پزشکیان در گردهمایی سران کشورهای مشترک‌المنافع؛ ما به دنبال امنیتی هستیم که بر پایه اعتماد و منافع مشترک بنا شده باشد، نه تهدیدات امنیتی
مسعود پزشکیان رئیس‌جمهوری اسلامی ایران در سخنرانی خود در جلسه سران کشورهای مشترک‌المنافع تأکید کرد که منطقه ما در حال حاضر به میزان بی‌سابقه‌ای به تاب‌آوری در مواجهه با جنگ، بحران‌ها، فشارهای خارجی و اختلالات در فرآیندهای اقتصادی و ارتباطی نیازمند است. او افزود که دستیابی به موفقیت در این مسیر مستلزم و ضروری است که ظرفیت‌های منطقه به یکدیگر متصل شوند. از نظر او، منافع مشترک ما در رقابت میان مسیرها نیست، بلکه در پیوند آنان است. دکتر پزشکیان تصریح کرد که جمهوری اسلامی ایران تنها یک شریک برای آسیای مرکزی نیست؛ بلکه یک مسیر طبیعی و منطقی برای ارتباط این منطقه به اوراسیا و دسترسی به آب‌های آزاد محسوب می‌شود. بنادر جنوبی کشور در خلیج‌فارس و دریای عمان، به ویژه بندر چابهار، می‌توانند این منطقه را به آسیای جنوبی، آفریقا و سپس اروپا متصل نمایند.
بر اساس روایت ایلنا، رئیس‌جمهور بیان کرد که جمهوری اسلامی ایران خود را بخشی جدایی‌ناپذیر از جغرافیای به‌هم‌پیوسته منطقه می‌داند و این پیوند صرفاً جغرافیایی نیست بلکه ریشه در تاریخ، فرهنگ، تمدن و پیوندهای انسانی دارد. به همین دلیل، او پیشنهاد کرد که فرمت «کشورهای مستقل مشترک‌المنافع + ایران» یا «CIS+۱» به‌عنوان یک سازوکار منعطف و کارآمد برای گفت‌وگو و همکاری شکل گرفته و بتوانیم همکاری‌های مشترک را در حوزه‌هایی همچون ترانزیت، انرژی، تجارت، معدن، سرمایه‌گذاری، فناوری، آب و محیط‌زیست، گردشگری و ارتباطات علمی و فرهنگی توسعه دهیم.
دکتر پزشکیان همچنین تاکید کرد که ما امروز فقط در حال انتخاب میان انزوا یا وابستگی نیستیم بلکه باید ظرفیت‌های خود را به هم متصل کنیم تا هر کشور با حفظ استقلال و تصمیمات ملی خود، از مزایای این جغرافیای مشترک بهره‌برداری کند. او بیان داشت که ما به جای گسست، باید بر روی اتصال تمرکز کنیم؛ به جای رقابت‌های فرساینده، بر همکاری تأکید کنیم؛ به جای وابستگی یک‌جانبه، وابستگی متقابل را در نظر بگیریم و به جای امنیت مبتنی بر تهدید، امنیتی بر اساس اعتماد و منافع مشترک را طلب کنیم.
متن سخنرانی رئیس جمهور در نشست سران کشورهای مستقل مشترک المنافع به شرح زیر است:
بسم‌الله الرحمن الرحیم
جناب آقای سردار بردی‌محمداف، رئیس‌جمهور محترم ترکمنستان و رئیس محترم اجلاس؛
روسای جمهور محترم؛
دبیر کل محترم کشورهای مستقل مشترک المنافع؛
خانم‌ها و آقایان؛
در ابتدا، صمیمانه از دولت و ملّت دوست و برادر ترکمنستان بابت دعوت از جمهوری اسلامی ایران و میزبانی این نشست مهم تشکر می‌کنم. حضور جمهوری اسلامی ایران به‌عنوان نخستین کشور دعوت‌شده در این اجلاس، فرصتی با ارزش برای تقویت روابط موجود و آغاز دوره‌ای جدید از همکاری با کشورهای این مجموعه به شمار می‌آید. همزمانی این نشست با اجلاس سران کشورهای ساحلی دریای خزر در زمینه محیط‌زیست، فرصتی مناسب برای توجه به پیوندهای جغرافیایی، منافع مشترک، دغدغه‌ها و ظرفیت‌های همکاری ایران با کشورهای ساحلی خزر و آسیای مرکزی را فراهم می‌سازد.
خانم‌ها و آقایان،
اجازه دهید سخنان خود را با واقعیتی آغاز نمایم که نمی‌توان از آن در بحث آینده منطقه چشم‌پوشی کرد.
در سال‌های گذشته، جهان و منطقه ما با بحران‌های متعددی رو‌به‌رو بوده‌اند که اثرات آن‌ها به راحتی در مرزهای یک کشور باقی نمی‌ماند. تحولات ناشی از جنگ روسیه و اوکراین با ابعادی فراگیر، تأثیر عمیقی بر امنیت، تجارت، حمل‌ونقل و به وِیژه تأمین و بازار انرژی داشته است. این جنگ و سایر بحران‌ها نشان دهندۀ این واقعیت است که اختلال در یک بخش از منطقه می‌تواند به سریع‌ترین شکل ممکن به فشارهای اقتصادی، اجتماعی و حتی سیاسی در بخش‌های دیگر منجر شود.
در سال گذشته، ایران دو بار به حملات نظامی آمریکا و اسرائیل هدف قرار گرفت که این تجاوزات نه تنها به مردم و زیرساخت‌های غیرنظامی کشور آسیب زد، بلکه تأثیرات عمیقی بر منطقه و جهان گذاشت. این تحولات بیش از پیش، واقعیتی را روشن کرد: امنیت و ثبات در منطقه مقوله‌ای جدایی‌ناپذیر است. نمی‌توان در یک قسمت از منطقه خواستار امنیت و توسعه بود و در قسمت دیگر، موجبات ناامنی، فشار اقتصادی و بی‌ثباتی را فراهم نمود.
جمهوری اسلامی ایران همواره بر ضرورت صلح و ثبات پایدار و دیپلماسی تأکید داشته است و معتقد است که گفت‌وگو زمانی مؤثر واقع خواهد شد که بر پایه احترام متقابل و کنار گذاشتن فشار و تهدید باشد. مذاکراتی که در پرتو زور و فشار انجام شود، نمی‌تواند سازنده باشد و تنها تحمیل و تهدید به شمار می‌آید. همچنین تجربه سال‌های اخیر نشان می‌دهد که استفاده ابزاری از تجارت، بانکداری و نظام مالی بین‌المللی نه تنها به یک کشور آسیب می‌زند بلکه تأثیرات منفی آن به امنیت اقتصادی و توسعه کل منطقه گسترش می‌یابد. فشار و تحریم‌هایی که علیه ایران صورت می‌گیرد، فقط توانمندی‌های اقتصادی این کشور را محدود نمی‌کند بلکه به تجارت، ارتباطات، انرژی و نظم منطقه‌ای آسیب خواهد زد.
روسای محترم؛
منطقه ما نه تنها به تاب‌آوری در برابر جنگ و بحران نیاز دارد بلکه باید از ظرفیت‌های خود برای اتصال به یکدیگر استفاده کند تا منافع مشترک را جستجو کند. ما همچنین نیازمند همکاری‌های جدید به جای رقابت در مسیرهای مختلف هستیم.
جمهوری اسلامی ایران برای آسیای مرکزی تنها یک شریک نیست بلکه یک محور کلیدی برای ایجاد ارتباط میان آسیای مرکزی و اوراسیا به آزادراه‌های بین‌المللی است. بنادر جنوبی کشور در خلیج‌فارس و دریای عمان، به ویژه چابهار، می‌توانند نقطه عطفی برای اتصال این منطقه به جنوب آسیا، آفریقا و در نهایت اروپا باشند.
در این خصوص، پیشنهاد ترکمنستان در مجمع عمومی سازمان ملل جهت ایجاد کریدوری حمل‌ونقلی میان آسیای مرکزی و جنوبی و اروپا از طریق دریای خزر می‌تواند با اتکا به ظرفیت‌های ایران به واقعیت تبدیل شود.
کریدورهای شمال-جنوب و شرق-غرب باید به‌عنوان بخش‌هایی از یک شبکه یکپارچه منطقه‌ای مورد توجه قرار گیرند و نه به‌عنوان رقبای یکدیگر! بنابراین هر مسیر جدید بر ظرفیت‌های دیگر مسیرها افزوده و موجب افزایش همگرایی در منطقه خواهد شد.
این استنباط باید در عرصه انرژی نیز دنبال شود. منطقه ما می‌تواند به جای رقابت برای حذف یکدیگر از بازار انرژی به یک شبکه قوی تولید، انتقال و تبادل انرژی تبدیل شود، شبکه‌ای که شامل نفت، گاز، برق و منابع انرژی تجدیدپذیر است و به منافع مشترک اقتصادی و ثبات منطقه‌ای ارتباط دارد.
به منظور ارتقاء تجارت، لازم است سازوکارهای عملیاتی منطقه‌ای، از جمله روش‌های مالی و تبادلی، برای تسهیل مبادلات بین کشورهای این منطقه مورد توجه ویژه قرار گیرد؛ سازوکارهایی که می‌توانند تداوم همکاری اقتصادی را در برابر اختلالات و محدودیت‌های خارجی افزایش دهند.
خانم‌ها و آقایان،
جمهوری اسلامی ایران خود را بخشی طبیعی از جغرافیای به‌هم‌پیوسته منطقه می‌داند. این ارتباط صرفاً جغرافیایی نیست و ریشه در تاریخ، فرهنگ، تمدن و پیوندهای ملّی دارد. بنابراین، جمهوری اسلامی ایران پیشنهاد می‌دهد که چارچوب «کشورهای مستقل مشترک‌المنافع + ایران» یا «CIS+۱» به‌عنوان سازوکاری انعطاف‌پذیر برای ایجاد گفت‌وگو و همکاری استقرار یابد تا بتوانیم با یکدیگر در حوزه‌های ترانزیت، انرژی، تجارت، معدن، سرمایه‌گذاری، فناوری، آب، محیط‌زیست، گردشگری و ارتباطات علمی و فرهنگی پیشرفت حاصل کنیم و برای چالش‌های مشترکی مانند تغییرات اقلیمی، کاهش منابع آب و مسائل زیست محیطی دریای خزر و منطقه آرال، جنایات سازمان‌یافته و قاچاق مواد مخدر راهکارهای مشترک پیشنهاد دهیم.
امروز به تلاشی واقعی برای چندجانبه‌گرایی در منطقه نیاز داریم. کشورهای این منطقه استراتژیک باید از اصلی‌ترین بازیگران در ایجاد جهانی چندقطبی باشند. از این منظر، دیپلماسی منطقه‌ای برای ما تنها برگزاری نشست‌ها نیست بلکه باید ابزاری برای مدیریت بحران‌ها، حفظ ارتباطات، جلوگیری از گسترش درگیری‌ها و فعال‌سازی همکاری‌های عملی شود. این است رویکردی که در سیاست همسایگی جمهوری اسلامی ایران تأکید شده است.
خانم‌ها و آقایان،
امروز ما در حال انتخاب بین انزوا یا وابستگی نیستیم؛ بلکه بلکه باید ظرفیت‌های کشورها را به هم پیوند دهیم تا هر کشور با حفظ استقلال و انتخاب‌های ملی خود از مزایای این جغرافیای مشترک بهره‌مند شود.
ما به جای جدایی، باید بر پیوستگی تمرکز کنیم؛ به جای رقابت‌های مداوم، بر همکاری مبتنی شویم؛ به جای وابستگی یک‌جانبه، وابستگی متقابل را برجسته کنیم و به‌جای امنیت مبتنی بر تهدید، به سمت امنیتی بر روند اعتماد و منافع مشترک گام برداریم.
در پایان، بار دیگر از دولت و ملت ترکمنستان به خاطر دعوت از جمهوری اسلامی ایران و میزبانی این نشست و ابتکار ارزشمند آن در ایجاد فرصتی برای گسترش همکاری‌ها میان ایران و کشورهای عضو جامعه کشورهای مستقل مشترک‌المنافع تشکر می‌کنم. امید دارم که این نشست گامی عملی در راستای شکل‌گیری منطقه‌ای باشد که در آن آسیای مرکزی، قفقاز جنوبی و ایران نه به‌عنوان مجموعه‌ای از فضاهای جدا از هم، بلکه به‌عنوان بخشی از یک شبکه واحد از همکاری، امنیت و توسعه وجود داشته باشند. جبر جغرافیایی ما را به هم پیوند داده است، اما این اراده سیاسی ماست که می‌تواند این پیوند را به سرمایه‌ای برای صلح، امنیت و توسعه تبدیل کند.
از توجه شما سپاسگزارم.
والسلام علیکم و رحمه‌الله و برکاته.
۳۱۲۱۸
