تلسکوپ سوئیفت در لحظات پایانی؛ ناسا خود را برای آخرین مشاهدات علمی مهیا می‌کند
تلسکوپ پرتو گامای نیل گرلز سوئیفت ناسا، پس از حدود ۲۲ سال فعالیت در مدار، به پایان عمر خود نزدیک می‌شود. این دوران شامل تعداد بسیار زیادی مشاهدات علمی، انتشار مقالات گوناگون و تلاشی شجاعانه برای نجات از شرایط بحرانی بود که متأسفانه موفقیت‌آمیز نبود.
این تلسکوپ شگرف اکنون چندی از تجهیزات علمی خود را دوباره فعال کرده است تا آخرین دور از فعالیت‌های علمی‌اش را انجام دهد. نهاد فضایی ناسا بر این باور است که سوئیفت در بهترین وضعیت خود تنها چند هفته دیگر قادر به ادامه فعالیت‌های علمی خواهد بود.
فضا به اندازه‌ای که فکر می‌کنیم خالی نیست. در مدارهای نزدیک زمین هنوز میزانی از جو وجود دارد که نیروی پسا یا درگ ایجاد کند. این نیرو باعث کاهش سرعت فضاپیما می‌شود و به‌تبع آن، فضاپیما با کاهش سرعت، تدریجاً ارتفاع خود را نیز از دست می‌دهد.
این روند کاهش سرعت و افت ارتفاع به‌طور نهایی با ورود ماهواره به لایه‌های متراکم‌تری از جو و سوختن آن در خلال ورود مجدد به جو، پایان می‌یابد.
تلسکوپ سوئیفت در تاریخ ۲۰ نوامبر ۲۰۰۴ با هدف رصد انفجارهای پرتو گاما، قوی‌ترین انفجارها در جهان، به فضا پرتاب شد. انتظار بر این بود که این رصدخانه به مدت دو سال به‌طور مستمر در مداری تقریباً دایره‌ای به دور زمین فعالیت کند؛ مداری که در نزدیک‌ترین نقطه ارتفاع آن به ۵۸۵ کیلومتر و در دورترین نقطه به ۶۰۴ کیلومتر می‌رسد.
برخلاف ایستگاه فضایی بین‌المللی که مدارش به‌طور مستمر افزایش می‌یابد، مدار سوئیفت در ۲۱ سال و ۱۰ ماه گذشته به‌طور مداوم در حال افت بوده است. طبق برآوردهایی در نوامبر ۲۰۲۵، احتمال سقوط تلسکوپ به زمین و سوختن آن در جو تا ژوئن ۲۰۲۶ به ۵۰ درصد و احتمال وقوع این حادثه پیش از سال ۲۰۲۷ به ۹۰ درصد می‌رسد.
تلاش شجاعانه برای نجات سوئیفت
ناسا برای جلوگیری از سقوط تلسکوپ سوئیفت، به شرکت فضایی کاتالیست درخواست داد تا در زمان کوتاهی فضاپیمایی طراحی کند که بتواند با تلسکوپ هم‌راستا شده و ارتفاع مدار آن را افزایش دهد. تلسکوپ سوئیفت به‌منظور افزایش ارتفاع مدار طراحی نشده بود و این امر به پیچیدگی‌های مأموریتی افزوده که از ابتدا با سرعتی فوق‌العاده در حال پیشرفت بود.
برای افزایش شانس موفقیت کاتالیست، سوئیفت فعالیت‌های علمی خود را متوقف ساخته و در وضعیت کنونی قرار گرفت تا نیروی پسا کاهش یابد. این شرکت نهایتاً فضاپیمای خود تحت عنوان «لینک» را در تاریخ سوم ژوئیه به فضا پرتاب کرد. در ابتدا به‌نظر می‌رسید همه چیز به خوبی برای نجات سوئیفت پیش می‌رود، اما مأموریت با وقایعی غیرمنتظره رو به رو شد.
در اواخر ماه ژوئیه، کاتالیست اعلام کرد که لینک به دلیل بروز برخی مشکلات غیرمنتظره در چرخ‌های واکنشی (که وضعیت فضاپیما را تنظیم می‌کنند) و پیشران‌هایش، به چرخش کنترل‌نشده‌ای دچار شده است. در نهایت، این مشکلات به روشی مؤثر قابل حل نبودند.
شاون دومگال-گلدمن، مدیر بخش اخترفیزیک در مقر ناسا، در بیانیه‌ای اظهار داشت: «نجات سوئیفت از همان ابتدا مأموریتی با ریسک بالا و پاداش بزرگ بود.» وی افزود: «بدون مداخله، سوئیفت تا پایان سال وارد جو زمین می‌شد. اگرچه از پایان مأموریت سوئیفت اندوهگین خواهیم شد، اما همواره بر این نکته تأکید داشتیم که تلاش برای افزایش ارتفاع مدار آن از جنبه‌های مختلف برای ناسا از اهمیت بالایی برخوردار خواهد بود؛ از جمله پیشرفت فناوری‌های مربوط به سرویس‌دهی به فضاپیماهای آمریکایی و ملزم کردن ما به اجرای مأموریت‌هایی با زمان‌بندی بی‌سابقه و همچنین آزمایش روش‌های جدید برای افزایش مدت حضور ماهواره‌ها در مدار پایین زمین.»
تلسکوپ فضایی سوئیفت به‌منظور افزایش ارتفاع مدار طراحی نشده بود
دومگال-گلدمن ابراز کرد: «از سرعت پیشرفت این تیم به شدت افتخار می‌کنیم و درس‌های آموخته‌شده را به ثبت خواهیم رساند تا اطمینان حاصل کنیم که برای گام‌های آینده آماده خواهیم بود.»
حالا که سرنوشت سوئیفت مشخص شده است، تیم علمی در ماه اوت دو مورد از ابزارهای آن را دوباره فعال نمود و هفته گذشته نیز ابزار دیگری را به کار گرفت. اکنون که پایان مأموریت نزدیک است، خوب است سوئیفت با ثبت چند انفجار دیگر از بزرگترین انفجارهای جهان به کار خود خاتمه دهد؛ رویدادهایی که ممکن است پیش از خاموشی کامل تلسکوپ، فرصتی برای ثبت آن‌ها فراهم شود.
سوئیفت در حال حاضر در مداری با ارتفاع ۳۲۵ کیلومتر قرار دارد، اما ناسا بر این باور است که به محض افت ارتفاع تلسکوپ به زیر ۳۰۰ کیلومتر، فعالیت‌های علمی آن متوقف خواهد شد. این رویداد انتظار می‌رود در بازه زمانی اوایل تا میانه ماه اکتبر (اواسط تا اواخر مهر) رخ دهد.
