کودکان و فیلترشکن ها ؛ نسلِ آینده ایران را نجات دهید!

استفاده از ابزارهای عبور از فیلترینگ (فیلترشکن) به یکی از راهکارهای اصلی کودکان و نوجوانان نسل زِد و آالفا ایرانی جهت دسترسی به اینترنت بدونِ محدودیت بدل گردیده است. اعمالِ فیلترینگ گسترده در ایران طی سال های اخیر، بسیاری از کودکان و نوجوانان را به استفاده بدون مرز از فیلترشکن ها سوق داده است. دسترسی نامحدود به محتوای فیلترشده، که غالباً بدونِ نظارت والدین و نهاد خانواده صورت می گیرد، پیامدهای جبران ناپذیری در ابعادِ حقوقی، اجتماعی و روانی کودکان دارد.باتوجه به افزایش ضریبِ نفوذ اینترنت در ایران و رشد استفاده از تلفن های همراه هوشمند در میان کودکان (یا بومیان اینترنت)، شناختِ دقیق این پدیده و پیامدهای آن ضرورت دارد.

مطابق با گزارش های رسمی و پژوهش های مرکز آمار ایران و کمیسیونِ صنایع مجلس، حدود ۹۰ درصد کاربران ایرانی از فیلترشکن استفاده می کنند و در میان این کاربران، سهمِ کودکان و نوجوانان به ویژه در سنین ۱۵ تا ۱۷ سال بسیار و بسیار چشمگیر است؛ ۹۷ درصد کودکان و نوجوانان و ۶۳ درصد کودکان زیر ۱۳ سال حداقل یکبار از فیلترشکن ها استفاده کرده اند. این آمار قابل تامل نشان می دهد که کودکان و نوجوانان یکی از گروه های اصلی کاربران فیلترشکن در ایران هستند و این استفاده ی گسترده غالباً با آگاهی ناکافی از مخاطرات امنیتی و روان شناختی صورت می گیرد.

مطابق با ماده ی ۱۳ کنوانسیونِ حقوق کودک ملل متحد، کودکان این حق را دارند به اطلاعاتِ ایمن و مناسب سن خود دسترسی داشته باشند و فیلترینگ گسترده این حق را نقض کرده و کودکان را مجبور به استفاده از ابزارهای خطرناک و غیر ایمن می نماید و این وضعیت به نوعی نقضِ حریم خصوصی و حق بر حفاظت آن ها نیز محسوب می شود، زیرا بسیاری از فیلترشکن ها اطلاعات کاربران را ذخیره و به فروش می رسانند.

حال باید دید که پیامدهای روانی و آموزشی استفاده از فیلترشکن ها چیست؟۱اولین پیامدِ مهم دسترسی به محتوای نامناسب است، زیرا استفاده از فیلترشکن کودکان را در معرض محتوای خشونت آمیز، پورنوگرافی و اطلاعات نادرست قرار می دهد؛۲اعتیاد دیجیتالی که دسترسی آسان به شبکه های اجتماعی و بازی های آنلاین بدون محدودیت، منجر به اعتیاد اینترنتی و کاهش بهره وری تحصیلی کودکان می شود؛۳کاهش تعاملات اجتماعی واقعی از دیگر چالش های استفاده از فیلترشکن ها است و استفاده ی افراطی از اینترنت موجب انزوای اجتماعی و کاهش مهارت های ارتباطی کودکان می شود.

مخاطراتِ امنیتی و فنی استفاده از فیلترشکن ها چیست؟ بسیاری از فیلترشکن ها (VPN)، به ویژه نسخه های رایگان، دارای ضریب ِامنیت بسیار پایین و مستعد ِنفوذ هکرها هستند که این مسئله اطلاعات خصوصی کودکان را در معرض خطر قرار داده و ممکن است منجر به سرقت داده یا سوءاستفاده های مالی و روانی گردد.

نقش دولت در این زمینه چیست؟

۱سیاست گذاری هوشمند؛ دولت می تواند از فناوری های هوشمند جهت شناسایی و محدود نمودن محتوای واقعاً نامناسب استفاده کرده و دسترسی کودکان به محتوای آموزشی و سرگرمی مناسب را تسهیل نماید.

۲آموزش های عمومی؛ با آموزش همه چیز امکان پذیر است و آگاهی بخشی به والدین و کودکان درباره ی خطرات استفاده از فیلترشکن ها و روش های ایمن استفاده از اینترنت ضروری است که این آموزش ها می بایست در سطح پیش دبستان ها و مدارس و از طریق رسانه ها صورت گیرد.

۳ایجاد جایگزین های بومی و با کیفیت برای کودکان؛ توسعه ی پلتفرم های بومی جذاب و امن برای کودکان، می تواند دسترسی به محتوای مناسب و سرگرمی های ایمن را تضمین نماید.

۴بازنگری در مسئله ی فیلترینگ؛ نقشِ رییس جمهور منتخب جناب اقای دکتر پزشکیان و دولتِ محترم ایشان در بازنگری سریع و بدون تعلل در سیاست های فیلترینگ و تعدیل محدودیت ها می تواند نیاز به استفاده از فیلترشکن ها را کاهش داده و حقوقِ کودکان در دسترسی به اطلاعات را تضمین نماید.

استفاده از فیلترشکن ها توسط کودکان در ایران پیامدهای متعددی در ابعادِ اجتماعی، روانی و حقوقی به همراه دارد. با تدوین سیاست های متوازن، آموزش فراگیر و توسعه ی زیرساخت های ایمن، می توان از آسیب های این پدیده کاست و محیطی سالم تر برای کودکان در فضای مجازی فراهم کرد زیرا استفاده ی گسترده کودکان از فیلترشکن در ایران به وضوح نشان دهنده ی وجود شکاف جدی میان سیاست گذاری های اینترنتی و نیازهای واقعی کاربران است. با اتخاذِ سیاست های هوشمندانه تر، نظارت مسئولانه و احترام به حقوق کودکان، می توان این بحران را به فرصتی برای ارتقای کیفیتِ دسترسی و ایمنی فضای مجازی تبدیل نمود. جناب آقای دکتر پزشکیان لطفاً همین حالا اقدام کنید! فردا دیر است..

* مدرس دانشگاه و پژوهشگر حقوق بین الملل کودکان