علت حذف چک رمزدار از سوی بانک مرکزی چیست؟ نگاهی به دلایل پشت این تصمیم جدید درباره چک‌ها
اقتصاد۲۴- نظام پرداخت در ایران به آستانه تحولی بزرگ و بنیادی نزدیک شده است؛ بر اساس تصمیمات اخیر بانک مرکزی، از تاریخ ۷ مهرماه ۱۴۰۵، صدور چک رمزدار ممنوع خواهد بود و همچنین از ابتدای دی‌ماه جاری، پذیرش (واگذاری) این چک‌ها در سامانه چکاوک متوقف می‌گردد.
این اقدام باید در بستر یک استراتژی کلی‌تر تحلیل شود: هدف نهایی حذف کامل چک رمزدار از سیستم بانکی و جایگزینی آن با چک تضمین‌شده است. اما سوال کلیدی اینجاست که دلیل بانک مرکزی برای حذف چک‌های رمزدار و تعویض آن با چک‌های تضمین‌شده چیست؟
در نگاه نخست، شباهت‌هایی در نحوه ارائه خدمت میان چک رمزدار و چک تضمین‌شده وجود دارد، اما در واقع چک تضمین‌شده از مزایای چشمگیری برخوردار است، در حالی که چک رمزدار با معضلات زیادی روبه‌رو بوده است.
چک رمزدار به‌طور سنتی وسیله‌ای برای انتقال مبالغ بالا در تراکنش‌ها بود، اما این ابزار به دلیل نقص‌هایی که در سازوکارش وجود داشت، با محدودیت‌هایی جدی مواجه بود. نخستین و حیاتی‌ترین مشکل، عدم امکان استعلام اعتبار آن بود.
دارنده یک چک رمزدار نمی‌توانست پیش از دریافت آن از صحت و اعتبارش مطمئن شود. این کمبود اطلاعات به نابرابری در اطلاعات میان دو طرف معامله دامن می‌زد و زمینۀ سوءاستفاده را فراهم می‌کرد. همچنین، وجود عدم ثبت صحیح مشخصات صادرکننده باعث می‌شد که برخی افراد از این ابزار برای کلاهبرداری، فرار مالیاتی و پولشویی سوءاستفاده نمایند.
محدودیت دیگر این ابزار، وابستگی به مکان و شعبه بانکی است. دریافت‌کننده چک رمزدار ملزم بود به همان شعبه بانک در استان خود مراجعه کند. این ویژگی، کارآیی چک رمزدار را در دوران مدرن که انتقال وجوه بین استان‌ها و مناطق گوناگون متداول است، به‌طور قابل‌توجهی کاهش می‌دهد. بنابراین، فرد دریافت‌کننده چک رمزدار ممکن است برای نقد کردن آن با مشکلات و سردرگمی مواجه شود.
ضرورت‌های تعویض با چک تضمین‌شده
چک تضمین‌شده به‌عنوان جایگزین اصلی برای چک رمزدار، دارای چند مزیت ساختاری بارز است. اولین مزیت آن، رفع محدودیت‌های جغرافیایی می‌باشد. چک تضمین‌شده هیچ‌گونه محدودیت مربوط به مراجعات به شعبه همان بانک و استان ندارد و این ویژگی، استفاده از آن را به مراتب تسهیل می‌کند.
بیشتر بخوانید:رشد نقدینگی کم شد؛ همتی درباره بازار ارز و قیمت دلار چه گفت؟
دومین ویژگی چک تضمین‌شده، امکان استعلام از طریق شناسه صیادی و ثبت این نوع چک‌ها است. در حالی که چک‌های رمزدار از این قابلیت بی‌بهره بودند. دارنده چک تضمین‌شده می‌تواند با استفاده از شناسه صیادی ۱۶ رقمی، قبل از دریافت چک، آن را استعلام کند. این امکان موجب کاهش نابرابری اطلاعاتی و تقویت اطمینان در مبادلات می‌شود.
سومین مزیت مهم چک‌های تضمین‌شده، اتصال به سامانه صیاد است. این چک‌ها از طریق سامانه صیاد (پیچک) ثبت و صدور می‌شوند و تحت پوشش قانون جدید چک قرار می‌گیرند. این تحت پوشش، اعتبار حقوقی و قانونی بیشتری برای دارنده فراهم می‌کند و وضعیت امنیت چک را افزایش می‌دهد.
چهارمین مزیت جلوگیری از سوءاستفاده در فعالیت‌های مجرمانه و پولشویی از طریق چک تضمین‌شده است. چک رمزدار به دلیل عدم اتصال به سامانه‌های نظارتی، مستعد سوءاستفاده در فعالیت‌های مجرمانه، فرار مالیاتی و کلاهبرداری بود. در مقابل، اتصال چک تضمین‌شده به سامانه صیاد این امکان را فراهم می‌آورد که ردیابی و نظارت بر این چک‌ها بیشتر شود و احتمال وقوع چنین اقدامات خلافی به شکل معناداری کاهش یابد.
چک تضمین‌شده، علاوه بر برخورداری از ویژگی‌های مذکور، همچون چک‌های رمزدار، نقدشونده و غیرقابل برگشت نیز بوده و امکان انتقال آن نیز فراهم نیست.
بانک مرکزی در برنامه‌اش برای جایگزینی چک تضمین‌شده به جای چک رمزدار اعلام کرده است که در مرحله نخست، از تاریخ ۷ مهرماه ۱۴۰۵، صدور چک رمزدار به طور کلی ممنوع خواهد شد و بانک‌ها باید فقط چک تضمین‌شده صادر نمایند.
در مرحله دوم، از ابتدای دی‌ماه جاری، واگذاری و پذیرش چک رمزدار هم ممنوع خواهد شد و چک رمزدار به‌طور کامل از خدمات شبکه بانکی خارج می‌گردد. البته از آن تاریخ به بعد، برای پرداخت چک رمزدار فقط شخص ذی‌نفع باید با مراجعه به شعبه مقصد و تکمیل فرم‌های مربوطه اقدام نماید.
منبع: ایرنا
