پرورش شقایق اولی‌فرا به منظور تولید داروها در کشور
دکتر سلیمان عباسی، مدیرکل حوزه درمان ستاد مبارزه با مواد مخدر با تأکید بر ضرورت تأمین داروهای لازم برای کشور، بیان کرد: تضمین سلامت یکی از سه الویت اصلی هر کشوری است و در جمهوری اسلامی ایران نیز این مسئولیت به تأمین سلامت مردم و فراهم کردن دسترسی به داروهای ضروری تعلق دارد.
او همچنین تصریح کرد که تأمین دارو محدود به محصولات استفاده‌شده در درمان اعتیاد نیست و خاطرنشان کرد: با توجه به جمعیت تقریباً ۹۰ میلیون نفری کشور، به دامنه وسیعی از داروها نیاز داریم که برخی از آن‌ها حاوی مواد مخدری هستند. این موارد شامل استامینوفن کدئین، داروهای بیهوشی و داروهایی که در حین عمل جراحی استفاده می‌شود، می‌باشد.
عباسی اضافه کرد: از این رو، لازم است که تأمین مواد اولیه برای این داروها به یک موضوع ملی تبدیل شود و به شکلی برنامه‌ریزی گردد که کشور با بحران یا کمبود دارو مواجه نشود.
کاهش کشفیات و محدودیت در واردات مواد اولیه دارویی
مدیرکل درمان ستاد مبارزه با مواد مخدر با اشاره به مراحل قبلی تأمین مواد اولیه دارویی اشاره کرد: در گذشته، قسمتی از مواد کشف‌شده به شرکت‌های دارویی تحویل داده می‌شد تا در تولید داروهای ضروری کشور استفاده شود. اما با تغییر الگوی کشت مواد مخدر در کشورهای مختلف به‌خصوص همسایگان و انتقال از کشت سنتی به تولید صنعتی، میزان کشفیات کاهش یافته است.
او افزود: در کنار کاهش کشفیات، پایین آمدن خلوص مواد کشف‌شده و وجود ناخالصی در این مواد نیز پروسه تولید دارو را با مشکلاتی مواجه کرده است.
عباسی یکی دیگر از چالش‌ها را محدودیت‌هایی از سوی نهادهای بین‌المللی دانست و گفت: سازمان‌هایی مثل INCB مجوز واردات بیشتر از نیاز کشور برای مواد اولیه کنترل‌شده را نمی‌دهند. همچنین، هزینه‌های بالای واردات نیز بر این موضوع افزوده شده است.
او تأکید کرد: مجموع این عوامل نشان می‌دهد که ما باید به سمت خودکفایی در تولید مواد اولیه دارویی پیش برویم؛ زیرا کشور از زیرساخت‌ها و ظرفیت علمی و نخبگان متخصص در این زمینه برخوردار است.
کشت کنترل‌شده شقایق الی‌فرا؛ نه کشت خشخاش
مدیرکل درمان ستاد مبارزه با مواد مخدر در رابطه با برنامه کشت کنترل‌شده گیاهان دارویی توضیح داد: ممکن است برای مردم این تصور پیش آید که قرار است کشت خشخاش در کشور شروع شود؛ در حالی که این موضوع کاملاً مطرح نیست و هیچ برنامه‌ای برای کشت خشخاش در نظر گرفته نشده است.
وی افزود: کشور در حال حرکت به سوی کشت نوعی شقایق به نام «اولی‌فرا» است که قابلیت تیغ‌زنی ندارد و فرایند استخراج مواد مؤثره آن باید پس از برداشت و در کارخانه‌های داروسازی انجام گیرد. به این ترتیب، مواد اولیه در اختیار افراد قرار نخواهد گرفت و فرآیند تولید تحت نظارت خواهد بود.
تولید مواد اولیه دارویی از شقایق اولی‌فرا
عباسی با اشاره به اینکه کشت این گیاه باید متناسب با نیاز کشور انجام شود، گفت: شقایق اولی‌فرا قادر به تولید مواد مؤثری مانند تبائین و مورفین است که می‌توان از آن‌ها در تولید برخی داروهای حیاتی استفاده کرد.
او اعلام کرد: از جمله داروهایی که می‌توان از این مواد استحصال کرد، کدئین، مورفین، بوپرنورفین، هیدروکودون و دیگر محصولات دارویی است که مواد اولیه آن‌ها از این مسیر تأمین خواهد شد.
مدیرکل درمان ستاد مبارزه با مواد مخدر خاطرنشان کرد: هدف، کشت بی‌رویه این گیاه نیست بلکه میزان کشت باید دقیقاً بر اساس نیاز دارویی کشور تعیین شود.
سبد غذایی کشور نباید تحت تأثیر قرار گیرد
عباسی به ضرورت رعایت ملاحظات کشاورزی و غذایی کشور اشاره کرد و گفت: به‌عنوان سیاست‌گذار باید دقت کنیم که کشت این گیاهان موجب برهم‌خوردن سبد غذایی کشور نشود.
وی افزود: کشور به محصولات اساسی مثلاً برنج و گندم نیاز دارد و نمی‌توان تمام قوای زمین‌های کشاورزی را صرف یک محصول خاص کرد و سپس برای تأمین نیازهای غذایی به واردات متوسل شد.
مدیرکل درمان ستاد مبارزه با مواد مخدر ادامه داد: علاوه بر این، برداشت ماده مؤثره در مناطق مختلف مشابه نیست. امکان دارد سطحی از زمین، به جای مقدار مورد انتظار، کمتر ماده مؤثره تولید کند. در این حالت، نباید به‌طور غیرقانونی سطح زیرکشت را افزایش داده و به سبد غذایی کشور آسیب وارد کرد.
صدور مجوز کشت با نظارت چند دستگاه صورت می‌گیرد
او در مورد روند صدور مجوز برای کشت این گیاهان توضیح داد: یک کمیته راهبری برای این مقصود تشکیل شده که در آن دستگاه‌های مختلفی نظیر ستاد مبارزه با مواد مخدر، وزارت جهاد کشاورزی، وزارت بهداشت، سازمان غذا و دارو، فراجا، نهادهای اطلاعاتی، وزارت امور خارجه و قوه قضائیه حضور دارند.
عباسی ادامه داد: در این کمیته، مسائل امنیتی، نیازهای دارویی کشور، وضعیت کشاورزی و ابعاد مختلف موضوع به‌طور جامع مورد بررسی قرار گرفته و صدور مجوز بر اساس این ارزیابی‌ها انجام می‌شود.
وی درباره تقسیم وظایف میان دستگاه‌ها گفت: در حوزه زمین و کشت، وزارت جهاد کشاورزی وظیفه تخصصی را بر عهده دارد و در زمینه استحصال و تولید محصولات دارویی نیز سازمان غذا و دارو مسؤولیت خود را ایفا می‌کند. دستورالعمل‌های فنی کشت، برداشت، نگهداری و همچنین دستورالعمل‌های استحصال و فرآوری نیز مطرح شده است.
ظرفیت تولید «بذر مادر» و ارزآوری
مدیرکل درمان ستاد مبارزه با مواد مخدر یکی از مزایای مهم این طرح را تولید بذر مادر دانست و اظهار کرد: اگر کشور قادر به تولید بذر مادر باشد، با توجه به انحصاری بودن این فناوری در تعداد محدودی از کشورها، ظرفیت اقتصادی قابل توجهی شکل خواهد گرفت.
وی افزود: این ظرفیت می‌تواند علاوه بر تأمین نیاز داخلی در زمینه دارو، قابلیت صادرات بذر، مواد اولیه و فرآورده‌های دارویی را نیز فراهم کرده و ارزآوری برای کشور به ارمغان آورد.
عباسی تأکید کرد: این موضوع می‌تواند از یک سو به تأمین دارو و کاهش وابستگی کشور کمک کرده و از سوی دیگر، با جلوگیری از خروج ارز و ایجاد ظرفیت صادراتی، به عنوان یک دستاورد اقتصادی مطرح گردد.
هزینه سنگین واردات مورفین
او درباره هزینه واردات مورفین خاطرنشان کرد: هر کیلو مورفین حدود هزار دلار خرج دارد و بر اساس محدودیت‌های بین‌المللی، امکان واردات بیشتر از مقدار مشخصی وجود ندارد.
عباسی ادامه داد: اگر مقدار مجاز واردات را ۵۰ تن در نظر بگیریم، کشور برای تأمین همین مقدار بایستی حدود ۵۰ میلیون دلار هزینه نماید و این در حالی است که این میزان ممکن است به‌خوبی پاسخگوی نیاز دارویی کشور نباشد.
او همچنین افزود: برآوردهای انجام شده برای کشت و تولید داخلی، با احتساب هزینه‌های اجاره زمین، زیرساخت‌ها و تأسیسات آبیاری، نیروی کار، حمل و نقل، کشت و برداشت، حدود ۳۳۷ میلیارد تومان است که از نظر اقتصادی می‌تواند به صرفه‌تر باشد.
مدیرکل درمان ستاد مبارزه با مواد مخدر خاطرنشان کرد: هدف این طرح کشت خشخاش نیست، بلکه کشت گونه‌های دارویی مناسب در شرایط کنترل‌شده و تحت نظارت دستگاه‌های مسئول است.
وی همچنین تأکید کرد: حرکت به سمت تولید داخلی مواد اولیه دارویی به تأمین داروهای ضروری کشور و درمان بیماران مبتلا به اعتیاد بسیار کمک خواهد کرد و با بهره‌گیری از توانایی‌های علمی و فناوری داخلی، می‌توان وابستگی کشور را کاهش داده و از بروز بحران‌های دارویی جلوگیری کرد.
اقدامات تحول‌آفرین ستاد در دولت چهاردهم
عباسی در ادامه به اقدامات و برنامه‌های تحولی این ستاد در دولت چهاردهم اشاره کرد و گفت: با آغاز کار دکتر حسین ذوالفقاری به‌عنوان نماینده رئیس‌جمهور و دبیرکل ستاد، رویکرد نوینی برای بررسی و تحول در زمینه‌های مختلف مبارزه با مواد مخدر در نظر گرفته شد.
او افزود: در همین راستا، طرح‌های متنوعی از جمله «طرح تحول درمان اعتیاد»، «طرح مراکز امید و زندگی»، «طرح تحول پیشگیری»، «طرح ساماندهی مشارکت‌های مردمی» و «طرح تأمین مواد اولیه دارویی» تدوین و در دستور کار قرار گرفته است.
مدیرکل درمان ستاد مبارزه با مواد مخدر خاطرنشان کرد: این اقدامات نتیجه یک دیدگاه جامع به مسئله اعتیاد بوده و در عرصه درمان، تلاش شده که زنجیره درمان از مرحله پذیرش و سم‌زدایی تا توانمندسازی، اشتغال و حمایت‌های بعد از درمان تکمیل گردد تا افراد بهبود یافته پس از ترخیص، دوباره در معرض بازگشت به چرخه اعتیاد قرار نگیرند.
به گزارش روابط عمومی ستاد مبارزه با موادمخدر؛ عباسی بیان کرد: رویکرد جدید ستاد به این سمت است که مبارزه با مواد مخدر را از فعالیت‌های ناکارآمد جدا کرده و با هماهنگی و تقسیم وظایف میان سازمان‌های مسئول منجر به اجرای برنامه‌های مشخص و قابل ارزیابی شود.
