«پدر بزرگ دچار دردهای مفصلی بود، پدر نیز از کمردرد رنج می‌برد؛ حالا نوه به مصرف تریاک روی آورده» / داستانی از یک زنجیره خطرناک در خانواده‌های ایرانی/ قیمت یک کیلو تریاک؛ حداقل ۲۰۰ و حداکثر ۵۰۰ میلیون
فرزانه فراهانی: به تازگی خبری منتشر شد مبنی بر اینکه ایران در زمینه مصرف تریاک در مقام اول قرار دارد. بر اساس این گزارش، میزان مصرف تریاک در کشور ما از آنچه در افغانستان، که به مدت طولانی به عنوان بزرگ‌ترین تولیدکننده خشخاش در جهان شناخته می‌شود، بیشتر است. با این حال، محمد ترحمی، مدیرکل حقوقی و امور مجلس ستاد مبارزه با موادمخدر، در واکنش به این ادعا، عنوان کرد که این خبر درباره ایران در صدر مصرف‌کنندگان تریاک، بی‌اساس و شایعه‌ای بیش نیست.
سعید صفاتیان، پژوهشگر و متخصص درمان اعتیاد، دیدگاهی متفاوت دارد و بیان می‌کند که جایگاه ایران به عنوان مصرف‌کننده پیشرو تریاک در جهان واقعیتی است که تازگی ندارد و در چند دهه اخیر، به ویژه در حدود ۱۰۰ سال گذشته، ایرانیان بزرگ‌ترین مصرف‌کنندگان تریاک بوده‌اند.
او به خبرآنلاین می‌افزاید: نزدیک بودن ایران به افغانستان، بزرگ‌ترین تولیدکننده خشخاش جهان، موجب شده است که حجم وسیعی از این ماده مخدر به‌طور قاچاق به کشور ما راه یابد و در نتیجه، شمار زیادی از افراد اقدام به مصرف تریاک کنند.
مشروح گفت‌وگو را در ادامه مطالعه کنید:
چرا ادعا می‌شود که ایرانی‌ها بزرگ‌ترین مصرف‌کنندگان مخدر تریاک در دنیا هستند؟
عامل اصلی قرارگیری ایران در راس مصرف‌کنندگان تریاک، همسایگی با افغانستان است که بزرگ‌ترین تولیدکننده خشخاش در دنیا به شمار می‌رود و بخش قابل توجهی از این ماده مخدر به ایران قاچاق می‌شود.
علاوه بر همجواری با افغانستان، دسترسی آسان به تریاک و قیمت پایین‌تر آن نسبت به دیگر مواد مخدر و محرک‌ها نیز عوامل دیگری هستند که موجب افزایش مصرف تریاک در ایران شده‌اند.
از نکات جالب این است که بسیاری از معتادان، به‌دلیل مشاهده مصرف تریاک توسط بزرگ‌ترهای خود، اقدام به مصرف می‌کنند. به عنوان مثال، اگر در یک خانواده‌ای پدربزرگ به مصرف تریاک روی آورد و در پاسخ به این سوال که چرا این کار را انجام می‌دهد، بگوید «من پادرد دارم»، آنگاه پدر خانواده هم ممکن است علت مصرف تریاکش را کمردرد ذکر کند. به این ترتیب، تریاک به عنوان راهی برای تسکین درد معرفی شده و زنجیره‌ای از مصرف ایجاد می‌شود.
سال‌ها پیش، در زمان‌هایی که دسترسی به پزشک آسان نبود، افراد تحت تأثیر توصیه‌های دیگران و با استفاده از تریاک به خوددرمانی می‌پرداختند. این تصور غلط همچنان در برخی افراد وجود دارد که می‌توانند با مصرف تریاک انواع دردهای خود را کاهش دهند.
در دنیای امروزی، دسترسی به تریاک بسیار آسان شده است و این ماده نسبت به دیگر مواد مخدر و محرک، در دسترس‌ترین گزینه به حساب می‌آید.
مجازات مصرف و فروش تریاک نسبت به دیگر مواد مخدر چگونه است؟
عملکرد قانونی در قبال مصرف و فروش تریاک به مراتب نسبت به سایر مواد مخدر، تبعات کمتری دارد و به همین دلیل، ترانزیت و قاچاق آن به شکل گسترده‌تری انجام می‌شود.
بدترین نوع مصرف تریاک کدام است؟
مصرف تریاک به صورت خوراکی، بدترین و پرعوارض‌ترین شکل استفاده از این مخدر به شمار می‌آید، چراکه تمامی مواد آن مستقیماً جذب بدن می‌شوند. در اشکال دودی، بخشی از مواد به هوا منتقل شده و مقداری نیز در دستگاه دودکش مانده و مصرف نمی‌شود. مصرف خوراکی برای برخی افراد، از جمله رانندگانی که به تریاک معتاد هستند یا کسانی که شرایط کشیدن مواد در خانه را ندارند، راحت‌تر است. در کلانشهری مانند تهران که بیشتر ساکنان آن در آپارتمان‌ها زندگی می‌کنند، امکان مصرف تریاک برای معتادان به آسانی فراهم نیست.
از عوارض مصرف تریاک برایمان بفرمایید.
مصرف مخدر تریاک به عوارض جسمی و روانی منجر می‌شود که البته عوارض روانی آن به مراتب کمتر است. از جمله عوارض جسمی مصرف تریاک می‌توان به مشکلات قلبی، ریوی، کبدی، پوستی و تنفسی اشاره کرد. افرادی که تریاک مصرف می‌کنند، با چالش‌های اقتصادی و خانوادگی و همچنین انزوای اجتماعی رو به رو می‌شوند.
قیمت تریاک در حال حاضر چه وضعیت دارد؟
نرخ تریاک هم اکنون بسیار متغیر است و قیمت هر کیلوگرم آن حداقل از ۲۰۰ تا ۲۵۰ میلیون تومان آغاز می‌شود و ممکن است حتی به ۵۰۰ میلیون تومان نیز برسد. قیمت‌گذاری تریاک در مکان‌های مختلف متفاوت است و تریاکی که از افغانستان وارد می‌شود، به عنوان گران‌ترین نوع تریاک شناخته می‌شود.
گاهی فروشنده‌ها ادعا می‌کنند که تریاک را به‌صورت مستقیم از تولیدکننده در افغانستان تهیه کرده‌اند و به همین دلیل قیمت بالاتری برای آن تعیین می‌کنند. به بیان دیگر، این تریاک را خالص توصیف می‌کنند؛ اگرچه به‌طور کلی، عرضه تریاک کاملاً خالص غیرممکن است.
اگر مجازات قاچاق و فروش تریاک افزایش یابد، چه عواقبی خواهد داشت؟
با تشدید مجازات‌های مرتبط با قاچاق و فروش تریاک، احتمال آن هست که قاچاقچیان به سمت انتقال مواد مخدر دیگری گرایش پیدا کنند که مجازات کمتری به همراه دارد؛ به عبارتی، در صورتی که مجازات برای حمل و فروش موادی مانند شیشه کمتر از تریاک باشد، قاچاقچیان به سمت قاچاق و فروش این نوع مواد خواهند رفت که عوارض مصرف آن‌ها به مراتب شدیدتر از تریاک است و وضعیت را وخیم‌تر می‌کند.
به‌طور کلی، قوانین فعلی در بسیاری از کشورها حاکی از ناتوانی در بازدارندگی از جرائم مربوط به مواد مخدر و محرک‌ها هستند؛ بویژه در حوزه مواد روان‌گردان. بهوضوح مشخص است که اگر این قوانین به‌درستی کارساز بودند، نه تنها تعداد قاچاقچی‌ها بلکه میزان تولید مواد مخدر و محرک نیز کاهش می‌یافت و به تبع آن، تعداد مصرف‌کنندگان نیز پایین می‌آمد.
علل افزایش اعتیاد در جوامع را چه چیزهایی می‌دانید؟
در تمام نقاط جهان، درصدی از افراد بالای ۱۵ سال به مصرف مواد مخدر و محرک روی می‌آورند؛ برای مثال، در یک کشور ۵ درصد، در کشور دیگر ۱۰ درصد و این میزان به طور کل متغیر است.
زمانی که یک نوع ماده مخدر یا محرک در کشوری وجود داشته باشد، تمایل به مصرف همان نوع به‌مراتب بیشتر می‌شود و در صورت وجود تنوع، گرایش به مصرف نیز مختلف خواهد بود.
اگر برنامه‌های پیشگیری و درمان به‌صورت نامناسب پیاده‌سازی شوند یا میزان کشفیات کاهش یابد، تعداد افراد معتاد رو به افزایش خواهد رفت. همچنین، اگر قدرت بازدارندگی قانونی در برابر قاچاق و فروش مواد مخدر ضعیف باشد، آمار قاچاق و اعتیاد در جامعه افزایش می‌یابد.
بیشترین مصرف‌کنندگان تریاک در ایران اکنون شامل چه گروه سنی می‌شوند؟
متأسفانه، مصرف‌کنندگان تریاک در تمامی رده‌های سنی وجود دارند، اما جوانان ۲۵ تا ۳۵ ساله، بیشترین درصد مصرف‌کننده را تشکیل می‌دهند. اگرچه مصرف تریاک توسط جوانان خوشایند نیست، اما مقایسه با استفاده از مواد روان‌گردان، به هرحال مصرف تریاک گزینه بهتری به حساب می‌آید.
به عنوان مثال، دو جوان را در نظر بگیرید که از ۲۰ سالگی، یکی شروع به مصرف تریاک و دیگری به مصرف شیشه می‌کند. فردی که متمایل به شیشه است، پس از پنج سال مصرف، به شدت منفعل و دچار توهم می‌شود، به طوری که نمی‌تواند نه ازدواج کند و نه مشغول به کار شود. به طور کلی، میزان آسیب‌پذیری و اثر تخریبی مواد محرک و روان‌گردان نظیر شیشه، به مراتب بیشتر از تریاک است.
امروز، آگاهی افراد از طریق منابع مختلف، به ویژه فضای مجازی، به‌طور محسوسی افزایش یافته و مردم به این نتیجه رسیده‌اند که اگر هم بخواهند موادی مصرف کنند، بهتر است به سراغ موادی بروند که عوارض کمتری دارند.
تأثیر جنگ بر نوع مواد مصرفی معتادان کشور را چطور ارزیابی می‌کنید؟
جنگ منجر به کاهش واردات مواد مخدر، به ویژه مواد محرک و روان‌گردان، شده است و در عوض، در دسترس بودن تریاک نسبت به گذشته افزایش یافته است؛ زیرا ورود آن، که از طریق قاچاق از افغانستان انجام می‌شود، در این فضا آسان‌تر شده است.
آیا افزایش مصرف‌کنندگان موادمخدر به تریاک نگران‌کننده است؟
این مسأله بستگی به دیدگاه دارد. اگر از منظر پزشکی به این مسئله نگاه شود، به سرشت واقعی این موضوع پی‌برده و جای نگرانی دارد. حتی اگر از دیدگاه کسی که در حوزه پیشگیری فعالیت می‌کند، موضوع بررسی شود، باز هم جای نگرانی وجود دارد؛ ولی وقتی خود را به‌عنوان سیاست‌گذار در نظر بگیریم، به‌نظر می‌رسد که نگرانی خاصی وجود ندارد.
من ۲۰ تا ۲۵ سال است که در حوزه سیاست‌گذاری کشور فعالیت می‌کنم؛ چه در ستاد مبارزه با موادمخدر، چه در مجمع تشخیص مصلحت نظام و چه در قوه قضائیه. اگر از دیدگاه سیاست‌گذاری به مسأله نگاه کنیم، می‌بینیم که نگرانی چندانی وجود ندارد. بهتر است در همین الگوی مصرف مواد مخدر، یعنی مصرف تریاک، بمانیم و بتوانیم تعداد و آمار معتادان را کاهش دهیم.
۴۷۴۷
