نگاهی به «چشم خدا»؛ نمای شگفتانگیز سحابی هلیکس در تصویر جدید تلسکوپ جیمز وب ناسا
تلسکوپ فضایی جیمز وب اخیراً تصویر شگفتانگیزی از سحابی هلیکس به ثبت رسانده که نمایانگر مراحل پایانی حیات ستارهای مشابه خورشید ما است و ممکن است نشانهای از سرنوشت ناگزیر منظومه شمسیمان باشد.
سحابی هلیکس، که به نامهای «چشم خدا» و «چشم سائورون» نیز شناخته میشود، به عنوان یکی از نزدیکترین، رنگینترین و بیشترین مطالعهشده سحابیهای سیارهای در قابل تأمل است. دوربین پیشرفتهی جیمز وب این منظره ستارهای معروف و نزدیک را در طول موجهای فروسرخ به ثبت رسانده و ویژگیهایی را نمایان کرده که پیش از این تنها نشانههایی از آنها در تلسکوپهای دیگر مشاهده شده بود.
اصطلاح سحابی سیارهای عنوانی گیجکننده برای ابری از گاز (که عمدتاً از هیدروژن و هلیوم تشکیل شده) و ذرات غبار کیهانی است که یک ستاره در حال احتضار هنگام رها کردن لایههای بیرونی خود به فضا پرتاب میکند. ستارهای که در مرکز این ابر قرار دارد، به نام کوتوله سفید شناخته میشود و به خاطر حرارت و چگالی بالا، گازهای پیرامونش را یونیزه کرده و موجب درخشش آن به رنگهای شاداب میشود. در مورد سحابی هلیکس، ساختار آن به شکل اسپیرال از منظومه شمسی قابل مشاهده است. (این نوع سحابیهای نورانی و اغلب گرد، زمانی که با تلسکوپهای ابتدایی رصد میشدند، به سیارهها شباهت داشتند و به همین دلیل به این نام نامگذاری شدند.)
در میدان رنگارنگ سحابی هلیکس، یک فرآیند حیاتی در حال وقوع است: لایههای بیرونی ستاره که اکنون به فضای میانستارهای گسترش یافتهاند، کهکشان را با کربن، اکسیژن و نیتروژن غنیسازی میکنند، عناصری که اساس حیات زمینی را شکل دادهاند.
جیمز وب با بهرهگیری از دوربین فروسرخ نزدیک خود، سحابی هلیکس را عمیقتر از هر زمان دیگری مورد بررسی قرار داده است. در این نمای نزدیک از یک بخش خاص در اطراف کوتوله سفید، هزاران ستون به شکل دمی ستارههای دنبالهدار با رنگهای نارنجی و طلایی در حال به سمت بالا نمود پیدا کردهاند. این ساختارها که در اصطلاح فنی به آنها «گرههای دنبالهدار» اطلاق میشود، به عنوان مانعی عمل میکنند و وزشهای پرسرعت ستارهی در حال مرگ را از لایههای قدیمیتر و خنکتر گازی که قبلاً توسط ستاره آزاد شده، جدا میکنند.
نیمدایرهای از رنگ نارنجی در قسمت پایین، جایی که این ستونها بیشتر تجمع کردهاند، نمایانگر حاشیه سحابی است. فضای تاریک به همراه چند ستاره آبی که در پسزمینه قرار دارند، نمایی زیبا را به تصویر میکشد.
