نگاهی به زندگی آیت‌الله العظمی وحید خراسانی/ از تحصیل در مشهد تا شاگردی آیت‌الله خویی/ درس در مشهد، نجف و قم
خبرآنلاین: چند روز است که خبر بستری شدن آیت‌الله حسین وحید خراسانی از مراجع تقلید شیعیان در بخش مراقبت‌های ویژه ICU یک بیمارستان در تهران منتشر شده است؛ در همین چند روز دو مرتبه خبر درگذشت این مرجع تقلید در برخی کانال‌های تلگرامی منتشر شد که با تکذیب دفتر او روبرو شد.
مشخصه و وجه تمایز این مرجع تقلید در فضای حوزه، عدم اظهارنظرهای سیاسی و عدم دخالت در سیاست است. با این حال دامادش یعنی صادق آملی لاریجانی باعث شده تا خواه ناخواه کمی در فضای سیاسی قرار گیرد؛ اما با این حال او همچنان از ورود به حوزه سیاست پرهیز می‌کند. به همین سبب است که کمتر با چهره‌های سیاسی ملاقات می‌کند.
اما یکی از ملاقات‌های مشهور آیت‌الله، ملاقاتش با سید محمد خاتمی در دوران ریاست جمهوری است. محمدعلی ابطحی رئیس دفتر وقت محمد خاتمی در دوره ریاست جمهوری سال 1393 در گفتگو با شیعه‌نیوز، به روایت این ملاقات پرداخته است: «عصر که به دیدار آیت الله وحید خراسانی رفتیم، ما (هیات همراه آقای خاتمی) به اتفاق ایشان وارد اتاق بیرونی ایشان شدیم و نشستیم. پس از صرف چای، آیت الله وحید با همان لهجه شیرین و شمرده‌شان به آقای خاتمی گفتند که من در این اتاق بغلی کاری دارم با شما و دست آقای خاتمی را گرفتند و بلند شدند. نگاهی به هم انداختیم و با لبخندی رفتند….بعد از حدود نیم ساعتی با حالتی منقلب بیرون آمدند. چشم های هر دو سرخ بود. مشخص بود که گریه کرده‌اند. فضا سنگین و ساکت بود….همه بلند شدیم و خداحافظی کرده و رفتیم. از آقای خاتمی بعد از دیدار، در مورد محتوای دیدار پرسیدم. تا جایی که در خاطر دارم ایشان گفت: آیت‌الله وحید منقلب بودند و به من گفت از اول انقلاب من به همه مسولان پیشنهاد داده‌ام که افتخار تعطیلی روز شهادت صدیقه کبری را نصیب خود کنند. این افتخار نصیب هیچکس نشده است و هیچکدام این را جدی نگرفته‌اند. اما این افتخار نصیب شما خواهد شد. بعد کلی در فضایل و مناقب زهرای مرضیه صحبت کردند [ اینجا هر دو به گریه افتاده بودند] آقای خاتمی نتوانسته بود جلو اشکش را بگیرد. بعد از تعریف ماجرا، آقای خاتمی به من گفت: من به آیت الله وحید قول دادم که شهادت حضرت زهرا (س) را تعطیل کنم. راه‌های قانونی‌اش را بررسی کنید». و البته که همین هم شد و سالروز شهادت حضرت زهرا(س) در دولت خاتمی تعطیل رسمی شد.
آغاز درس و بحث
آیت‌الله العظمی وحید خراسانی در سال ۱۳۰۰ خورشیدی در نیشابور متولد شد. تحصیلات دینی خود را در مشهد آغاز کرد؛ شهری که در آن زمان یکی از مراکز مهم آموزش علوم دینی و محل حضور استادان برجسته حوزه بود. او پس از فراگیری مقدمات و ادبیات عرب، برای ادامه تحصیل وارد مراحل بالاتر حوزه شد و دروس سطح را نزد آیت‌الله شیخ محمد نهاوندی، از استادان شناخته‌شده آن دوره فرا گرفت.
پس از پایان دوره سطح، آیت‌الله وحید خراسانی وارد درس خارج فقه شد؛ مرحله‌ای که در نظام آموزشی حوزه، طلبه را از آموزش متون درسی به بررسی و استنباط مستقل مسائل فقهی نزدیک می‌کند. او در این دوره، از کلاس‌های درس آیت‌الله میرزا مهدی اصفهانی و آیت‌الله میرزا مهدی آشتیانی بهره برد. در کنار فقه و اصول، علوم عقلی و فلسفه را نیز نزد استادانی چون میرزا ابوالقاسم الهی و میرزا مهدی آشتیانی گذراند.
یکی از نقاط مهم در مسیر علمی او، دریافت اجازه اجتهاد از آیت‌الله سیدمحمد حجت کوه‌کمره‌ای در سال ۱۳۲۷ خورشیدی بود. این اجازه پس از گفتگو و مباحثه علمی میان آن دو صادر شد و نشان‌دهنده رسیدن آیت‌الله وحید خراسانی به مرحله‌ای از توانایی علمی بود که امکان استنباط احکام شرعی را برای او فراهم می‌کرد.
دوازده سال تحصیل در محضر آیت‌الله خویی
آیت‌الله وحید خراسانی در ۲۷سالگی، با وجود آنکه پیش از عزیمت به نجف به مرتبه اجتهاد رسیده بود، برای تکمیل تحصیلات و آشنایی با دیدگاه‌های علمی استادان حوزه نجف راهی عراق شد. حضور او در نجف را باید یکی از مهم‌ترین مراحل شکل‌گیری شخصیت علمی‌اش دانست.
او در این شهر در درس استادانی چون آیت‌الله سید عبدالهادی شیرازی و آیت‌الله سید محسن حکیم شرکت کرد، اما مهم‌ترین چهره‌ای که در مسیر علمی او نقش داشت، آیت‌الله سیدابوالقاسم خویی بود. آیت‌الله وحید خراسانی سال‌ها در درس خارج فقه و اصول آیت‌الله خویی حضور داشت و از نزدیک با شیوه استدلال و روش علمی او آشنا شد.
حوزه نجف در آن دوره از مراکز اصلی تولید علوم فقهی و اصولی در جهان تشیع بود و حضور در درس مراجع برجسته، فرصتی برای طلاب فراهم می‌کرد تا در کنار فراگیری مبانی علمی، با شیوه‌های مختلف استنباط و اجتهاد آشنا شوند. آیت‌الله وحید خراسانی نیز پس از سال‌ها تحصیل در این حوزه، به تدریس علوم حوزوی روی آورد و تدریس درس خارج فقه و اصول را در نجف آغاز کرد.
او حدود 12 سال در نجف به تدریس پرداخت؛ دوره‌ای که علاوه بر تکمیل تجربه علمی‌اش، زمینه شکل‌گیری جایگاه او به‌عنوان یک استاد حوزه را فراهم کرد.
بازگشت به ایران و استقرار در قم
آیت‌الله وحید خراسانی در سال ۱۳۴۹ خورشیدی به ایران بازگشت. او ابتدا به مشهد رفت و حدود یک سال در این شهر به تدریس پرداخت، اما در ادامه قم را برای سکونت و فعالیت علمی انتخاب کرد. انتقال به قم، با توجه به جایگاه حوزه قم در ساختار حوزه‌های علمیه شیعیان، نقطه عطف دیگری در زندگی او بود.
او در قم نیز تدریس خارج فقه و اصول را ادامه داد و به‌تدریج حلقه‌ای از شاگردان و طلاب پیرامون درس او شکل گرفت. درس خارج در نظام آموزشی حوزه، بالاترین مرحله آموزش تخصصی فقه و اصول محسوب می‌شود و استاد در آن، به‌جای تدریس یک متن مشخص، مسائل را با طرح دیدگاه‌های مختلف و بررسی ادله، به بحث و استدلال می‌گذارد.
درس آیت‌الله وحید خراسانی در سال‌های بعد به یکی از جلسات پررونق حوزه قم تبدیل شد. دقت در مباحث اصولی و توجه به جزئیات استدلال‌های فقهی از ویژگی‌هایی است که در توصیف روش تدریس او مورد اشاره قرار گرفته است.
درگذشت آیت‌الله محمدعلی اراکی در سال ۱۳۷۳ خورشیدی، بار دیگر موضوع تعیین و معرفی مراجع تقلید را در حوزه علمیه قم مطرح کرد. در این مقطع، جامعه مدرسین حوزه علمیه قم نام آیت‌الله وحید خراسانی را در کنار شماری دیگر از فقهای برجسته به‌عنوان مرجع تقلید معرفی کرد.
آیت‌الله وحید خراسانی در سال‌های پس از آن نیز عمده فعالیت خود را بر تدریس، پاسخ‌گویی به مسائل شرعی و اداره مجموعه مرتبط با مرجعیت متمرکز کرد. در کنار مباحث فقهی و اصولی، توجه به قرآن، حدیث و معارف اهل‌بیت نیز در سخنرانی‌ها و فعالیت‌های علمی او جایگاه قابل توجهی داشته است.
آیت‌الله وحید خراسانی از جمله استادانی است که بخش مهمی از عمر علمی خود را در این ساختار سپری کرده و از طریق تربیت شاگردان و حضور در جایگاه مرجعیت، در فضای فکری و مذهبی حوزه تأثیرگذار بوده است.
آنچه مسیر زندگی علمی آیت‌الله را متمایز می‌کند، استمرار یک مسیر طولانی از تحصیل در مشهد و نجف تا تدریس در قم است؛ مسیری که از شاگردی نزد استادان برجسته فقه و اصول آغاز شد و به جایگاهی رسید که امروز نام او در شمار مراجع شناخته‌شده و پر آوازه شیعه قرار دارد.
2929
