تستوسترون بالا یا پایین؛ کدام‌یک بیشتر برای سلامت قلب تهدیدآمیز است؟

تستوسترون بیشتر به‌خاطر نقشش در تقویت میل جنسی، افزایش رشد عضلات و بهبود سلامت استخوان‌ها مشهور است؛ اما تحقیقات اخیر نشان‌دهنده این است که سطح این هورمون ممکن است با وضعیت قلبی نیز مرتبط باشد. یک تحقیق جدید حاکی از آن است که چه میزان پایین و چه بالا از این هورمون، می‌تواند خطر بروز نوعی اختلال در ضربان قلب را افزایش دهد.

طبق گزارش ساینس‌آلرت، محققان مرکز پزشکی دانشگاه کانزاس با مرور مطالعات قبلی، هم در انسان‌ها و هم در آزمایشگاه، متوجه شدند که خطر ابتلا به فیبریلاسیون دهلیزی در میان مردانی که دارای سطح تستوسترون بسیار پایین یا بسیار بالا هستند، شاید افزایش یابد. البته تا به امروز معلوم نیست که آیا تغییرات در سطح این هورمون مستقیماً منجر به این اختلال می‌شود یا این که عوامل دیگری در این زمینه نقش دارند.

فیبریلاسیون دهلیزی اختلالی در ریتم قلب است که در آن حفره‌های فوقانی قلب از هماهنگی طبیعی خود خارج می‌شوند. این وضعیت می‌تواند موجب تپش قلب، خستگی، سرگیجه و حتی افزایش خطر سکته مغزی گردد، هرچند که برخی از بیماران ممکن است هیچ علائمی نداشته باشند.

تحقیقات پیشین نشان داده بودند که کاهش سطح تستوسترون می‌تواند با افزایش خطر ابتلا به فیبریلاسیون دهلیزی در ارتباط باشد. اما شواهد جدید نشان می‌دهند که سطوح بالای این هورمون نیز به صورت قطع بدون خطر نیست.

در یک مطالعه بر روی ۴۵۷۰ مرد سالخورده بدون سابقه بیماری‌های قلبی‌عروقی، محققان وضعیت شرکت‌کنندگان را حدود ۴٫۴ سال تحت نظر قرار دادند. نتایج به‌دست آمده نشان داد مردانی که در دسته‌های دارای بالاترین سطح تستوسترون بودند، در مقایسه با افرادی که سطح متوسطی از این هورمون را داشتند، تقریباً دو برابر بیشتر در معرض خطر ابتلا به فیبریلاسیون دهلیزی قرار داشتند.

در کل، ۲۸۶ نفر از شرکت‌کنندگان در طول این مطالعه به این اختلال دچار شدند. با این حال، بررسی‌ها نتیجه‌ای معنادار میان سطح پایین تستوسترون و افزایش خطر بیماری ارائه نکردند.

شواهد دیگری نیز حکایت از این دارد که درمان با تستوسترون می‌تواند با اختلالات ضربان قلب در ارتباط باشد. در کارآزمایی بالینی TRAVERSE که در سال ۲۰۲۳ انجام شد، ۵۲۴۶ مرد با کمبود تستوسترون و بیماری‌های قلبی‌عروقی یا عوامل خطر آن در دو گروه تقسیم شدند. یک گروه ژل تستوسترون و دیگری ژل بدون این هورمون دریافت کردند.

یافته‌ها نشان داد که ۳٫۵ درصد از افرادی که تستوسترون دریافت کرده بودند، به فیبریلاسیون دهلیزی دچار شدند؛ در حالی که این میزان در گروه مقایسه ۲٫۴ درصد بود.

با این حال، استفاده از تستوسترون در این کارآزمایی تأثیری بر افزایش خطر در شاخص ترکیبی اولیه شامل مرگ ناشی از مشکلات قلبی‌عروقی، حمله قلبی غیرکشنده و سکته مغزی غیرکشنده نداشت. محققان بر این باورند که کمبود و سطح بسیار بالای تستوسترون از طریق مسیرهای مختلف بر عملکرد الکتریکی قلب تأثیر می‌گذارند.

در سطوح پایین، تستوسترون ممکن است بر تنظیم کلسیم در سلول‌های قلب تاثیر بگذارد؛ در حالی که در سطح بالا ممکن است باعث تغییر جریان یون‌های پتاسیم گردد. هر دو این فرایندها در انتقال پیام‌های الکتریکی و تنظیم ریتم منظم قلب اهمیت دارند.

راجات باروا، متخصص قلب و یکی از نویسندگان این تحقیق، توضیح می‌دهد که به نظر می‌رسد کمبود و افزایش بیش از حد تستوسترون از طریق سازوکارهای بیولوژیکی متفاوتی، خطر فیبریلاسیون دهلیزی را افزایش می‌دهند.

پژوهشگران باور دارند که خطر ایجاد اختلال در ریتم قلب در سطح میانی تستوسترون طبیعی ممکن است کمتر باشد، اما همچنان شواهد کافی برای تأیید این فرضیه در دست نیست. به همین دلیل، آن‌ها از پزشکان می‌خواهند قبل از آغاز درمان جایگزینی تستوسترون، به ارزیابی سلامت قلب و عوامل خطر بیماران بپردازند.

عواملی همچون چاقی، فشار خون بالا، مصرف الکل و آپنه خواب می‌توانند بر سلامت قلب تأثیر بگذارند و باید در تعیین روش درمان مدنظر قرار گیرند. همچنین، چربی اضافی در بدن ممکن است با کاهش سطح تستوسترون مرتبط باشد؛ لذا احتمال دارد که بخشی از رابطه مشاهده‌شده میان کمبود این هورمون و مشکلات قلبی به عواملی نظیر چاقی مربوط شود.

نکته‌ی حائز اهمیت این است که پژوهش جدید نتوانسته رابطه‌ی علت و معلولی بین تستوسترون و اختلال در ریتم قلب را به اثبات برساند. همچنین هنوز مشخص نیست که آیا رساندن سطح تستوسترون به ناحیه میانی محدوده‌ی طبیعی می‌تواند خطر فیبریلاسیون دهلیزی را کاهش دهد یا خیر.

یافته‌های این پژوهش می‌تواند به پزشکان در انتخاب روش‌های مناسب‌تر برای درمان کمبود تستوسترون یاری رساند؛ اما برای تعیین سطح بهینه این هورمون در زمینه سلامت قلب و بررسی تأثیر درمان بر خطر آریتمی، انجام کارآزمایی‌های بیشتری ضروری است.

این تحقیق در نشریه Journal of the Endocrine Society منتشر گردیده است.