چالش‌های زندگی کارگری/ نتایج آماری از شرایط زندگی کارگران ایرانی در عصر تورم بالا و بحران مسکن
اقتصاد۲۴- حدود ۱۴ میلیون کارگر در ایران مشغول به فعالیت هستند؛ این تعداد برابر با تقریباً ۵۸ درصد از شاغلان این کشور را تشکیل می‌دهد. آمارهای وزارت کار نشان می‌دهد که نزدیک به ۶۰ درصد از این کارگران، افرادی هستند که حداقل دستمزد را دریافت کرده و به چند شغل مشغول‌اند. علاوه بر این، جمعیتی بالغ بر ۱۵ میلیون نفر به عنوان رانندگان تاکسی‌های آنلاین فعالیت می‌کنند. در مقایسه، شرکت بین‌المللی اوبر که در ۷۱ کشور جهان خدمات می‌دهد، تنها ۷ میلیون و ۷۰۰ هزار راننده دارد، که حقیقتاً نصف رانندگان تاکسی‌های آنلاین ایرانی است.
به نظر می‌رسد این وضعیت ناشی از ضرورت بسیاری از کارگران برای مشغول شدن به شغل‌های دوم در تاکسی‌های آنلاین باشد تا بتوانند از پس تورم شدید و دو رقمی در ایران برآیند.
حدود ۶۰ میلیون کارگر ایرانی حداقل‌بگیر هستند
بنابر گزارش مرکز آمار ایران، تعداد کل افرادی که در بخش‌های مختلف اقتصادی شاغل هستند، تقریباً ۲۴ میلیون نفر است. از سویی دیگر، طبق اطلاعات وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی، تقریباً ۱۴ میلیون نفر زیر پوشش بیمه تأمین اجتماعی قرار دارند که شامل کارگران رسمی، قراردادی و برخی مشاغل آزاد می‌شود. بنابراین، حدود ۵۸ درصد از کل شاغلان، جزو کارگران رسمی، قراردادی و مشاغل آزاد هستند که تحت حمایت سازمان تأمین اجتماعی قرار دارند.
علاوه بر این، تعداد زیادی از کارگران در مشاغل غیررسمی یا زیرزمینی فعالیت می‌کنند و در بسیاری از موارد از پوشش بیمه و قراردادهای کاری برخوردار نیستند.
با این وجود، بسیاری از کارگران در ایران تنها حداقل حقوق را می‌گیرند. به نقل از پروانه رضایی، معاون روابط کار وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی، در تاریخ ۱۲ شهریور امسال در مراسم افتتاح اولین مجتمع حقوقی مرتبط با اختلافات کارگری و کارفرمایی در شیراز، گفته شد که بخش قابل توجهی از کارگران قراردادهای موقت داشته و تقریباً ۶۰ درصد این افراد حداقل دستمزد را دریافت می‌کنند و یکی از مهم‌ترین نگرانی‌های جامعه کارگری امنیت شغلی است. همچنین سمیه گلپور، رئیس کانون انجمن‌های صنفی کارگری، به ایلنا اشاره کرد که چند شغله بودن به یک ضرورت برای اکثریت کارگران تبدیل شده و در حال حاضر ۶۰ درصد از کارگران بیشتر از یک شغل دارند.
وی تصریح کرده بود که این وضعیت ناشی از کاهش قدرت خرید و دستمزدهای ناکافی در برابر میزان واقعی تورم است و بیش از نیمی از درآمد کارگران صرف هزینه‌های اجاره یا اقساط مسکن می‌شود. هزینه‌های مرتبط با درمان، تحصیل فرزندان، رفت‌وآمد و خوراک نیز به‌طور مداوم در حال افزایش است.
بیشتر بخوانید:ماجرای انصراف کارگران از بیمه تکمیلی چیست؟
این مقام صنفی تاکید کرده بود که شورای‌عالی کار باید جلسات خود را به‌طور منظم برگزار کرده و دستمزدها را مطابق با نرخ واقعی تورم و هزینه‌های زندگی تعدیل نماید.
حدود ۷۰ درصد از درآمد کارگران به مسکن اختصاص می‌یابد
وضعیت کارگران در حوزه مسکن بسیار نگران‌کننده است. مسکن سهم بالایی از هزینه‌های زندگی خانواده‌های ایرانی را به خود اختصاص می‌دهد و اگر به مقایسه درآمد سالانه کارگران حداقل‌بگیر با میانگین قیمت مسکن بپردازیم، به‌روشنی مشخص است که زمان انتظار آنها برای داشتن خانه‌ای شخصی به بیش از یک قرن رسیده است.
محمدرضا تاجیک، عضو کمیته دستمزد شورای‌عالی کار، به تسنیم اعلام کرده که هزینه‌های مسکن سهم بزرگی از درآمد کارگران را تشکیل می‌دهد و نزدیک به ۷۰ درصد از درآمد آنها صرف این نیاز می‌شود. در چنین شرایطی، بسیاری از کارگران تصمیم به کار در تاکسی‌های آنلاین به عنوان شغل دوم خود گرفته‌اند و تعداد افرادی که به عنوان راننده تاکسی‌های آنلاین فعالیت می‌کنند، قابل توجه است.
در ۱۸ خرداد ۱۴۰۴، سخنگوی فراجا، سعید منتظرالمهدی، بیان کرد که در حال حاضر بیش از ۱۵ میلیون راننده در بسترهای مختلف تاکسی‌های اینترنتی مشغول کار هستند.
نیز ۱۵ میلیون راننده آنلاین در ۲۳۲ شهر کشور فعال هستند، در حالی که تاکسی اوبر که در ۷۱ کشور و ۱۰ هزار شهر جهان فعالیت دارد، تنها ۷ میلیون و ۷۰۰ هزار راننده دارد.
وضعیت کارگران زن نگران‌کننده است
به اعتقاد محمد بحرینیان، پژوهشگر توسعه، این وضعیت ناشی از تضعیف اقتصاد کشور و عدم وجود پایه‌های تولید است که افراد زیادی را به سمت مشاغل کاذب سوق می‌دهد. از طرفی، زهرا کریمی، اقتصاددان، در گفت‌وگو با «شرق» بیان کرده که تعداد زیادی از کارگران، به‌ویژه کارگران زن، به شغل‌هایی نظیر دست‌فروشی و مشاغل کاذب روی آورده‌اند.
بیشتر بخوانید:فریز ۳ ساله حق مسکن کارگران روی رقم ۹۰۰ هزار تومان!
وضعیت در بازار خوراک و آموزش نیز مشابه اوضاع نامساعد کارگران است و نرخ تورم برخی اقلام خوراکی به ارقام سه‌رقمی رسیده است. همچنین، با افزایش نرخ تورم، تعداد دانش‌آموزان بازمانده از تحصیل نیز به شکل مستقیم در حال صعود است.
در این میان، زنان کارگر بیشتر از دیگران آسیب‌پذیر بوده‌اند.
آمارهای موجود نشان می‌دهد که تعداد زنان شاغل در ایران تنها حدود ۳.۵ میلیون نفر است. بر اساس گزارش مرکز آمار ایران، نزدیک به ۳.۵ میلیون زن در بازار کار ایران فعال هستند، در حالی که جمعیت مردان شاغل بیش از ۲۰ میلیون نفر است.
در ایران، بسیاری از زنان سرپرست خانوار به سنین بالا نزدیک می‌شوند اما به خاطر عدم برخورداری از حمایت‌های بیمه و مستمری‌های بازنشستگی، باز هم ملزم به ادامه کار هستند. طبق داده‌های سرشماری ۱۳۹۵، میانگین سنی این زنان به بیش از ۶۰ سال رسیده و تقریباً نیمی از آنها به تنهایی زندگی می‌کنند.
علاوه بر این، نزدیک به نیمی از زنان سرپرست خانوار، از سواد کافی برخوردار نیستند. یک‌سوم از زنان سرپرست خانوار در رده سنی ۱۸ تا ۴۹ سال تمایل به شرکت در فعالیت‌های اقتصادی دارند و بیش از یک‌سوم خانواده‌های سرپرست زن در دسته‌بندی درآمدی پایین قرار دارند.
زهرا کریمی، اقتصاددان، به «شرق» می‌گوید که آسیب‌پذیرترین زنان کارگر ایران، آن‌هایی هستند که در خانواده‌های کم‌درآمد زندگی می‌کنند، چرا که این زنان معمولاً کم‌سواد هستند و در مشاغل خدماتی و یدی مشغول به کار می‌باشند و به دلیل دو عامل در معرض خطر جدی بیکاری قرار دارند. یکی به دلیل وضعیت ناگوار اقتصادی ایران در ده سال اخیر و خروج سرمایه از کشور به طرز چشم‌گیری افزایش یافته، و دیگری نیز افزایش تورم و کاهش قدرت خرید خانوارها که منجر به تعطیلی بسیاری از واحدهای اقتصادی و مشاغل شده است. در این شرایط، مشاغل خدماتی به طور خاص در معرض آسیب قرار گرفته‌اند و زنان کارگر سهم زیادی در این بخش دارند و در نتیجه بیشتر دستخوش تعدیل و بیکاری می‌شوند.
از طرف دیگر، مکانیزه‌شدن بسیاری از مشاغل سبب شده که زنانی که در مشاغل دستی مانند کار در مزارع یا کارگاه‌های بسته‌بندی مشغول به فعالیت بودند، با ماشین‌آلات صنعتی جایگزین شوند و این امر سهم زنان را در مشاغل سنتی کاهش داده است.
در عوض، زنان تحصیل‌کرده و دانشگاهی به مشاغل مدرن‌تر روی آورده‌اند و در حالیکه سهم زنان در مشاغل سنتی کاهش یافته، در مشاغل نوین سهم آنها به طور قابل توجهی افزایش یافته است.
نتیجه‌گیری این است که زنان ترمیم شده و کم‌سواد در دهک‌های پایین درآمدی بیشترین آسیب را در بازار کار تحمل کرده و در نتیجه فقیرتر شده‌اند.
منبع: روزنامه شرق
