زمین به طرز فزاینده‌ای در حال گسترش است و ممکن است شما دلیل آن را حدس بزنید
زمین، در تضاد با تصاویری که از فضا دیده می‌شود، به طور کاملاً گرد نیست. سیاره ما در نواحی استوایی به میزان کمی برآمده و در قطب‌ها کمی تخت است؛ ظاهری که دانشمندان به آن “بیضوی پَخ” می‌گویند. با این حال، تحقیقات جدید نشان می‌دهند که گرمایش جهانی و ذوب یخ‌های قطبی به آرامی در حال دگرگونی این وضعیت هستند و زمین را به یک کره‌ای گردتر تبدیل می‌کنند.
یک مطالعه جدید نشان می‌دهد که سطح جامد زمین در چند دهه اخیر با سرعت بیشتری در حال تغییر شکل است. عامل اصلی این تغییرات، کاهش جرم صفحات یخی قطبی و انتقال مقدار زیادی از آب ناشی از ذوب آن‌ها به حساب می‌آید.
کریستوفر کوتساکیس، استاد زمین‌سنجی در دانشگاه ارسطوی تسالونیکی در یونان و نویسنده این تحقیق، برای تحلیل این تغییرات از داده‌های سامانه ناوبری ماهواره‌ای جهانی (GNSS) استفاده کرد. این سامانه به ما این امکان را می‌دهد که جابه‌جایی‌های بسیار دقیق سطح زمین را اندازه‌گیری کنیم.
ذوب شدن یخ‌های قطبی فشار وارده بر پوسته زمین را کاهش می‌دهد و به آرامی باعث بالا آمدن سطح زمین در نواحی قطبی می‌گردد.
نتایج تحقیقات نشان داد که از سال ۲۰۱۱ تا ۲۰۱۵، سطح زمین در نواحی قطبی به طور متوسط سالانه حدود ۰.۵ تا یک میلی‌متر افزایش یافته است. در همین زمان، برآمدگی سطح جامد در ناحیه استوایی نیز تقریباً با همان سرعت کاهش یافته است.
تحلیل داده‌ها نشان می‌دهد که سرعت تغییر شکل زمین در بازه زمانی ۲۰۱۱ تا ۲۰۱۵ بیشتر از دوره ۱۹۹۷ تا ۲۰۰۰ بوده است. بنا به محاسبات محقق، سرعت بالاآمدن در قطب‌ها در هر دهه حدود ۰.۲۵ میلی‌متر در سال افزایش یافته و همچنین سرعت فرونشست در ناحیه استوایی در هر دهه حدود ۰.۴ میلی‌متر در سال بیشتر می‌شود.
اگرچه این اعداد به نسبت قطر تقریبی ۱۲,۸۰۰ کیلومتری زمین به نظر کوچک می‌آیند، اما نشان‌دهنده این هستند که تغییرات اقلیمی می‌تواند حتی بر شکل فیزیکی سیاره در مقیاس جهانی تأثیر بگذارد.
علت این پدیده به تغییر فشار وارده بر پوسته‌ی زمین مرتبط است. تا زمانی که صفحات یخی بزرگ به زمین فشار وارد می‌کنند، بروز گرما و ذوب شدن این یخ‌ها فشار را کاهش داده و نتیجه‌اش بالا آمدن تدریجی پوسته‌ی زمین است؛ فرآیندی که به آن “بازگشت ایزواستاتیک” می‌گویند.
از طرفی، آب مذاب شده پس از ذوب یخ‌ها وارد اقیانوس‌ها می‌شود و با تغییر توزیع جرم مایعات، فشار بر سایر بخش‌های پوسته زمین را تغییر می‌دهد. براساس مشاهدات این تحقیق، این فرآیند با فرونشست سطح جامد زمین در نواحی استوایی در ارتباط است. ترکیب بالا آمدن در قطب‌ها و کاهش برآمدگی در استوا منجر به ایجاد شکل نزدیک‌تر به یک کره در سطح جامد زمین می‌شود.
البته اینکه سطح جامد زمین گردتر می‌شود به این معنا نیست که شکل کلی سیاره، در نظر گرفتن آب اقیانوس‌ها، نیز به همین میزان تغییر خواهد کرد. این مطالعه تنها تغییرات پوسته و سطح جامد زمین را مورد بررسی قرار داده است. اگر تجمع آب ناشی از ذوب یخ‌ها را در نظر بگیریم، آن می‌تواند برآمدگی ناحیه استوا را افزایش دهد.
تحقیقات اخیر نشان داده‌اند که اثرات تغییرات اقلیمی تنها به افزایش دما، بالا آمدن سطح دریاها و بروز پدیده‌های جوی شدید محدود نمی‌شود. جابه‌جایی جرم آب و یخ می‌تواند بر محور چرخش زمین، سرعت دوران سیاره و میدان گرانشی آن نیز اثرگذار باشد.
کوتساکیس اشاره می‌کند که درک نحوه واکنش زمین به ذوب یخچال‌ها و جابه‌جایی آب برای پیش‌بینی پیامدهای درازمدت تغییرات اقلیمی بسیار حائز اهمیت است.
از نظر مقیاس پژوهش اخیر، گردتر شدن زمین تهدیدی فوری برای حیات بشری به شمار نمی‌آید. با این حال، اطلاعات به دست آمده نشان می‌دهند که فعالیت‌های انسانی و انتشارات گازهای گلخانه‌ای حتی می‌توانند بر ویژگی‌هایی تأثیرگذار باشند که معمولاً آن‌ها را ثابت و تغییرناپذیر می‌پنداریم.
این تحقیق در مجله JGR Solid Earth منتشر شده است.
