نبرد بی‌پایان کلنی‌های مورچه‌ها در کالیفرنیا؛ هر ماه میلیون‌ها قربانی می‌گیرد

در سن‌دیگو، ایالت کالیفرنیا، ابرکلونی‌های وسیع مورچه‌های آرژانتینی به مدت سال‌ها با یکدیگر در حال جنگ و نزاع بوده‌اند. محققان در یکی از نواحی مرزی تخمین زده‌اند که تنها در مدت شش ماه، بیش از ۱۵ میلیون مورچه جان خود را از دست داده‌اند. نکته‌ی عجیب این است که با وجود چنین تلفات عظیمی، هیچ‌یک از طرفین نتوانسته‌اند به طور قابل توجهی محدوده‌ی رقیب را تصرف کنند.

مورچه‌های آرژانتینی با نام علمی Linepithema humile، به طور طبیعی بومی مناطق آمریکای جنوبی هستند. این موجودات با شدت ظاهر خود را از قلمرو حفاظت می‌کنند و با استفاده از شاخک‌ها و نشانه‌های شیمیایی، توانایی تفکیک مورچه‌های آشنا از بیگانگان را دارند.

در قرن نوزدهم، گسترش تجارت دریایی به طور تصادفی این گونه را به نواحی مختلف جهان از جمله اروپا و ژاپن منتقل کرد.

نسل‌های جدید معمولاً از گروهی محدود از مورچه‌ها شکل می‌گرفتند و به همین دلیل تنوع ژنتیکی آن‌ها پایین بود. این شباهت ژنتیکی باعث می‌شد که کلونی‌های مختلف بوی مشابهی داشته باشند و یکدیگر را به عنوان خویشاوند تشخیص دهند.

در این وضعیت، کلونی‌هایی که به طور معمول ممکن بود با یکدیگر درگیر شوند، به مرور به همکاری روی آوردند. به تدریج، شبکه‌های وسیعی از لانه‌ها شکل گرفت که هرکدام دارای ملکه‌های خود بودند، اما اعضاء آن‌ها توانستند بدون درگیری در کنار یکدیگر زندگی کنند. دانشمندان این مجموعه‌ها را «ابرکلونی» نامیده‌اند.

با گسترش این ابرکلونی‌ها، جمعیت‌هایی که سال‌ها از یکدیگر جدا بودند، در مناطق جدید با یکدیگر مواجه شدند. این بار، تفاوت در نشانه‌های شیمیایی باعث می‌شد که هر کدام به عنوان دشمن یکدیگر تلقی شوند.

بر اساس تحقیقی که در سال ۲۰۰۶ منتشر شد، پنج ابرکلونی رقیب مورچه‌های آرژانتینی در بخش جنوبی کالیفرنیا شناسایی گردیدند. بزرگ‌ترین ابرکلونی یک شبکه از لانه‌های پراکنده اما مرتبط در حدود هزار کیلومتر از سواحل کالیفرنیا را تحت اختیار داشت. این منطقه وسیع با چند ابرکلونی کوچک‌تر هم‌مرز بود که هر یک حدوداً به اندازه یک شهر را کنترل می‌کردند.

مرزهای میان این ابرکلونی‌ها گاهی تنها چند متر عرض داشت و هر زمان که مورچه‌های دو گروه با یکدیگر مواجه می‌شدند، نبردی شدید شکل می‌گرفت.

طبق گزارشی از آی‌اف‌ال‌ساینس، محققان دانشگاه کالیفرنیا در سن‌دیگو در ۴۰ درصد از بازدیدهای میدانی خود شاهد جنگ میان مورچه‌ها بودند. تخمین آن‌ها نشان می‌دهد که در هر جنگ به‌طور متوسط ۱۵هزار مورچه جان خود را از دست می‌دهند. بیشترین تلفات گزارش شده به یکی از نواحی مرزی نزدیک دریاچه هاجز در شمال سن‌دیگو مربوط می‌شود. محققان تخمین زدند که در طول شش ماه پژوهش، حداقل ۱۵ میلیون مورچه‌ی کارگر در این ناحیه به قتل رسیدند.

اگر چنین مقیاس بالایی از تلفات در دیگر نواحی درگیری نیز وجود داشته باشد، تعداد مورچه‌های کشته شده در طی چند دهه می‌تواند به میلیاردها برسد. البته این عدد فقط یک تخمین است و آمار دقیق تلفات در سرتاسر ناحیه مشخص نیست.

یکی از عجیب‌ترین نتایج تحقیق، ثابت‌ماندن نسبی مرزها بود. علی‌رغم کشتار میلیون‌ها مورچه، خطوط مرزی در طول ماه‌های تحقیق تغییر چندانی نکرد.

مرزها گاهی در طول یک هفته به شکل اندکی جابه‌جا می‌شدند، اما هیچ‌یک از ابرکلونی‌ها نتوانسته بودند برتری پایدار کسب نمایند. مورچه‌ها درگیر نبردی فرسایشی بودند که هزینه بالایی به همراه داشت، بدون آنکه به گسترش قابل‌توجه قلمرو منجر شود. این وضعیت شباهتی به جبهه‌ی غربی جنگ جهانی اول دارد؛ زمانی که نیروهای متخاصم در سنگرهای خود محبوس بودند و با وجود تلفات عظیم، خطوط نبرد برای مدت طولانی تقریباً ثابت باقی مانده بود.

اما چرا مورچه‌ها پس از این همه سال درگیری، از جنگیدن دست نمی‌کشند؟

موفت برای توضیح این رفتار به زیستگاه طبیعی مورچه‌ها در آمریکای جنوبی اشاره می کند. در این نواحی، این حشرات غالباً بر سر دشت‌های سیلابی می‌جنگند اما با بالاآمدن آب، نزاع‌ها متوقف می‌شود و بعد از کاهش سیلاب، جنگ دوباره آغاز می‌گردد. به اعتقاد موفت، تکرار این شرایط ممکن است چرا که مورچه‌های آرژانتینی مانند برخی گونه‌های دیگر، عادت مسالمت‌آمیز پایداری نسبت به رقبای همسایه پیدا نکرده باشند.

با وجود یافته‌های شگفت‌انگیز پژوهش سال ۲۰۰۶، وضعیت کنونی ابرکلونی‌های سن‌دیگو همچنان مبهم است. نزدیک به دو دهه است که هیچ مطالعه‌ی دانشگاهی جدیدی درباره‌ی این جنگ‌ها انجام نشده است. بنابراین نمی‌توان به طور قطعی گفت که آیا مرزهای ابرکلونی‌ها همچنان پایدار باقی مانده‌اند، یکی از طرفین بر دیگری چیره شده است یا شدت نزاع‌ها کاهش یافته است.

پژوهش‌های قبلی نشان می‌دهند که نبردهای طولانی و پرتلفات میان این حشرات که در جمعیت‌های میلیونی زندگی می‌کنند، وجود دارد؛ نبردهایی که حداقل در زمان مطالعه، برنده‌ای نداشتند.