کاهش ۱۳۰۰ مگاواتی بار شبکه برق به دلیل قطع برق ماینرهای غیرقانونی

طبق اطلاعیه‌ای که از سوی وزارت نیرو منتشر شده، به دلیل قطعی تقریبی اینترنت و خاموشی ماینرهای غیرمجاز، حداقل ۱۳۰۰ مگاوات از بار شبکه پایه برق کاهش یافته است؛ رقمی که به راحتی می‌تواند برق یک شهر متوسط ایران را تأمین نماید. این رخداد تنها محدود به مرزهای ایران نمانده و موفق به ایجاد تغییراتی در سطح جهانی شده است؛ به طوریکه هش‌ریت جهانی در استخراج بیت‌کوین به طور ناگهانی از ۴۵۰ به ۴۰۶ اگزاهش تنزل یافت، به این معنا که حدود ۱۰ درصد از قدرت محاسباتی شبکه جهانی، به صورت ناگهانی محو گردید. این کاهش تاریخی، حقیقتی را به نمایش می‌گذارد مبنی بر اینکه ایران با سهم تقریبی ۵ درصد در استخراج جهانی، نه تنها یک بازیگر حاشیه‌ای بلکه یک «قدرت ماینینگی» مهم در معادلات بین‌المللی انرژی و رمز ارزها به شمار می‌آید.

۸۰۰ هزار دستگاه زیرزمینی

بر اساس آمار رسمی، تعداد ماینرهای غیرمجاز در ایران بین ۷۰۰ تا ۸۰۰ هزار دستگاه تخمین زده می‌شود که در ۷۰ تا ۸۰ هزار مزرعه کوچک و بزرگ زیرزمینی مشغول به فعالیت هستند. توان لحظه‌ای این شبکه زیرزمینی حدود ۲۰۰۰ تا ۲۴۰۰ مگاوات تخمین زده شده که معادل ظرفیت تولید دو نیروگاه هسته‌ای بوشهر است. اما واقعیت تلخی که وجود دارد این است که تقریباً ۲۵ درصد از استخراج‌ها حتی با وجود کنتورهای نصب‌شده نیز انجام می‌گیرد؛ این مطلب از مقایسه داده‌های مربوط به فیدرهای اصلی و کنتورهای هوشمند مشخص می‌شود. به عبارت دیگر، بخشی از صنعت ماینینگ ایران در سایه ابزارهای اندازه‌گیری رسمی و غیرشفاف فعالیت می‌کند.

دستگاه‌های قدیمی و پُرمصرف؛ اکثریت ماینرهای غیرمجاز از نسل‌های اولیه دستگاه‌ها هستند که به دلیل عدم ثبت یا خرید غیرقانونی، شناسایی نمی‌شوند. منابع انرژی جایگزین؛ شواهد نشان می‌دهند که برخی از مزرعه‌ها به جای برق شبکه، از سوخت‌های گاز یا گازوئیل استفاده می‌کنند که ردیابی آنها را پیچیده‌تر می‌سازد. اینترنت ماهواره‌ای؛ ارتباط برخی از ماینرها به اینترنت استارلینک، امکان مانیتورینگ بر مبنای قطع اینترنت را بی‌اثر می‌نماید.

به طور متوسط، استخراج هر بیت‌کوین در ایران سالانه ۱۳۰۰ مگاوات‌ساعت انرژی مصرف می‌کند. اما با احتساب بار خنک‌کنندگی مزارع، این حجم به ۲۰ میلیارد کیلووات‌ساعت در سال افزایش می‌یابد؛ به عبارتی ۵ درصد از کل انرژی کشور را به خود اختصاص می‌دهد که معادل ۱۳.۷ میلیون لیتر گازوئیل در هر روز است. این اعداد نشان‌دهنده آن است که ماینینگ نه تنها یک فعالیت حاشیه‌ای، بلکه یک «صنعت انرژی‌خواه» است که تأثیر قابل توجهی بر امنیت ملی و اقتصاد انرژی ایران دارد.

درس‌هایی از قطعی اینترنت در جنگ اخیر

قطعی اینترنت در جنگ ۱۲ روزه نیز به عنوان یک آزمایشگاه طبیعی دیگر، نقش ایران را در شبکه جهانی رمزارزها به تصویر کشید. در این دوره، با خارج شدن ماینرهای ایرانی از شبکه جهانی، سختی استخراج بیت‌کوین کاهش پیدا کرده و سود ماینرهای دیگر کشورها به شدت افزایش یافت. با برقراری دوباره اینترنت، ورود دوباره ماینرهای ایرانی موجب ایجاد پیک هش‌ریت و افزایش مجدد سختی شبکه شد. این پدیده نشان‌دهنده آن است که ایران به عنوان یک شوک‌دهنده مهم در بازار جهانی ماینینگ عمل می‌کند.

اقدام به قطعی و خاموشی گسترده اینترنت در تاریخ ۱۹ دی اگرچه در کاهش بار شبکه برق تأثیر قابل توجهی داشت، اما این روش به عنوان راه‌حلی پایدار شناخته نمی‌شود. تحلیل‌گران بر این باورند که تا زمانی که ماینینگ به صورت زیرزمینی باقی بماند و به صورت قانونی و فناورانه ساماندهی نشود، چرخه نظارت-فرار-اتلاف انرژی ادامه خواهد داشت. اما با ایجاد بستر شفاف و جلب سرمایه‌های رسمی و بهره‌برداری از انرژی مازاد، می‌توان این صنعت را از تهدید به فرصتی عظیم بدل کرد.

۱۹ دی صرفاً یک روز نبود؛ بلکه یک آزمایش فشار برای شبکه برق کشور و پیامی برای جامعه جهانی بود؛ ثابت کرد که ایران با وجود تحریم‌ها، در نقشه ماینینگ جهانی به عنوان یک «قطب پنهان» محسوب می‌شود. خاموشی ماینرها شبکه برق را نجات داد، اما نیاز به روشن کردن چراغ ساماندهی قانونی وجود دارد که می‌تواند هم از اتلاف انرژی جلوگیری کند و هم به خلق ارزش افزوده کمک نماید.

این گزارش تحلیلی بر مبنای آمارهای رسمی و داده‌های فنی شرکت توانیر تهیه گردیده است.