کاهش سالانه ۵۰ هزار نفر در استان تهران به دلیل آلودگی ناشی از ذرات معلق

احمد طاهری در ابتداي صبح امروز (۲۹ اردیبهشت‌ماه) در یازدهمین همایش ملی «مدیریت آلودگی هوا، صدا و بو» که در پژوهشگاه هواشناسی و علم جو برگزار گردید، بر ضرورت حل معضل آلودگی هوا به عنوان یکی از اصلی‌ترین و بحرانی‌ترین خواسته‌های شهروندان تهران تأکید کرد.

وی به استناد یک نظرسنجی در استان تهران، افزود: هر سال ۵۰ هزار نفر بر اثر آلودگی ناشی از ذرات معلق جان خود را از دست می‌دهند. این واقعیت، فاجعه‌ای بس دردناک است که مسئولان و کارشناسان این حوزه باید هر روز آن را به خاطر داشته باشند.

رییس مرکز ملی هوا و اقلیم سازمان حفاظت محیط زیست تاکید کرد: روند رشد ناپسند تنها مختص آلاینده‌های ذرات معلق نیست. از سال ۹۶ به بعد، آلاینده ازن در تهران برای نخستین بار به شرایط ناسالم رسید و در سال‌های اخیر، سالانه بیش از ۴۰ روز وضعیت هوای ناسالم به خاطر افزایش ازن به ثبت رسیده است.

طاهری افزود: آلودگی هوا نتیجه یک یا دو سال نیست؛ این مشکل به واسطه افزایش سالانه مصرف و عدم برنامه‌ریزی برای کاهش منابع آلاینده بوجود آمده است. روند صعودی مشهود در اکثر کلانشهرها، حاکی از عدم توازن در این سیستم بهینه است.

وی ادامه داد: پیشتر سرانه مصرف بنزین ۸۰ تا ۸۵ میلیون لیتر بود که در کمتر از پنج سال به ۱۳۵ میلیون لیتر افزایش یافته است.

رییس مرکز ملی هوا و اقلیم سازمان حفاظت محیط زیست، یکی از دلایل مهم این عدم توازن را فرسودگی ناوگان حمل‌ونقل دانست و اضافه کرد: در سال ۱۳۹۹ تقریباً ۶۰۰۰ تا ۷۰۰۰ خودروی فرسوده اسقاط گردید، در حالی که در همان سال، بیش از یک میلیون خودروی جدید به چرخه مصرف وارد شد.

طاهری خاطرنشان کرد: قانون هوای پاک در ماده ۸ به خروج تمام خودروهای فرسوده تأکید کرده، اما علی‌رغم الزام قانونی، روند اسقاط در سال‌های اخیر به‌طور عملاً متوقف شده است. در حال حاضر ناوگان فرسوده کشور به ۲۷ میلیون دستگاه رسیده که شامل خودروها و موتورسیکلت‌ها می‌شود.

رئیس مرکز ملی هوا و اقلیم سازمان حفاظت محیط زیست با استناد به داده‌های سیاهه انتشار سال ۱۳۹۶ بیان کرد: هر خودروی فرسوده، به طور متوسط ۹ برابر بیشتر از یک خودروی غیر فرسوده آلودگی تولید می‌کند. گرچه تمرکز سیاست‌ها بیشتر بر ارتقای استاندارد تولید خودرو از یورو ۴ به یورو ۵ است، اما بدون حذف ناوگان فرسوده، این اقدامات به نتایج مطلوب نخواهند رسید.

لزوم اسقاط سالانه دو میلیون خودروی فرسوده

طاهری با اشاره به آمارهای رسمی در خصوص اجرای قانون اسقاط گفت: اگرچه روند اسقاط بهبود یافته، اما طبق برنامه هفتم توسعه، دولت موظف است سالانه ۵۰۰ هزار وسیله نقلیه فرسوده را از رده خارج کند. اما برای این‌که تا سال ۱۴۱۰ تعداد ناوگان فرسوده کشور از این حد تجاوز نکند، لازم است سالانه حدود دو میلیون خودروی فرسوده اسقاط شود.

وی اضافه کرد: در سال ۱۳۹۹ کمتر از ۱۰ هزار خودرو اسقاط شد. این رقم در سال ۱۴۰۲ به حدود ۷۰ هزار افزایش یافته است. سال ۱۴۰۳ می‌توانست نقطه عطفی باشد، اما روند اسقاط دوباره کند شده است. این مسائل به ماده ۱۰ قانون سامانه صنعت خودرو مربوط می‌شود که به خودروسازان اجازه می‌دهد بدون گواهی اسقاط، با پرداخت ۱.۵ درصد قیمت خودرو، تولید را ادامه دهند.

به گفته رییس مرکز ملی هوا و اقلیم سازمان حفاظت محیط زیست، با فرض قیمت میانگین ۵۰۰ میلیون تومان برای یک خودرو، این مبلغ به ازای هر چهار خودرو، حدود ۳۰ میلیون تومان می‌شود؛ رقمی که نه تنها برای اسقاط کافی نیست، بلکه برای صنعت و مردم نیز مفید نمی‌باشد.

طاهری در ادامه اظهار داشت: خوشبختانه در نیمه دوم سال ۱۴۰۳، تمامی تولیدات سواری کشور صرفاً بر پایه اسقاط واقعی انجام خواهد شد و خودروسازان قادر به پرداخت ۱.۵ درصد برای ادامه تولید نخواهند بود، اما در حوزه موتورسیکلت هنوز این چالش وجود دارد.

رییس مرکز ملی هوا و اقلیم سازمان حفاظت محیط زیست به اجرای یک طرح نوین برای توسعه موتورسیکلت‌های برقی اشاره کرد و گفت: تفاهم‌نامه‌ای برای جایگزینی موتورسیکلت‌های فرسوده با مدل‌های برقی به امضا رسیده که از جهاتی با طرح‌های گذشته تفاوت دارد. این نخستین بار است که وزارت نفت و شرکت ملی پخش فرآورده‌های نفتی به عنوان متولی تأمین انرژی کشور، به‌طور مستقیم در طرحی با هدف کاهش مصرف حضور دارند.

وی افزود: بودجه این طرح از محل گواهی‌های صرفه‌جویی تأمین شده و هدف‌گذاری آن تولید و جایگزینی بیش از ۳۰۰ هزار دستگاه موتورسیکلت برقی است. این برنامه به ویژه بر موتورسیکلت‌های کاری در کلان‌شهرها متمرکز است که روزانه بین ۱۵۰ تا ۲۰۰ کیلومتر سفر می‌کنند و سهم زیادی در آلودگی هوا دارند.

طاهری به نیاز به توسعه زیرساخت‌ها برای اجرای این طرح اشاره کرده و گفت: موتورسیکلت‌های سبک با پیمایش کم نمی‌توانند جایگزین شوند. ما به زیرساخت‌هایی مانند ایستگاه‌های باتری قابل تعویض (swap) نیاز داریم تا توسعه ناوگان موتوری برقی مؤثر باشد. از پژوهشگران می‌خواهیم در این زمینه فعال باشند و نقش‌آفرینی کنند.

لزوم بازنگری در حدود مجاز معاینه فنی

رئیس مرکز ملی هوا و اقلیم در بخشی از سخنان خود بر ضرورت بازنگری در حدود مجاز آلایندگی معاینه فنی تأکید کرد و گفت: یکی از عوامل کلیدی در کنترل آلودگی هوا، به‌روزرسانی حدود مجاز آلایندگی در معاینه فنی است. گرچه در سال‌های اخیر انرژی قابل توجهی برای ارتقاء استانداردها صرف شده، اما حدود فعلی مربوط به سال ۱۳۹۷ است و به بازنگری احتیاج دارد.

وی با اشاره به اقدامات جاری افزود: سازمان محیط زیست با همکاری پژوهشگران در حال بازبینی این حدود است و آمادگی در نظر گرفتن پیشنهادات ویژه‌ متخصصان در فرآیند بازنگری را دارد تا این استانداردها موثرتر واقع شوند.

طاهری همچنین بر لزوم ارتقاء نظارت بر معاینه فنی تأکید کرد و گفت: در حال حاضر حدود ۶۰ درصد از ناوگان شهر تهران، معاینه فنی ندارند. با اینکه قانون به صراحت ممنوعیت تردد برای خودروهای فاقد معاینه فنی را پیش‌بینی کرده، اما در عمل، اجرای آن با مشکلات جدی مواجه است. این موضوع نیاز به هماهنگی بین‌بخشی میان نهادهای مختلف دارد و نه به بودجه نیاز دارد و نه به تحریم مربوط می‌شود.

وی به آمارها نیز اشاره کرد و گفت: از خودروهایی که به مراکز معاینه فنی مراجعه می‌کنند، حدود ۱۲ تا ۱۳ درصد در تست آلایندگی مردود می‌شوند. با در نظر گرفتن ۶۰ درصد از ناوگانی که اصلاً مراجعه نمی‌کنند، می‌توان گفت حداقل ۱۰ درصد از ناوگان فعال شهر تهران آلاینده هستند.

طاهری در نهایت با بیان اینکه کنترل آلاینده‌ها نیازمند اجرای مؤثر قوانین موجود است، تأکید کرد: اگر خودروهای آلاینده ملزم به مراجعه به مراکز معاینه فنی شوند، نه‌تنها کاهش قابل توجه آلاینده‌ها را خواهیم دید، بلکه مصرف سوخت نیز کاهش خواهد یافت. این اقدام به‌طور مستقیم کیفیت هوا را بهبود می‌بخشد و ناترازی انرژی را کاهش می‌دهد.

در آغاز این مراسم، دکتر ساویز صحت کاشانی – رییس یازدهمین همایش ملی «مدیریت آلودگی هوا، صدا و بو» و رییس انجمن علمی هوای پاک – با تأکید بر ضرورت بهره‌گیری از فناوری‌های نوین و ظرفیت‌های بین‌المللی برای پایش و مدیریت آلودگی هوا گفت: تا کنون سامانه‌های هوشمند و اپلیکیشن‌هایی مانند هوای اربعین و پیش‌بینی نقطه‌ای شرایط جوی معرفی شده‌اند. این ابزارها برای نظارت دقیق‌تر بر کیفیت آلودگی، به‌ویژه در سطح منطقه‌ای و فرامرزی، طراحی و اجرایی شده‌اند.

صحت در پایان خاطرنشان کرد: برای ۲۵ کشور آسیایی، پیش‌بینی وضعیت آب و هوا به‌طور روزانه و برای ۷۲ ساعت آینده انجام می‌شود و همچنین شاخص اشعه فرابنفش برای تمامی استان‌های کشور به‌صورت روزانه توسط متخصصان حوزه سلامت و اقلیم مورد پایش قرار می‌گیرد.