‌اند.
رییس پژوهشگاه غدد و متابولیسم دانشگاه علوم‌پزشکی تهران با اشاره به توزیع نامناسب تجهیزات تشخیص پوکی استخوان در کشور، گفت: بیشتر این دستگاه‌ها در شهرهای بزرگ و مراکز استان متمرکز شده‌اند. بنابراین، در صورت ورود تجهیزات جدید، باید توزیع آنها بر اساس نیاز و با تدابیر مناسب انجام شود.
لاریجانی درخصوص سطح آگاهی عمومی درخصوص پوکی استخوان، عنوان داشت: آگاهی عمومی نسبت به این بیماری در سطح متوسط و در برخی موارد ضعیف است. یکی از چالش‌ها انتشار اطلاعات نادرست درباره راه‌های پیشگیری و درمان پوکی استخوان است که به‌صورت پراکنده در منابع مختلف و رسانه‌ها انتشار می‌یابد. همچنین برخی باورهای نادرست پیرامون مصرف کلسیم وجود دارد، مانند اینکه این ماده به‌طور کلی می‌تواند منجر به ایجاد سنگ کلیه شود، که این باور نادرست است.
رییس پژوهشگاه غدد و متابولیسم دانشگاه علوم‌پزشکی تهران افزود: کلسیم برای حفظ سلامت استخوان، بخصوص در سنین بالا، اهمیت زیادی دارد و کسانی که تمایلی به مصرف مکمل ندارند، باید از طریق منابع غذایی نیاز خود به این ماده را تأمین کنند. شیر و ماست منابع خوبی از کلسیم محسوب می‌شوند و هر لیوان شیر تقریباً ۳۰۰ میلی‌گرم کلسیم دارد.
لاریجانی درخصوص توصیه‌های غیرعلمی درباره جایگزینی مواد غذایی مختلف با منابع اصلی کلسیم تصریح کرد: مصرف مواد غذایی گوناگون، به‌ویژه عسل و سنجد، می‌تواند جایگاه خود را در رژیم غذایی داشته باشد؛ اما اینکه بتوان به‌طور کامل نیاز بدن به کلسیم را از این طریق تأمین کرد، موضوعی است که نیاز به شواهد علمی دارد.
لاریجانی درباره درمان پوکی استخوان اظهار داشت: تصور اینکه پوکی استخوان اساساً غیرقابل درمان است، نادرست است. درمان‌های پایه، مانند تأمین کلسیم و ویتامین D می‌توانند به رفع نیازهای اساسی بدن کمک کنند. به‌علاوه، برای افرادی که دچار کاهش تراکم استخوان یا پوکی استخوان شده‌اند، گزینه‌های درمانی متنوعی وجود دارد.
رییس پژوهشگاه غدد و متابولیسم دانشگاه علوم‌پزشکی تهران درخصوص دسترسی به داروهای مربوط به بیماری یاد شده گفت: خوشبختانه، بسیاری از داروهای مرتبط با درمان پوکی استخوان در کشور تولید می‌شوند و بیماران می‌توانند به این درمان‌ها دسترسی داشته باشند. هزینه این داروها نیز در مقایسه با بسیاری از داروهای دیگر چندان بالا نیست.
در بخش دوم این نشست خبری، رییس پژوهشگاه غدد درباره پوشش بیمه‌ای خدمات و داروهای مرتبط با پوکی استخوان گفت: داروهای رایج این بیماری تحت پوشش بیمه قرار دارند، اما ممکن است برخی داروها هنوز تحت پوشش بیمه‌ای نباشند. همچنین، خدمات مربوط به سنجش تراکم استخوان برای برخی گروه‌ها مشمول بیمه است و این خدمات از طریق بیمه تأمین اجتماعی و درمانی ارائه می‌شود؛ هرچند تمامی مراکز خصوصی این پوشش را قبول نمی‌کنند.
او در پاسخ به پرسشی درباره عوارض طولانی‌مدت مصرف کورتون اظهار داشت: مصرف پایدار برخی داروها می‌تواند خطر پوکی استخوان و بروز مشکلات دیگر را افزایش دهد، اما این موضوع لزوماً به معنای ضرورت قطع مصرف آنها نیست. به‌طور مثال، برخی بیماران مبتلا به بیماری‌های روماتیسمی ناگزیر به مصرف این داروها هستند و تصمیم‌گیری درخصوص مصرف آنها باید زیر نظر پزشک انجام شود. همچنین در مواردی که مصرف کورتون به مدت طولانی توصیه می‌شود، می‌توان با تجویز داروهای مناسب از بروز پوکی استخوان پیشگیری کرد.
لاریجانی درخصوص پیشگیری از شکستگی یادآور شد: توجه به پیشگیری از سقوط و زمین خوردن در افراد سالمند بسیار حائز اهمیت است. کاهش استحکام استخوان‌ها به‌دلیل افزایش سن می‌تواند منجر به بروز شکستگی‌های جدی حتی در اثر زمین خوردن‌های کم‌خطر شود. لذا، ایمن‌سازی محیط خانه، توجه به شرایط بیرونی و ارائه حمایت‌های لازم به سالمندان، از جمله اقداماتی است که خطر زمین خوردن را کاهش می‌دهد. انجام فعالیت بدنی و ورزش در سنین بالا نیز برای حفظ سلامت استخوان‌ها و عضلات بسیار ضروری است.
لاریجانی درباره تأثیر مصرف فست‌فود بر سلامت استخوان، عنوان کرد: نتایج مطالعات بین‌المللی نشان می‌دهد که مصرف زیاد غذاهای فرآوری شده می‌تواند احتمال بروز پوکی استخوان را افزایش دهد. در حالی که دسترسی به پروتئین کافی، مصرف لبنیات و موادغذایی سرشار از کلسیم و ویتامین D و همچنین ماهی، می‌تواند به تأمین نیازهای بدنی کمک کند.
او همچنین درباره تأثیر اعتیاد بر سلامت استخوان‌ها، گفت: اعتیاد و مصرف هر نوع مواد مخدر می‌تواند سلامت استخوان‌ها را به خطر بیاندازد. به‌طور کلی، تغذیه متعادل، فعالیت بدنی منظم و پرهیز از اعتیاد از جمله مهم‌ترین عوامل اصلاح‌پذیر در پیشگیری از پوکی استخوان محسوب می‌شوند. مصرف زیاد فست‌فودها و نوشیدنی‌های پرشکر نیز از جمله عادات غذایی نامطلوبی هستند که تأثیرات منفی بر روی سلامت استخوان دارند.
او درباره درمان پوکی استخوان تأکید کرد: روش درمان به وضعیت و شدت بیماری در هر فرد بستگی دارد. افرادی که هنوز به مرحله پوکی استخوان نرسیده‌اند و فقط با کاهش تراکم استخوان مواجه‌اند، می‌توانند با اصلاح تغذیه، دریافت کافی کلسیم و ویتامین D، ورزش و پرهیز از عوامل مضری که آسیب‌زننده هستند، از پیشرفت بیماری جلوگیری کنند. برای بیمارانی که به پوکی استخوان مبتلا شده‌اند، شدت بیماری و تاریخچه شکستگی در انتخاب روش درمان از اهمیت بالایی برخوردار است.
او درخصوص دسترسی به داروهای درمان این بیماری گفت: داروهای خوراکی و تزریقی برای درمان پوکی استخوان در کشور قابل دسترس هستند و بخشی از این داروها نیز در داخل تولید می‌شوند.
لاریجانی خاطرنشان کرد که آموزش تغذیه صحیح باید از سنین جوانی آغاز شود. دریافت کافی کلسیم و ویتامین D در دوره‌های پیش از بلوغ و در زمان بلوغ برای بهبود کیفیت استخوان‌ها اهمیت دارد. قرار گرفتن متعادل در معرض نور خورشید نیز به ساخت ویتامین D در بدن کمک خواهد کرد. در این زمینه، حدود ۱۵ دقیقه Exposure از دست‌ها و صورت در معرض نور خورشید، با رعایت احتیاط‌های لازم و پرهیز از ساعات اوج تابش در اولویت قرار دارد.
لاریجانی همچنین بیان کرد که مصرف بیش از حد ویتامین D نیز می‌تواند مشکلاتی برای بدن ایجاد کند و دریافت این ویتامین باید بر اساس سن و نیاز فرد تنظیم شود.
٤٧٢٣٦
