موفقیت طرح تورم صفر شهرداری تهران تنها با ثابت نگه‌داشتن قیمت‌ها حاصل نخواهد شد/ اهمیت کیفیت کالا، شفافیت و منابع عاری از تورم
اقتصاد۲۴- شهرداری تهران از مهرماه ۱۴۰۵ برنامه‌ای تحت عنوان «تورم صفر» را به منظور تثبیت قیمت دوازده نوع کالای اساسی به مدت شش ماه راه‌اندازی کرده است. این طرح قرار است از طریق میادین میوه و تره‌بار، فروشگاه‌های شهروند و همچنین بسترهای فروش آنلاین به مرحله اجرا درآمده و شامل کالاهایی چون برنج، گوشت، روغن، ماکارونی، شکر، خرما، سویا و چند نوع از حبوبات خواهد بود. همچنین از آبان‌ماه، مرغ، پنیر و رب نیز به این فهرست افزوده خواهند شد. هدف اصلی این طرح، کاهش فشار ناشی از افزایش قیمت مواد غذایی بر روی خانواده‌ها از طریق عرضه کالاها با قیمت ثابت است. با این حال، پرسش‌هایی درخصوص منابع مالی، روش تأمین کالاها، استمرار عرضه و پیامدهای اقتصادی آن بر می‌انگیزد.
بغزیان: اصل ارائه کالا با قیمت ثابت اقدامی مثبت است
آلبرت بغزیان، کارشناس اقتصادی، در گفت‌وگو با اقتصاد۲۴ با اشاره به اینکه عرضه کالاهای اساسی با قیمت ثابت نشان‌دهنده یک اقدام مثبت برای حمایت از مصرف‌کنندگان است، تصریح کرد: موفقیت این برنامه به چگونگی اجرا، تأمین منابع مالی و سازوکار این طرح وابسته است؛ زیرا اگر تأمین مالی منجر به افزایش تورم در سایر بخش‌های اقتصادی گردد، بخشی از منافع حاصل از خرید ارزان‌تر کالاها، در هزینه‌های دیگر زندگی ناپدید خواهد شد.
بغزیان در مورد اجرای طرح تورم صفر شهرداری تهران اظهار داشت: این اقدام که به عرضه کالاهای اساسی با قیمت ثابت اختصاص دارد، با توجه به افزایش هزینه‌های زندگی، عملی مثبت محسوب می‌شود. طبیعی است که خانواده‌ها از فرصتی برای خرید کالاها با قیمت پایین‌تر و بدون دغدغه افزایش قیمت آن در یک بازه زمانی مشخص استقبال خواهند کرد.
وی تأکید کرد: همراه با اصل این سیاست، لازم است که به چند دغدغه اصلی پاسخ داده شود؛ از جمله اینکه منابع مالی ضروری برای تثبیت قیمت‌ها از کجا تأمین خواهد شد، شهرداری چگونه می‌تواند تأمین عرضه کالاها را در طول دوره تعیین‌شده ادامه دهد و آیا این سیاست نهایتاً به افزایش هزینه‌ها در بخش‌های دیگر منجر خواهد شد یا خیر.
این کارشناس اقتصادی با اشاره به محدود بودن دامنه اجرای طرح به تهران افزود: حتی اگر این طرح با موفقیت پیاده‌سازی شود، اثرات آن در مقیاس ملی محدود خواهد بود، زیرا این طرح صرفاً برای شهر تهران طراحی شده و نمی‌توان آن را یک سیاست عمومی برای حمایت از تمامی خانوارهای کشور دانست.
بیشتر بخوانید: از کالابرگ همگانی تا کمک هزینه ۵۰۰ هزار تومانی؛ دولت چگونه از وعده‌اش عقب نشست؟
بغزیان اشاره کرد که با توجه به جمعیت زیاد تهران، بسیاری می‌توانند از چنین طرحی بهره‌مند شوند، اما برای ارزیابی اثربخشی آن باید مشخص شود که چه کسانی امکان خرید کالاهای مشمول را دارند و آیا محدودیتی از نظر محل سکونت یا نحوه دسترسی به فروشگاه‌ها وجود خواهد داشت یا خیر.
منابع مالی طرح تورم صفر از کجا تأمین می‌شود؟
یکی از اساسی‌ترین پرسش‌ها در ارتباط با طرح شهرداری تهران، روش تأمین منابع مالی برای عرضه کالاها با قیمت ثابت در شرایط افزایشی هزینه‌های تولید و توزیع است.
بغزیان با اشاره به توضیحات ارائه‌شده درباره استفاده از ظرفیت خرید مستقیم و کاهش واسطه‌ها گفت: در صورتی که شهرداری بتواند با حذف واسطه‌ها و خرید مستقیم از تولیدکنندگان، هزینه‌های تأمین کالا را کاهش دهد، این اقدام می‌تواند به ارائه محصولات با قیمت مناسب‌تر کمک کند. اما باید مشخص شود که این صرفه‌جویی چه میزان از هزینه‌های تثبیت قیمت‌ها را پوشش خواهد داد و منابع لازم برای ادامه طرح چگونه تأمین خواهد شد.
وی درباره گمانه‌زنی‌های مطرح‌شده در مورد احتمال استفاده از منابع ارزی یا بانکی تصریح کرد: در این رابطه لازم است که اطلاعات دقیق و رسمی ارائه شود. تنها اعلام قیمت ثابت برای چند قلم کالا کافی نیست و باید مشخص گردد که هزینه اجرای طرح به عهده کدام بخش خواهد بود.
این کارشناس اقتصادی خاطرنشان کرد: در صورتی که هزینه تثبیت قیمت‌ها از منابعی تأمین گردد که خود منجر به افزایش نقدینگی یا فشار تورمی شوند، ممکن است خانوارها از یک سو کالاهای مشخصی را با قیمت کمتر خریداری کرده، اما از سوی دیگر با افزایش قیمت سایر کالاها و خدمات روبرو شوند.
وی همچنین افزود: خانوارها علاوه بر خرید مواد غذایی، برای تأمین نیازهای دیگر مانند پوشاک، کفش و سایر کالاهای مصرفی نیز هزینه می‌کنند. بنابراین، اگر این سیاست هزینه خرید چند قلم کالای اساسی را کاهش دهد، اما در سایر قسمت‌ها منجر به افزایش قیمت‌ها گردد، باید آثار نهایی آن بر روی کل هزینه‌های زندگی خانوار ارزیابی شود.
احتمال ایجاد رانت در عرضه کالاهای مشمول طرح
بغزیان در بخش دیگری از سخنانش به اهمیت کیفیت کالاها و انتخاب تأمین‌کنندگان اشاره کرد و تصریح کرد: باید مشخص شود که کالاهای عرضه‌شده در چارچوب طرح تورم صفر از چه برندهایی خواهند بود و آیا مصرف‌کنندگان قادر به انتخاب میان محصولات مختلف خواهند بود یا به خرید کالاهای مشخصی محدود می‌شوند.
وی توضیح داد: اگر تأمین کالاها به تعداد محدودی از شرکت‌ها واگذار شود، نحوه انتخاب این شرکت‌ها، شرایط قراردادها و کیفیت محصولات باید به‌طور شفاف اعلام گردد. در غیر این صورت، این نگرانی وجود خواهد داشت که عرضه کالاها به گونه‌ای انجام شود که انتخاب مصرف‌کننده محدودیت پیدا کند یا زمینه امتیازدهی به برخی تأمین‌کنندگان فراهم گردد.
این کارشناس اقتصادی همچنین درباره امکان شکل‌گیری بازار ثانویه هشدار داد و یادآور شد: زمانی که فاصله قیمت کالاهای عرضه‌شده در طرح با قیمت مشابه آنها در بازار آزاد افزایش یابد، ممکن است انگیزه‌ای برای خرید کالا به قیمت پایین و فروش مجدد آن در بازار به وجود آید.
بغزیان یادآور شد که در چنین شرایطی، بخشی از منافع که قرار است به مصرف‌کننده نهایی برسد، ممکن است به افرادی منتقل شود که کالاها را با قیمت کمتر تهیه کرده و در بازار آزاد به فروش می‌رسانند. بنابراین، نظارت بر توزیع کالاها و شفافیت در شرایط خرید اهمیت فراوانی دارد.
شهرداری می‌تواند با عرضه مستقیم، هزینه خرید را کاهش دهد
بغزیان در انتها تأکید کرد: عرضه مستقیم کالاهای باکیفیت با حاشیه سود پایین، به خودی خود می‌تواند گام مفیدی باشد؛ اما این سیاست باید از نظر منابع مالی، روش تأمین کالا و تأثیرات اقتصادی به‌دقت بررسی شود.
وی بیان کرد: در صورتی که شهرداری تهران توانایی خرید مستقیم از تولیدکنندگان و عرضه کالا با هزینه کمتر را داشته باشد، باید مشخص شود این ظرفیت چگونه و با چه میزان صرفه‌جویی به کار می‌افتد. به علاوه، اجرای طرح نباید به گونه‌ای باشد که تأمین هزینه آن منجر به ایجاد فشار تورمی در سایر بخش‌های اقتصاد گردد.
این کارشناس اقتصادی بر لزوم شفافیت در منابع مالی و قراردادهای تأمین کالا تأکید کرد و گفت: اگر منابع لازم برای اجرای طرح به‌طور واضح مشخص گردد و کالاها با کیفیت مناسب و بدون ایجاد امتیازات غیرشفاف به مصرف‌کنندگان عرضه شوند، می‌توان آثار مثبت آن را ارزیابی کرد.
بغزیان خاطرنشان کرد: موضوع اصلی نه مخالفت با عرضه کالاهای اساسی با قیمت ثابت، بلکه چگونگی پیاده‌سازی این سیاست و اثر واقعی آن بر هزینه‌های خانوار است. طرح تورم صفر تنها زمانی می‌تواند به نتیجه‌بخش بودن حمایت از مصرف‌کنندگان منجر شود که در کنار تثبیت قیمت چند قلم کالا، منابع مالی پایدار و سازوکار روشنی برای تأمین، توزیع و نظارت بر محصولات وجود داشته باشد.
