ریشه‌های تورم کنونی را باید در سال ۸۶ یافت/ قلیزاده: یک تصمیم در آن سال بر پیچیدگی اقتصادی ایران افزود
موضوعات پیرامون علت‌های تورم مزمن و ناکامی‌های مکرر دولت‌های مختلف در کنترل قیمت‌ها، بار دیگر سیاست‌های اقتصادی جاری در سال‌های اخیر را به کانون توجهی کلیدی در تحلیل اقتصاد ایران تبدیل کرده است. در این راستا، همت قلیزاده، تحلیلگر حوزه اقتصاد انرژی، سال ۱۳۸۶ را به عنوان نقطه عطف این دوران معرفی می‌کند؛ سالی که به زعم او، تغییرات در نظام قیمت‌گذاری نفت مصرفی در صنایع، معادله‌ای تقریباً ۱۰۰ ساله را دگرگون ساخت و پیامدهای آن همچنان در اقتصاد ایران احساس می‌شود.
قلیزاده با اشاره به شیوه تأمین نفت لازم برای پالایشگاه‌ها پیش از سال ۱۳۸۶، معتقد است تغییر در رویکرد قیمت‌گذاری نفت در این سال، علیرغم ملاحظاتی از جمله بهبود کارایی انرژی، مدیریت صحیح مصرف و کاهش کسری بودجه، آثار گسترده‌ای بر ساختار اقتصادی ایران به همراه داشت. او این تغییر رانوعی «سیاه‌چاله اقتصادی» می‌داند و بر این باور است که برای درک ریشه‌های تورم کنونی، باید به همین نقطه تاریخی بازگشت.
در این مورد، همت قلیزاده به خبرآنلاین گفت: به اعتقاد من، دلیل مشکلاتی که تمامی دولت‌ها پس از سال ۸۶ با آن مواجه شدند، به همین موضوع برمی‌گردد. از آن زمان به بعد، سیاستگذاری‌های ما به یک بازی عددی تبدیل شد و همانند یک گلوله برف کوچک شروع به حرکت کرد که اکنون به بهمنی بزرگ بدل شده است. سال ۸۶ سال متفاوتی بود و ما بارها به آن پرداخته‌ایم. بیایید به عقب برگردیم، به سال ۸۶.
قلیزاده اضافه کرد: از زمان احمد شاه قاجار تا دوران پهلوی و سپس جمهوری اسلامی، به مدت ۱۰۰ سال، به‌طوری که از ۱۲۸۶ تا ۱۳۸۶، نفت ایران برای صنایع به‌طور رایگان ارائه می‌شد. در سال ۸۶، با تصویب جملات فنی در قانون بودجه، تغییراتی به وقوع پیوست که بسیاری از افراد از آن غافل بودند. به بهانه افزایش کارایی انرژی و مدیریت مصرف و کاهش کسری بودجه، تحولی رخ داد.
او ادامه داد: من این مورد را «سیاه‌چاله اقتصادی» می‌نامم زیرا اقتصاد ما را به شدت تحت تأثیر قرار داد. ما برای درک ریشه‌های تورم کنونی ناچاریم به همان زمان برگردیم. فکر می‌کنم تمام دولت‌ها تمایل به کاهش تورم داشتند، اما به موفقیت دست نیافتند. نفت ملی قبل از آن به‌طور رایگان بود و هر ساله حدود یک میلیارد بشکه نفت که در داخل مصرف می‌شد، بدون هزینه بود. سال ۸۶ مکانیسم قیمت‌گذاری دستخوش تغییر شد و معادله اقتصادی ۱۰۰ ساله دگرگون شد. ما به‌طور سالیانه یک میلیارد بشکه نفت خام به پالایشگاه‌ها منتقل کردیم.
این تحلیلگر انرژی افزود: ما در هر سال، حدود یک میلیارد بشکه نفت خام را وارد پالایشگاه‌ها کرده و همچنان ادامه می‌دهیم. در سال ۸۶، به‌طور روزانه دو میلیون بشکه نفت نیز صادر می‌کردیم که موضوع دیگری است و به آن نپردازم. اختلال در صادرات ناشی از بیماری هلندی است اما ما دچار یک بیماری نامتعارف نفتی به‌نام «بیماری نفتی ایرانی» شدیم که به زودی به عنوان یک مورد در جهان موشکافی خواهد شد، چرا که مشابه آن را در هیچ جای دیگری نداشته‌ایم.
او توضیح داد: نفتی که به‌صورت رایگان به پالایشگاه‌ها می‌رسید. این نظریه پیش از این در کشور رواج داشت، اما دولت‌ها به‌خاطر پیامدهای منفی آن، به شدت با آن مخالفت می‌کردند. این وضعیت ناعدالتی طبقاتی، حاصل همین روند است که دولت‌ها به خوبی آن را درک می‌کردند. از سال ۸۶، قیمت هر بشکه به نرخ جهانی و حدود ۸۰ دلار رسید؛ یعنی نفت به قیمت جهانی به پالایشگاه‌ها تحویل داده شد و از این نقطه، قیمت‌ها افزایش یافت.
او با تأکید بر ضرورت کنار گذاشتن این اصلاحات لجاجت‌آمیز سیاستی اشاره کرد: مردم در حال حاضر در وضعیت حکومت‌داری قرار دارند، به این معنی که سطح فعلی تورم و تداوم طولانی آن، واقعاً نگران‌کننده است. ما در حال تجربه طولانی‌ترین دوره تورم دو رقمی در دنیا هستیم و در حالی که میانگین تورم سالانه کشورهای دیگر ۴ تا ۵ درصد است، ما به‌طور ماهانه به رقم ۹ درصد رسیده‌ایم. این بازتوزیع ثروت، به نفع قشر غنی و الیگارش‌ها از جیب مردم و کم‌درآمدها، نتایجی منفی را رقم زده که در آمارها به‌خوبی نمایان است.
متن کامل این مصاحبه را می‌توانید از اینجا بخوانید.
۲۲۳۲۲۹
