هم‌نشینی بحران آب و مسائل معیشتی در صنعت نان/ زمانی که افزایش قیمت نان، سفره کارگران را تهی می‌سازد
اقتصاد ۲۴ – نوسانات شدید در قیمت نان در بازار، که عمدتاً ناشی از حذف ناگهانی یارانه‌های هدفمند و افزایشی غیرقابل کنترل در هزینه‌های تولید است، به طور مستقیم به عمق شکاف اقتصادی کارگران این صنعت حساس افزوده است؛ افزایش سرسام‌آور قیمت نان در یک سال گذشته، که در برخی نقاط به حدود ۱۰۰ درصد رسیده است، نتوانسته تغییر مثبتی در افزایش دستمزد کارکنان نانوایی به وجود آورد، زیرا فعالان این صنف بر این باورند که هزینه‌های تولید از نرخ‌های تعیین‌شده دولتی فراتر رفته و فشار ناشی از حذف یارانه‌ها، سود اندکی برای صاحبان مشاغل باقی می‌گذارد که مانع از افزایش واقعی حقوق می‌شود. در نتیجه، کارگران با وجود انجام کار سخت و طاقت‌فرسا، به طور مداوم با کاهش ارزش واقعی درآمد خود و کوچکی ابعاد نان دریافتی خود به جای بهبود کیفیت و کمیت مواجه هستند و این حلقه معیوب، گرانی را به یک معضل اساسی معیشتی کارگران نانوایی تبدیل کرده است.
از خشکسالی تا نان شب مردم
خشکسالی بی‌سابقه و افت شدید بارش‌ها، وضعیت تأمین آب شرب را به بحران کشانده است. این وضعیت نه تنها بر کشاورزی تأثیرگذار است بلکه به‌طور مستقیم زیرساخت‌های شهری و تأمین منابع اساسی روزمره را تحت تأثیر قرار می‌دهد. ذخایر آب سدها نسبت به سال گذشته به طور قابل توجهی کاهش پیدا کرده و این روند باعث مدیریت نامناسب منابع و کاهش دائمی فشار آب در مناطق شهری، به‌خصوص طبقات بالا، شده و تهدید جدی جیره‌بندی آب را تقویت کرده است. این کاهش فشار، نه تنها آسایش عمومی را مختل کرده بلکه بهداشت عمومی و فعالیت‌های اقتصادی که به آب پایدار وابسته‌اند نیز آسیب زده است.
تحلیل تأثیر بحران آب بر زنجیره تأمین غذایی
بحران آب به طور مستقیم بر تولید گندم، ماده اولیه اصلی صنعت نان، تأثیر می‌گذارد. کاهش تولید داخلی گندم به خاطر خشکسالی، به وابستگی کشور به واردات دامن می‌زند. این وابستگی خود به عنوان عاملی در برابر نوسانات ارزی و قیمت‌های جهانی عمل می‌کند. هرچند دولت سعی دارد با بهره‌گیری از ذخایر استراتژیک این شکاف را پر کند، اما افزایش هزینه‌های حمل و نقل بین‌المللی و نوسانات در بازار جهانی، ریسک‌های زنجیره تأمین را افزایش می‌دهد.
بیشتر بخوانید: چرایی گرانی ۴۰ درصدی نان در تهران پس از آزادسازی قیمت‌ها/ چرا اصلاح یارانه نان به فشار معیشتی تبدیل شد؟
علاوه بر این، عملیات گسترده آسیاب‌ها و کارخانجات تولید آرد نیز نیازمند مصرف مقدار زیادی آب است. محدودیت‌های ناشی از تأمین آب صنعتی ممکن است به کاهش ظرفیت تولید آرد بینجامد و در نتیجه، بر افزایش بیشتر قیمت نان نهایی تأثیر بگذارد.
افزایش ۱۰۰ درصدی قیمت نان و نارسایی یارانه‌ها
در این خصوص، اسماعیل حضرتی، پیشکسوت صنعت غذا در مصاحبه‌ای با اقتصاد ۲۴، به چالش‌های مهم این بخش از مواد غذایی اشاره کرد و بیان کرد: افزایش غیرقابل تصور قیمت نان، که غالباً زیر پوشش آزادسازی یارانه‌ها و هزینه‌های سوبسید انرژی و نهاده‌ها توجیه می‌شود، عملاً به یک شوک تورمی مستقیم بر روی معیشت خانوارها، به ویژه اقشار کم‌درآمد، تبدیل شده است؛ در این میان، کارگران نانوایی که جزو آسیب‌پذیرترین گروه‌های شغلی محسوب می‌شوند، از دو طرف تحت فشار قرار دارند. اولاً؛ افزایش هزینه‌های زندگی که نان به عنوان کالای اساسی سهم عمده‌ای در آن دارد.
وی تأکید کرد: مسئله دوم، عدم تطابق نرخ رشد دستمزد سالانه با نرخ افزایش قیمت نان و سطح عمومی تورم است. به دلیل ساختار سنتی و سود ناچیز در این کسب‌وکار، کارفرمایان قادر به اعمال افزایش‌های معنا‌دار در حقوق کارگران خود نیستند. این مسئله شکاف درآمدی میان کارگران و هزینه‌های زندگی را به‌طور نمادین افزایش داده و امنیت معیشتی این قشر زحمتکش را به‌طور جدی تهدید می‌کند.
فشار مضاعف بر دهک‌های پایین درآمدی
در شرایطی که بحران منابع حیاتی وجود دارد، بخش تولید و معیشت نیز با چالش‌های جدی روبرو شده است. در یک سال گذشته، قیمت نان به عنوان یکی از عناصر اصلی سفره خانوار، به‌طور میانگین حدود ۱۰۰ درصد افزایش یافته است. این جهش قیمتی، فشار مضاعفی بر اقشار کم‌درآمد وارد کرده به‌نحوی که سهم نان از سبد مصرف خانوار به شکل نامتناسبی افزایش یافته است.
به گفته حضرتی، فعالان و کارفرمایان صنف نانوایی به‌شدت بر این باورند که این افزایش قیمت، واکنشی مستقیم به عدم پرداخت یارانه‌های دولتی اختصاص‌یافته به این بخش است. آن‌ها تأکید دارند که دولت از اجرای تعهدات یارانه‌ای خود در تأمین هزینه‌های تولید، شانه خالی کرده است. این عدم پرداخت در شرایطی صورت می‌گیرد که هزینه‌های اصلی تولید شامل دستمزد کارگران، اجاره مکان کسب و هزینه‌های انرژی (آب، برق و گاز) به طرز چشمگیری افزایش یافته است.
وی با تأکید دوباره گفت: این افزایش هزینه‌های سربار، به واسطه تورم عمومی و نوسانات بازار، فشار فوق‌العاده‌ای به واحدهای تولیدی وارد کرده است.
شکاف بین قیمت مصوب و قیمت واقعی تمام شده
این کارشناس بخش صنعت غذا اضافه کرد: با وجود افزایش شدید قیمت نان مصوب، مشکل اصلی همچنان پابرجاست؛ افزایش قیمت نان نتوانسته است مشکلات معیشتی کارگران نانوایی را حل کند و آن‌ها هنوز هم با دستمزدهای پایین دست و پنجه نرم می‌کنند. کارگران این صنعت، که به‌طور کلی جزو آسیب‌پذیرترین اقشار جامعه هستند، افزایش قیمت کالاها و خدمات پیرامون را مشاهده کرده‌اند؛ در حالی که درآمد ثابت آن‌ها هم‌زمان با تورم افزایش نیافته است.
به نقل از حضرتی؛ همچنین فعالان صنفی اظهار می‌کنند که نرخ مصوب دولتی با قیمت واقعی تمام‌شده نان همخوانی ندارد. این ناهماهنگی موجب شده که بسیاری از نانوایان برای بقای خود ناچار به کاهش کیفیت یا کوچک‌سازی محصولات شوند.
