یافتن دنیای دوم یا اشتباه نرمافزاری؟ راز سیارهای که ممکن است هیچگاه دوباره مشاهده نشود
محققان به احتمال زیاد موفق به کشف یک «تکشاخ کیهانی» شدهاند؛ سیارهای فراتر از منظومه شمسی که میتواند یک دوقلوی زمین به شمار آید، با ابعاد تقریبی مشابه زمین و ممکن است طول سالهایش به ما شباهت داشته باشد. این دنیای جذاب حول ستارهای میگردد که ظاهری بسیار شبیه به خورشید دارد. اما یک چالش بزرگ اینجاست: دانشمندان هنوز در مورد وجود واقعی چنین سیارهای در ورای فضا مطمئن نیستند.
این سیارهی فرضی که در حال حاضر با نام HD 137010 b شناخته میشود، تنها یک بار در دادههای تلسکوپ فضایی کپلر که به تازگی بازنشسته شده، مشاهده شده است. در سال ۲۰۱۷، این تلسکوپ متوجه شد که نور ستارهی HD 137010 به مدت ۱۰ ساعت به طور ناگهانی کاهش یافته است. این ستاره، که حدود ۱۴۶ سال نوری از زمین فاصله دارد و در صورت فلکی میزان قرار دارد، به لحاظ جرم و درخشندگی اندکی کمتر از خورشید است.
براساس گزارش ساینتیفیکامریکن، سیگنالی که توسط داوطلبان حاضر در پروژهی عمومی «جستجوگران سیاره» شناسایی شده، نشان از عبور یک سیاره سنگی کوچک از جلوی ستارهاش دارد؛ پدیدهای که در اصطلاح نجومی به آن گذر یا ترانزیت میگویند. گروهی از ستارهشناسان پس از انجام تحلیلهای دقیق، گزارش این کشف احتمالی را منتشر کردهاند.
سیگنال به شدت قوی است و تمامی ویژگیهای یک سیاره واقعی را دارا میباشد
تایید نهایی وجود این جهان سنگی، به نظر میرسد که به نوعی غیردستیافتنی است. استراتژی تلسکوپ کپلر برای شناسایی سیارات، به سمت خیرهشدن مداوم به یک نقطه در آسمان برای ثبت عبور سیارات معطوف بود. اما به دلیل اینکه نور ستارهها ممکن است به دلایل متفاوتی (غیر از وجود سیاره) کاهش یافته باشد، دانشمندان قانونی وضع کردند: برای تایید قطعی یک سیاره سنگی کوچک، ثبت حداقل سه بار عبور آن از جلوی ستاره ضروری است. متأسفانه، مشکلات فنی در سیستمهای پایداری کپلر باعث شد که تلسکوپ زاویه دیدش را تغییر داده و هر بخش از آسمان را تنها به مدت ۸۰ روز تحت نظر قرار دهد. گذر ثبت شده از HD 137010 b هم در همین دوره زمانی محدود اتفاق افتاد.
زمانی که محققان به این سیگنال نادر پی بردند، کار از کار گذشته بود؛ کپلر به دلیل اتمام سوخت، به حالت بازنشستگی درآمد و در مداری دورافتاده به خواب دوستی فرو رفته بود. جسی کریستینسن، اخترفیزیکدان مؤسسه فناوری کالیفرنیا، بیان میکند که پژوهشگران تمام سعی خود را برای از بین بردن خطاهای ممکن انجام دادهاند، اما با تنها یک بار مشاهدهی گذر، نمیتوان به یک نتیجه علمی قطعی دست یافت.
اندرو واندربورگ، اخترشناس دانشگاه هاروارد و یکی از نویسندگان این مطالعه، اظهار میدارد: «در هر سیگنال واحد احتمال بروز خطا وجود دارد، اما این مورد خاص، از نظر قدرت و ویژگیهایش بسیار قوی است و تمام خصوصیات یک سیاره واقعی را دارد.»
براساس تخمینهای اولیه، طول سال در این سیاره میتواند بین ۳۰۰ تا ۵۵۰ روز متغیر باشد. این دامنه وسیع، جستوجوی گذرهای بعدی را به چالشی دشوار تبدیل کرده است. اگر طول سال این سیاره در بالاترین حد این تخمین قرار داشته باشد، HD 137010 b به جای «زمین دوم» ممکن است به عنوان یک نسخهی منجمد و بزرگ از مریخ شناخته شود که به دور از ستارهاش در حال گردش است.
تأیید این کشف درحال حاضر به شدت دور از دسترس به نظر میرسد. هیچ کدام از تلسکوپهای کنونی که به جستجوی سیارات مشغولند، برنامهای برای رصد طولانیمدت این ستاره ندارند. کریستینسن میگوید: «مشاهدهی دو گذر امیدوارکننده است، اما استاندارد پژوهش علمی تعیین سه گذر است. هنوز خیلی زود است که بخواهیم موتور فضاپیماها را به سمت این ستاره روشن کنیم.» با اینحال، درخشش و نزدیکی نسبی این ستاره در کهکشان راه شیری، آن را به یک هدف جذاب برای تلسکوپهای نسل آینده تبدیل میسازد؛ ابزارهایی که میتوانند شاید با عکسبرداری مستقیم، رازهای کیهانی را برملا کنند.
سرمایهگذاری بر روی تلسکوپهای فضایی چند میلیارد دلاری به منظور بررسی سیارهای که هنوز در وضعیت سردرگمی است، خطر قابل توجهی به حساب میآید. با اینحال، واندربورگ معتقد است که وضوح این سیگنال حتی از برخی سیستمهای سیارهای که چندین بار مشاهد شدهاند، قابلقبولتر است. او بیان میکند که اگر کپلر میتوانست به مدت چهار سال به تماشای این ستاره بپردازد، ممکن بود امروز «زمین ۲» دیگر یک فرضیه نباشد، بلکه واقعیتی غیرقابل انکار در هویت کیهانی ما به شمار آید.
کاربرد یافتهها در نشریهی Astrophysical Journal Letters منتشر شده است.
