عراقچی: من فردی نیستم که تحت تاثیر نظرات دیگران قرار بگیرم/ ایالات متحده باید حق غنیسازی ما را به رسمیت بشناسد / ایران آماده است که تعهد بدهد که
متن کامل گفتوگوی سید عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران، با خبرگزاری کیودو ژاپن به نقل از کانال رسمی وزیر خارجه مراجعهاحیاءطلب ما به توضیحات زیر است:
همیشه روابط ما دوستانه بوده و این امر برای ما فرصتی است/ژاپن در ایران اعتبار بسیار بالایی دارد
*** بیایید درباره روابط ایران و ژاپن گفتگو کنیم، بهخصوص که شما در این زمینه صاحبنظر هستید. اکنون که ژاپن دولتی جدید دارد، شما چگونه به تقویت روابط ایران و ژاپن در عرصه هستهای و تعامل با ایالات متحده نگاه میکنید؟
روابط بین ایران و ژاپن همواره بر پایه دوستی و احترام بوده و تاریخچهای طولانی دارد. این ارتباط با مفاهیم منافع و احترام متقابل شکل گرفته است و میتوانم با اطمینان بگویم که از لحاظ دوجانبه، هیچ مشکل اساسی وجود ندارد. چالشها عمدتاً از خارج از این روابط۱۵ قد علم میکنند. واقعیت این است که ژاپن همپیمان ایالات متحده است، اما در عین حال دوستی نزدیک با ایران نیز به شمار میآید. این ظرفیت دوستی تاریخی برای ما مزیتی است که میتوانیم با ژاپن در زمینههای مختلف همکاری کنیم، امری که در طول چند دهه گذشته ثابت شده است.
ژاپن در ایران دارای اعتبار بالایی است و بهعنوان کشوری قابل احترام شناخته میشود. صنایع خودروسازی ما بهخوبی از تكنولوژي ژاپنی بهره گرفتهاند و دیگر نوآوریها و دستاوردهای ژاپنی نیز در ایران شناخته شده و مورد استقبال قرار گرفته است. ایران همواره یکی از تأمینکنندگان نفت خام ژاپن بوده که به دلیل تحریمها، این وضعیت دچار تغییراتی شده است. پس از توافق هستهای ۲۰۱۵، ژاپن بهعنوان نخستین کشور، روابط اقتصادی خود را با ایران از سر گرفت، که این امر نشان از بنیادهای محکم روابط دوجانبه ما دارد. اطمینان دارم که به محض برداشته شدن تحریمها، ارتباطات اقتصادی میان ایران و ژاپن به سرعت به وضعیت قبلی باز میگردد.
بازرسیها را نمیتوانیم از سر بگیریم مگر آنکه روش مناسب برای بررسی تأسیسات آسیبدیده توافق شود
*** در پی جنگ ۱۲ روزه، آیا امیدی برای از سرگیری همکاریها میان ایران و ژاپن در زمینه ایمنی هستهای وجود دارد؟ بهویژه که ژاپن تجربه خوبی در این زمینه دارد.
واقعیت این است که همانطور که ذکر کردید، در دوران جنگ ۱۲ روزه، تأسیسات هستهای ما دچار مورد بمباران و تخریب قرار گرفتند و آسیبهای شدیدی دیدند. این عمل بهروشنی نقض عمیقترین اصول حقوق بینالملل بوده و شاید یکی از شدیدترین موارد آن به شمار آید، چرا که یک تأسیسات هستهای صلحآمیز که تحت نظارت آژانس بینالمللی انرژی اتمی قرار داشت، بمباران شده است. این حادثه، چالشها و خطرات جدی را به همراه داشته است: از جمله خطرات مربوط به تابش، مهمات منفجر نشده در تأسیسات، و همینطور تهدیدات مستمر. لذا، اینگونه با تهدیدات امنیتی و نگرانیهای ایمنی روبرو هستیم.
متأسفانه، سابقهای در باره بمباران یک تأسیسات هستهای صلحآمیز وجود ندارد و به تبع آن، هیچ پروتکل یا دستورالعملی برای بازرسی از چنین تأسیساتی وجود ندارد. این پرسش من از مدیرکل آژانس درباره وجود روش یا پروتکلی برای بازرسی چنین تأسیساتی بود که پاسخ منفی دریافت کردم، چراکه سابقهای وجود ندارد. این واقعه نخستین باری است که یک تأسیسات هستهای صلحآمیز در زیر نظارت بمباران شده است. بنابراین، تا زمانی که نتوانیم بر سر یک روش برای بازرسی تأسیسات بمبارانشده توافق کنیم، امکان از سرگیری بازرسیهای هستهای وجود ندارد. ما در حال مذاکره با آژانس برای رسیدن به چنین توافقی هستیم و یک چارچوب همکاری در قاهره برای حل این چالش به تصویب رسید.
این مهم است که آژانس به نیاز به یک چارچوب همکاری جدید اذعان کرده است. اما متأسفانه، پس از توافق قاهره، سه کشور اروپایی و آمریکا به دنبال مکانیسم اسنپ بک در شورای امنیت رفتند که از نظر ما غیرقانونی است و نمیتوانیم بپذیریم که آنها حق فعالسازی چنین مکانیسمی را دارند.
از نظر ما و همچنین دو کشور دائمی شورای امنیت، یعنی روسیه و چین، مکانیسم اسنپ بک فعال نشده و هیچ یک از قطعنامهها و تحریمهای پیشین شورای امنیت برقرار نگشتهاند. با این حال، من به سه کشور اروپایی و آمریکا گفتم که در صورت حرکت به سوی اسنپ بک، چارچوب همکاری ایران و آژانس که در توافق قاهره بهدست آمده اعتبار نخواهد داشت و نیازمند بازنگری است. همینطور که میبینید، این موضوع در حال حاضر در حال وقوع است. ما هماکنون در حال در ارتباط با آقای گروسی، مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی، هستیم تا این همکاری دوباره آغاز شود.
تکنولوژی موجود است و اراده ما نیز باقی مانده است/حق استفاده صلحآمیز از فناوری هستهای را داریم
سوال شما در خصوص نگرانیهای ایمنی قابل توجه است. حال به مسأله احتمال همکاری با ژاپن نزدیک میشویم. ژاپن تجربیات قابلتوجهی از بمبهای هستهای و پیامدهای آن در مورد ایمنی محیط زیست و سلامت مردم دارد، همچنین تجربیات مربوط به نیروگاه فوکوشیما که در اثر یک سونامی دچار آسیب شد، نیز در این بستر قابل تأمل است. من در آن زمان بهعنوان سفیر در توکیو فعالیت میکردم و مکرراً از آن منطقه بازدید کردم. بنابراین بدون شک توفیق ژاپن در بهبود ایمنی تأسیسات هستهای، باعث میشود که این دانش قابلانتقال به ایران باشد.
ایران بهطور کامل مصمم به ادامه برنامه هستهای خودش بهعنوان یک برنامه صلحآمیز است. همانطور که در مصاحبههای متعدد اظهار داشتهام، تأسیسات و ماشینآلات دچار آسیب شدهاند ولی تکنولوژی در دسترس و اراده ما پابرجاست. ما هنوز مصمم هستیم و تکنولوژی مناسب را داریم. مجموعه عظیمی از دانشمندان و تکنسینها در اختیار داریم و براساس اصول حقوق بینالملل، حق استفاده صلحآمیز از فناوری هستهای برای ما محفوظ است. لذا به عقیده من، همکاری با ژاپن در این زمینه عملی خواهد بود و مطمئنم که بسیار سودمند خواهد بود.
با آژانس ارتباط نزدیکی داریم
*** بنابراین بهنظر شما، آژانس بینالمللی انرژی اتمی در نظارتهای آتی بر فعالیتهای هستهای ایران چه نقشی ایفا خواهد کرد؟
بازرسی موضوعی مستقل و دارای نگرانیهای ایمنی متفاوتی است. وظیفه بازرسی بر عهده آژانس است و ما ارتباط نزدیکی با آنها داریم. همانطور که گفتم، نگرانیهای امنیتی و ایمنی حائز اهمیت هستند و تا زمانی که این چالشها حل نشود، امکان از سرگیری بازرسیها وجود ندارد. اما در صورتی که روابط ما با آژانس به روال طبیعی خود باز گردد، همکاری با ژاپن در زمینههای فنی مرتبط با ایمنی میتواند مفید باشد.
*** چه نقشهایی برای ژاپن در بحث بازرسیهای هستهای متصور هستید؟
موضوع بازرسی تحت اختیار آژانس است و ما نمیتوانیم در این امر دخالت کنیم. ولی ما تجربیات خوبی از همکاری با بازرسان ژاپنی داریم. در زمان مدیرکل فقید آمانو، مدیریت آژانس، همکاریهای اثربخشی با وی داشتیم. توافق هستهای ۲۰۱۵ نیز در دوران مدیریت او به دست آمد و او نقش کلیدی و حمایتی در این زمینه ایفا کرد. همکاری با بازرسان و مسئولان ژاپنی در آژانس و بخشهای دیگر، پیشینه مثبتی به همراه داشته و امید است که در آینده ادامه یابد.
به این نتیجه رسیدیم که آمریکاییها به دنبال گفتگوهای سازنده نیستند؛ آنها تنها میخواهند دیکته کنند و من انسانی نیستم که به دیکته دیگران تن دهم
*** آیا فکر میکنید امکان از سرگیری مذاکرات با ایالات متحده وجود دارد؟
این موضوع به ایالات متحده بستگی دارد. اگر رویکرد خود را تغییر دهند و به یک مذاکرات منصفانه و متعادل، به معنای گفتگو و تبادل منافع، تن دهند، ما نیز آماده خواهیم بود. واقعیت این است که ما تجربههای مثبتی از مذاکرات قبلی با ایالات متحده نداریم و کافی است به رویدادهای پیشآمده در توافق هستهای ۲۰۱۵ نگاهی بیندازید، زمانی که ایالات متحده بدون هیچ دلیلی از توافق خارج شد.
و همچنین نسبت به مذاکرات در سال جاری، یعنی ۲۰۲۵، توجه کنید، زمانی که ما در حال گفتگو بودیم و اسرائیل با حمایت ایالات متحده به ما حمله کرد و ایالات متحده حتی در آن حمله به آنها پیوست. و به مذاکرات جاری در نیویورک در خصوص مسأله اسنپ بک نگاه کنید.
به این نتیجه رسیدیم که ایالات متحده آماده گفتگوهای برابر و سازنده مبتنی بر احترام و برابری نیست. زمانی که به این نتیجه برسیم که آنها به چنین مذاکرهای تمایل دارند، میتوانیم گفتگوها را از سر بگیریم. نکته کلیدی این است که مذاکره با دیکته کردن تفاوت بنیادی دارد. فعلاً ما قانع نشدهایم که آنها به دنبال مذاکره جدی و واقعی هستند؛ آنها سعی دارند دیکته کنند و من انسانی نیستم که به دیکته دیگران تن دهم.
آمریکا باید حق غنیسازی ما را بهعنوان یک حق مسلم به رسمیت بشناسد/ ایجاد اعتماد در جهت صلحآمیز بودن برنامه هستهای ما در ازای کاهش تحریمها
*** نقطه اساسی اختلاف در کجاست؟
نقطه اصلی این است که ایالات متحده باید حق ایران در استفاده صلحآمیز از فناوری هستهای، از جمله غنیسازی، را به رسمیت بشناسد. این حق همواره بهعنوان حقی شناختهشده برای ما وجود دارد و طبق اصول حقوق بینالملل هنوز هم معتبر است. ما یکی از اعضای متعهد به معاهده انپیتی هستیم و مانند ژاپن حق استفاده صلحآمیز از فناوری هستهای را داریم. ژاپن نیز بهعنوان عضوی متعهد به انپیتی از حق خود بهرهمند است. ما تنها بهدنبال احقاق حق خود هستیم و هدف ما استفاده از آن در چارچوبی کاملاً تحت نظارت آژانس است.
در توافق هستهای ۲۰۱۵، ما حتی اقداماتی فراتر از انپیتی و پروتکل اضافی را بهمنظور ایجاد اعتماد بیشتر درباره صلحآمیز بودن برنامه خود پذیرفتیم و امکانات نظارتی را در اختیار آژانس قرار دادیم، اما متأسفانه ایالات متحده از این توافق خارج شد. لذا ما به صلحآمیز بودن برنامه هستهای خود باور داریم و هیچگونه تردیدی درباره اعتمادسازی با دیگران نداریم. این همان رویهای است که در توافق هستهای دنبال کردیم و آمادگی داریم این مسیر را دوباره طی کنیم: ایجاد اعتماد در مورد برنامه هستهای خود برای تأمین صلحآمیز بودن آن در ازای کاهش تحریمها.
به محض اینکه آنها این منطق را بهعنوان مبنای مذاکره بپذیرند – یعنی اعتمادسازی در مقابل صلحآمیز بودن برنامه هستهای ایران در ازای کاهش تحریمها – میتوانیم گفتگوها را از سر بگیریم و معتقدم که به سرعت به نتیجه خواهیم رسید.
ما قادر به پذیرش مکانیزمهای نظارتی فراتر از انپیتی هستیم و حتی محدودیتهای زماندار برای ایجاد اعتماد را میپذیریم
*** از نظر ایران، چارچوب منطقی و مقبولی برای مذاکرات جدید چه ویژگیهایی دارد؟
چارچوب مقبول باید به رسمیت بشناسد که ایران حق استفاده صلحآمیز از فناوری هستهای، از جمله غنیسازی، دارد و ما آمادهایم برای این مسئله اعتمادسازی نماییم. حتی میتوانیم مکانیزمهای نظارتی فراتر از انپیتی را پذیرفته و محدودیتهای زماندار برای اعتمادسازی را نیز قبول کنیم.
تنها چیزی که بهصورت دائمی میپذیریم، تعهد ایران به عدم ساخت سلاح هستهای است
بهمانند اقداماتی که در توافق هستهای صورت گرفت؛ بهعنوان مثال، در برجام ما توافق نمودیم که درصد غنیسازی اورانیوم فقط تا ۳.۶۷ درصد و به مدت ۱۵ سال باشد، نه بهطور دائمی. هیچ چیزی نمیتواند بهطور دائمی پذیرفته شود. تنها تعهدی که ما بهصورت دائم میپذیریم، متعهد بودن ایران به عدم ساخت سلاح هستهای است.
اما برای استفاده صلحآمیز از فناوری هستهای، ممکن است محدودیتهای زمانی برای اعتمادسازی را بپذیریم، شامل محدودیت سطح غنیسازی و نوع ماشینآلات. اما این محدودیتها فقط برای یک دوره مشخص، نه بهصورت دائمی خواهند بود زیرا ما نمیتوانیم برای نسلهای آینده تصمیم بگیریم. تنها موردی که میتوانیم در این خصوص بهطور مطمئن تصمیم بگیریم این است که ایران هرگز به سوی سلاح هستهای نخواهد رفت؛ این یک تعهد دائمی است.
بههمین سبب، سیاست اساسی ما همواره بر تعهد دائمی متمرکز بر عدم تلاش ایران برای تولید سلاح هستهای استوار بوده است. اما اگر ایالات متحده بخواهد که برخی از ابعاد برنامه هستهای ما برای اعتمادسازی تحت محدودیت قرار گیرد، ما آمادهایم که این کار را انجام دهیم، با این حال این محدودیتها تنها برای یک دوره زمان مشخص و در راستای تأمین اعتماد خواهند بود.
ما بدون هیچ دلیل و توجیهی مورد بمباران قرار گرفتیم؛ اگر آنها میخواهند ما به دیپلماسی و همکاری با آژانس برگردیم، باید اعتماد ما را جلب کنند
*** تعلیق بازرسیهای آژانس باعث ایجاد تردید در جامعه جهانی نسبت به نیات هستهای ایران شده است. ایران چگونه بهمنظور رفع این نگرانیها و ایجاد اعتماد در خصوص برنامه هستهای خود قدم خواهد برداشت؟
از سوال شما شگفتزده هستم. این ایالات متحده و کشورهای اروپایی و دیگران هستند که باید به ما تضمین دهند که میتوانیم از حق خود در راستای استفاده صلحآمیز از فناوری هستهای بهرهبرداری کرده و از حملات و بمبارانها در امان باشیم. ما خود قربانی حملات بودهایم و هیچ عمل نادرستی از ما سر نزده است. تأسیسات ما تحت نظارت آژانس بودند و هیچ انحرافی به سمت اهداف نظامی وجود نداشته است. بنابراین اکنون وظیفه ساخت اعتماد بر عهده آنهاست، نه برعکس.
ما در حال استفاده از حقوق خود بودهایم، تأسیسات ما تحت نظارت آژانس قرار داشت و بدون هیچ دلیلی مورد بمباران قرار گرفتند. هیچ گزارشی از انحراف برنامه هستهای ایران به سمت اهداف غیرصلحآمیز وجود ندارد و مدیرکل آژانس نیز چند هفته پیش تأیید کرده است که چنین گزارشی مبنی بر وجود هدفی غیرصلحآمیز وجود ندارد. بنابراین اگر آنها میخواهند ما به دیپلماسی و همکاری با آژانس بازگردیم، این بر عهده آنهاست که باید اعتماد ما را جلب کنند. ایالات متحده باید تضمین دهد که در حین مذاکرات و همکاری با آژانس، مجدداً به ما حمله نخواهد کرد.
ما هزینههای سنگینی پرداخت کردهایم: تحریمها، جنگ، بیش از یک هزار قربانی، و ترور دانشمندان ما
*** و اما آخرین سؤال. تحریمهای اقتصادی بهطور مداوم فشار زیادی را بر مردم ایران وارد میکند، با این وجود ایران به پیشبرد برنامه هستهای خود ادامه میدهد. دلیل استراتژیک ادامه این رویکرد چیست؟
فناوری هستهای و فرآیند غنیسازی ما بهدست دانشمندان خودمان بهدست آمده و کاملاً داخلی است. ما بهای سنگینی برای این امر پرداختهایم: در نتیجه تحریمها، جنگهای مختلف، بیش از هزار شهید و ترور دانشمندانمان. خون مردم ما در این حوزه ریخته شده و به همین دلیل نمیتوانیم این موضوع را رها کنیم. امروزه این موضوع به حیثیت و عزت ملی ایران گره خورده است و چنین چیزی ارزش فروختن ندارد. تحریمها از سوی دیگر، هزینهبر و فشاری هستند و مشکلات اقتصادی را بهوجود میآورند، ولی عزت و حیثیت یک ملت مقولهای متفاوت و با ارزشتر است و ما هرگز آن را برای مسایلی کمارزشتر فدای نخواهیم کرد.
