فشار تازه بر زندگی مردم به دنبال افزایش غیرقانونی قیمت نان/ نان به نرخ روز؛ نرخ‌گذاری نان در دست نانوایان است
اقتصاد ۲۴ – در حالی که تبدیل شدن مصوبات مربوط به قیمت‌گذاری نان در تهران هنوز به وضوح مشخص نشده است، مردم پایتخت به تدریج شاهد افزایش غیررسمی قیمت این مایحتاج ضروری روزانه هستند. در حال حاضر، نانواها آرد را یا به صورت آزاد خریداری می‌کنند یا از طریق یارانه‌های دولتی دریافت می‌کنند، ولی تعیین قیمت را به راحتی خودشان انجام می‌دهند. چه نان با یارانه دولتی باشد و چه آزاد، قیمت نان به انتخاب خود نانواها بستگی دارد، به نحوی که اتحادیه‌های نانوایی در تهران نیز به‌طور رسمی از این رقابت فاصله گرفته و قیمت‌گذاری را به دست نانواها سپرده‌اند.
این التهاب در قیمت‌ها نه تنها توان خرید خانوارها را در شرایط تورم کنونی به شدت کاهش داده، بلکه بار دیگر نیاز به نظارت دقیق دولت بر بازار کالاهای اساسی را نمایان کرده است. نان که به عنوان ارزان‌ترین و پایدارترین منبع انرژی در سبد غذایی ایرانی‌ها جایگاه ویژه‌ای دارد، اکنون به دغدغه‌ای جدی برای اقشار کم‌درآمد و متوسط جامعه تبدیل شده است. این ماده غذایی نه فقط یکی از اقلام خوراکی به شمار می‌رود، بلکه به عنوان محور اصلی تأمین انرژی روزانه میلیون‌ها نفر در تهران شناخته می‌شود.
تأثیر مضاعف بر شاخص‌های تورمی
در چارچوب اقتصادی خانوار، سهم نان در سبد غذایی خانواده‌های کم‌درآمد به مراتب بیشتر از خانواده‌های پردرآمد است. برای مثال، اگر یک خانوار شهری به‌طور میانگین حدود ۵ تا ۱۰ درصد از هزینه‌های خوراکی‌اش را به نان اختصاص دهد، این میزان برای خانواده‌هایی که درآمدشان barely تأمین‌کننده هزینه‌های اولیه است، ممکن است به ۱۵ درصد یا حتی بیشتر برسد.
ریشه‌های افزایش هزینه‌های تولید
افزایش سالانه حداقل دستمزد، که معمولاً با تأخیر و نوساناتی در بازار غیررسمی رونما می‌شود، سهم قابل توجهی از هزینه‌های ثابت نانوایی‌ها را شامل می‌شود. به علاوه، افزایش قیمت سوخت و فرسودگی وسایل نقلیه توزیع، به هزینه‌های انتقال نان از نانوایی به دست مشتری نهایی می‌افزاید. علی‌رغم تخصیص آرد یارانه‌ای، هزینه‌های مربوط به مخمر، نمک و دیگر مواد افزودنی بر اساس نرخ‌های آزاد محاسبه و به قیمت نهایی اضافه می‌شود.
کاهش کیفیت نان مصرفی
در مواجهه با افزایش قیمت‌ها، خانواده‌ها اغلب به سمت نان‌هایی روی می‌آورند که تولید آنها با هزینه بالاتری همراه است یا در صورت عدم توان مالی، مصرف نان‌های با کیفیت بالاتر نظیر نان‌های سنگک یا حجیم را کاهش داده و به نان‌های ارزان‌تر مثل لواش یا تافتون‌های نازک‌تر گرایش پیدا می‌کنند. این تغییر شیوه منجر به کاهش دریافت کالری یا افت کیفیت تغذیه می‌گردد.
بیشتر بخوانید: قیمت نان رکورددار گرانی در مهر ماه
اکنون عدم شفافیت در قیمت‌گذاری نان، به هیچ وجه تنها یک مسئله فنی نیست، بلکه نشان‌دهنده ناکامی در مدیریت ارتباطات و سیاست‌گذاری‌های کلان اقتصادی است.
تضاد در سیاست‌گذاری اقتصادی
عدم ابلاغ یا تأخیر در اجرای قیمت‌های مصوب، نشانه‌ای از تضاد در سیاست‌گذاری‌های اقتصادی به شمار می‌آید. از یک سو، تولیدکنندگان و نانواها به علت افزایش هزینه‌های واقعی سربار با توجیه افزایش قیمت مواجه هستند. در سوی دیگر، دولت مسئول امنیت غذایی و ثبات قیمت‌ها، به ویژه برای کالایی نظیر نان است که ارتباط مستقیم با امنیت غذایی مردم دارد.
سفرهای که کوچک می‌شود
سهراب هاشمی، کارشناس اقتصادی، در گفت‌وگو با اقتصاد ۲۴ بیان کرد: اقتصاد کشور به کالاهای اساسی و قیمت مواد ضروری معیشت مردم وابسته است. نان یکی از اقلامی است که مستقیماً با سفره مردم ارتباط دارد و تحت تأثیر نوسانات اقتصادی خانوارها قرار می‌گیرد. بحران نان در تهران نمونه‌ای از زوال تدریجی توان خرید در کلان‌شهر محسوب می‌شود. در این شهر، هزینه‌های مسکن و حمل و نقل بخش قابل توجهی از درآمد را مصرف می‌کند، بنابراین هرگونه افزایش قیمت در کالاهای اساسی به سرعت به بحران حادی تبدیل خواهد شد.
وی ادامه داد: در مقایسه با دیگر محصولات غذایی نظیر گوشت یا برنج که مصرف روزانه آنها کمتر است و خانوارها می‌توانند به طور مقطعی از آنها چشم‌پوشی کنند، نان یک کالای ضروری است که حذف آن نزدیک به محال است. این الزام به خرید، نان را به یک فشار دائمی بر معیشت خانواده‌ها تبدیل می‌کند.
هاشمی افزود: مسئله افزایش قیمت نان در تهران، بدون مصوبه، بیش از یک مشکل صنفی ساده است؛ این یک بحران معیشتی کوچک، اما مکرر است که به‌صورت مستقیم با ثبات اقتصادی خانوارها ارتباط دارد. نان، نماد امنیت غذایی در فرهنگ ایرانی محسوب می‌شود و بی‌ثباتی در قیمت و دسترسی به آن می‌تواند به معنای زوال آرامش عمومی تلقی شود.
این کارشناس تأکید کرد: انتظار می‌رود مسئولان هر چه سریع‌تر با شفاف‌سازی نرخ‌های رسمی و ابلاغ فوری آن به کلیه واحدهای صنفی، از ورود به این دور جدید از افزایش قیمت‌های پنهان جلوگیری به عمل آورند. همچنین اعمال نظارت سختگیرانه بر اجرای درست قیمت‌ها و ارائه راهکارهای عملی برای پوشش هزینه‌های واقعی نانوایان از طریق یارانه‌های هدفمند یا تسهیلات، باید تضمین کند که نان به‌عنوان یک کالای اساسی، با قیمتی مناسب در دسترس تمامی شهروندان باقی بماند.
وی همچنین بر لزوم تثبیت قیمت‌ها به ویژه اقلام ضروری سفره‌های مردم تأکید کرد: نبود یک چارچوب قیمتی شفاف و قوی، در بلندمدت نه تنها اقتصاد خانوارها را تضعیف خواهد کرد، بلکه شکاف بیشتری بین سیاست‌های اعلامی دولت و واقعیت‌های بازار ایجاد می‌کند. حل این معضل کوچک نیازمند اقدام سریع، قاطع و شفاف است تا سایه سنگین این نان گران بر سر سفره مردم تهران از بین برود.
