فزایش هزینه‌های جهانی تولید و حمل و نقل در پی بحران گازوئیل
بازار بین‌المللی گازوئیل به دلیل اختلال در عرضه فرآورده‌های نفتی، کاهش سطح ذخایر و محدودیت‌های صادراتی برخی تولیدکنندگان عمده دچار بحران فزاینده‌ای شده است؛ وضعیتی که می‌تواند به افزایش هزینه‌های حمل‌ونقل، تولیدات صنعتی و کشاورزی بینجامد و فشاری جدید بر اقتصادهای جهانی وارد کند.
در گزارش آژانس بین‌المللی انرژی درباره بازار نفت در اکتبر ۲۰۲۶، هشدار داده شده که تنگناهای عرضه گازوئیل و گازوئیل کم‌گوگرد احتمالاً تا سال ۲۰۲۷ ادامه خواهد داشت. این نهاد یادآور شده که اختلالات در صادرات از روسیه و خاورمیانه، کاهش ذخایر و افزایش هزینه‌های حمل‌ونقل، بازار این فرآورده را پیش از فصل تقاضای اوج زمستان به چالش‌هایی جدی مواجه کرده است.
آمریکا؛ تولید بالا، اما ذخایر اندک و قیمت‌های سنگین
ایالات متحده با وجود برخورداری از ظرفیت پالایش نسبتاً بالا، از آثار فشار بازار جهانی گازوئیل در امان نمانده است. داده‌های اداره اطلاعات انرژی این کشور نشان می‌دهد که متوسط قیمت خرده‌فروشی گازوئیل در تاریخ ۱۴ سپتامبر ۲۰۲۶ به ۶.۲۹ دلار برای هر گالن رسید؛ این عدد از نظر اسمی بالاترین رکورد ثبت‌شده در سوابق آماری از زمان آغاز انتشار آن در سال ۱۹۹۴ به شمار می‌رود.
این نهاد همچنین اعلام کرده است که در هفته منتهی به ۱۱ سپتامبر، ذخایر فرآورده‌های میان‌تقطیر در آمریکا به میزان ۱۵.۸ میلیون بشکه کاهش یافت که معادل حدود ۱۳ درصد زیر میانگین فصلی پنج‌ساله است. این وضعیت در شرایطی مشاهده می‌شود که تولید روزانه این فرآورده‌ها در فاصله ژانویه تا اوت به‌طور میانگین ۵.۱ میلیون بشکه بوده و نرخ بهره‌برداری از پالایشگاه‌ها در هفته منتهی به ۱۱ سپتامبر خود به ۹۷ درصد رسید.
این اعداد نشان‌دهنده این مسأله هستند که بالا بودن تولید به‌تنهایی نمی‌تواند قیمت‌ها را کاهش دهد؛ بلکه عوامل دیگری همچون تقاضای صادراتی، سطح ذخایر، هزینه‌های پالایش و قیمت‌های جهانی فرآورده‌ها نیز تأثیرات قابل‌توجهی بر بازار داخلی می‌گذارند.
روسیه؛ بازسازی بازار صادرات برای کنترل قیمت‌ها
در واکنش به افزایش قیمت‌ها، دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، از توافقی برای افزایش عرضه گازوئیل روسیه به بازارهای جهانی خبر داده است. طبق گزارش رویترز در ۱۲ اکتبر، مقرر شده که بیش از ۳۰۰ هزار تن گازوئیل در مرحله اول به بازارهای آمریکا و دیگر نقاط جهان ارسال شود. محموله‌های بیشتر نیز برای ماه نوامبر و زمان‌های پس از آن پیش‌بینی شده‌اند.
با این وجود، این میزان در مقایسه با مصرف روزانه بخش حمل‌ونقل ایالات متحده کم به نظر می‌رسد. رویترز به استناد داده‌های اداره اطلاعات انرژی آمریکا، مصرف روزانه این بخش را حدود ۲.۹۴ میلیون بشکه تخمین زده است؛ بنابراین، محموله اولیه تنها می‌تواند کمتر از یک روز مصرف این بخش را تأمین کند.
علاوه بر این، آسیب‌هایی که به پالایشگاه‌های روسیه وارد شده، محدودیت‌های ناشی از تحریم‌ها و مشکلات حمل‌ونقل دریایی می‌توانند روند افزایش صادرات را کند کنند.
به گزارش رویترز در ۱۸ اکتبر، وزیر انرژی ترکیه اعلام کرد که آنکارا نیز بخشی از گازوئیل روسیه را که تحت این توافق به بازارهای جهانی فرستاده می‌شود، دریافت خواهد کرد. این نکته نشان‌دهنده این است که رقابت برای تأمین محموله‌های جدید تنها محدود به بازار آمریکا نیست و کشورهای واردکننده نیز در جست‌وجوی تأمین امنیت انرژی خود هستند.
چین؛ محدودیت صادرات و فشار بر بازار آسیا
چین نیز به یکی از عوامل کلیدی در وضعیت عرضه منطقه‌ای تبدیل شده است. طبق گزارش رویترز در ابتدای اکتبر، پالایشگاه‌های چینی تصمیم به متوقف کردن صادرات برخی فرآورده‌های نفتی برای آن ماه گرفته‌اند تا ذخایر داخلی خود را تقویت کنند. این تصمیم در شرایطی اتخاذ شد که اختلال در عرضه جهانی نگرانی‌ها را نسبت به تأمین سوخت افزایش داده بود.
کاهش صادرات چین ممکن است به دسترسی محدود خریداران آسیایی به گازوئیل منجر شود و رقابت برای خرید محموله‌ها را افزایش دهد. در این وضعیت، حتی اگر تولید در دیگر کشورها افزایش پیدا کند، بازسازی سریع عرضه ازدست‌رفته به دلیل تفاوت در مسیرهای حمل‌ونقل، ظرفیت پالایش و زمان تحویل میسر نخواهد بود.
بازار جهانی؛ کاهش عرضه و تداوم فشار قیمتی
بر اساس گزارش اکتبر آژانس بین‌المللی انرژی، صادرات جهانی گازوئیل در سپتامبر نسبت به مدت مشابه سال گذشته کاهش ۷۰۰ هزار بشکه در روز را تجربه کرده است. افت ۱.۳ میلیون بشکه‌ای عرضه از روسیه و خاورمیانه نتوانسته به‌طور کامل با افزایش عرضه از منابع دیگر جبران شود.
این نهاد همچنین خاطرنشان کرده است که اختلال در صادرات خاورمیانه، همراه با کاهش عرضه روسیه و برخی کشورهای آسیایی، منجر به کاهش دسترسی جهانی به گازوئیل و گازوئیل کم‌گوگرد به‌ترتیب در سه‌ماهه دوم و سوم سال ۲۰۲۶ به مقدار ۱.۵ و ۱.۷ میلیون بشکه در روز نسبت به سال گذشته شده است.
قیمت‌های عمده‌فروشی گازوئیل پس از ثبت رکوردهای تاریخی در سپتامبر تا حدودی کاهش یافته‌اند؛ با این حال، گزارش آژانس بین‌المللی انرژی نشان می‌دهد که قیمت‌های شاخص هنوز هم نزدیک به دو برابر سطح قبل از بحران باقی مانده‌اند. این نهاد هشدار داده که حتی با بهبود فعالیت پالایشگاه‌ها در ماه‌های پایانی سال، عرضه گازوئیل در سه‌ماهه چهارم ممکن است نتواند به تقاضا پاسخ دهد و بازسازی ذخایر ازدست‌رفته تا نیمه دوم سال ۲۰۲۷ به تأخیر بیفتد.
پیامدهای اقتصادی؛ از کرایه حمل تا تورم کالاها
اهمیت گازوئیل تنها به حوزه انرژی محدود نمی‌شود. این سوخت به‌عنوان یکی از نهاده‌های حیاتی در حمل‌ونقل جاده‌ای، کشاورزی، ماشین‌آلات صنعتی و بخش ساخت‌وساز شناخته می‌شود. در نتیجه، افزایش قیمت آن می‌تواند هزینه جابه‌جایی مواد اولیه و کالاهای نهایی را به شدت زیاد کند.
اگر شرکت‌های حمل‌ونقل و تولیدکنندگان قادر به جذب تمام افزایش هزینه نباشند، بخشی از آن به قیمت نهایی محصولات منتقل خواهد شد. در این صورت، فشار ناشی از بازار گازوئیل می‌تواند به افزایش قیمت کالاهای غذایی، محصولات صنعتی و خدمات حمل‌ونقل منجر شود.
چشم‌انداز بازار
در کوتاه‌مدت، افزایش صادرات روسیه، بازگشت به ظرفیت‌های پالایش و احتمال آزادسازی ذخایر اضطراری می‌تواند بخشی از فشار موجود در بازار را کاهش دهد. با این حال، محدودیت در صادرات چین، اختلالات در عرضه خاورمیانه، سطح پایین ذخایر و افزایش هزینه حمل‌ونقل هنوز از جمله عوامل مهم تهدیدکننده به شمار می‌روند.
از این رو، بازار جهانی گازوئیل با مسئله‌ای فراتر از افزایش قیمت نفت خام روبه‌رو است، که همان کمبود نسبی ظرفیت عرضه فرآورده، اختلال در تجارت و کاهش ذخایر است. به این دلیل، حتی در شرایط تثبیت یا کاهش قیمت نفت خام، امکان تداوم فشار بر قیمت گازوئیل وجود دارد.
