محمود واعظی: با نزدیک شدن به انتخابات کنگره، آغاز جنگ توسط ترامپ ممکن است به بهای سیاسی او تمام شود و ایران تمایلی به درگیری مجدد ندارد
نیلوفر مولایی: اظهارات دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده، پیش از برگزاری انتخابات کنگره این کشور، نشانه‌هایی از بروز دوباره جنگ را به نمایش می‌گذارد. این شرایط، سفرهای مقامات بلندپایه منطقه به ایران را از هر زمان دیگری حیاتی‌تر کرده است. این سفرها به منظور میانجی‌گری بین ایران و آمریکا و کاهش خطر آغاز جنگ طراحی شده است.
در این زمینه، محمود واعظی، رئیس دفتر حسن روحانی در دولت دوازدهم، در مصاحبه‌ای با خبرگزاری خبرآنلاین، درباره امکان آغاز جنگ پیش از انتخابات کنگره اظهار داشت: «مسئله جنگ با ایران به شیوه معیشت مردم و ارزیابی آنان از عملکرد دولت آمریکا وابسته است. اگر فقط ۱۰ روز تا انتخابات باقی مانده باشد، تصمیم به شروع جنگ می‌تواند برای ترامپ و جمهوری‌خواهان عواقب سیاسی سنگینی به همراه داشته باشد.»
او همچنین افزود: «بعد از انتخابات، وضعیت ممکن است دستخوش تغییرات قابل توجهی شود. اگر جمهوری‌خواهان کنترلی که در مجلس نمایندگان و سنا دارند، از دست بدهند، موقعیت سیاسی ترامپ تا زمان تشکیل کنگره جدید، اوایل سال آینده، با چالش‌های بیشتری مواجه خواهد شد.»
واعظی در ادامه درباره محاصره اقتصادی ایران توضیح داد: « محاصره دریایی بر علیه ایران و محدودیت‌های موجود در تنگه هرمز اثرات اقتصادی فراتر از ایران به همراه دارد. این وضعیت تنها مردم ایران را تحت فشار قرار نمی‌دهد، بلکه دیگر کشورها و به خصوص آمریکا نیز از پیامدهای اقتصادی آن متأثر می‌شوند.»
متن کامل گفت‌وگوی محمود واعظی، رئیس دفتر حسن روحانی در دولت دوازدهم را در ادامه مطالعه کنید؛
************************
* با توجه به گمانه‌زنی‌های روزافزون درباره احتمال وقوع جنگ و اظهارات اخیر دونالد ترامپ مبنی بر امکان حمله در روز یکشنبه، آیا جنگی ممکن است پیش از انتخابات آمریکا رخ دهد؟ همچنین سفر فرمانده ارتش پاکستان به تهران چه پیامی دارد و ارزیابی شما از این تحولات چیست؟
در آغاز، باید به وضعیت انتخاباتی در آمریکا و اسرائیل نگاهی بیندازیم. به نظر می‌رسد بخش زیادی از بیانات و مواضع مطرح‌شده، بیشتر از آنکه جنبه بین‌المللی داشته باشد، به نیازهای داخلی السياسية ارتباط دارد و این تنها مختص آمریکا و رژیم صهیونیستی نیست. در بسیاری از کشورهای دیگر نیز، زمانی که کمپین‌های انتخاباتی با چالش‌های عمده‌ای که بر زندگی مردم تاثیر می‌گذارد مواجه می‌شود، سیاست خارجی می‌تواند به بخشی از این رقابت‌های داخلی تبدیل شود.
از این رو، برای یک ارزیابی دقیق از اظهارات اخیر دو کشور متجاوز، باید بین مواضع اعلام‌شده، ملاحظات انتخاباتی و تصمیم‌های واقعی در سیاست خارجی تمایز قائل شویم. از منظر محاسبات سیاسی، آغاز جنگ پیش از انتخابات آمریکا لزوماً به نفع جمهوری‌خواهان نخواهد بود و حتی می‌تواند بار سیاسی سنگینی را بر دوش آن‌ها بگذارد.
«جنگ» به خودی خود نمی‌تواند به تقویت دولت یا حزب حاکم بیانجامد، زیرا پیامدهای اقتصادی، هزینه‌های انسانی، واکنش عمومی و موفقیت در دستیابی به اهداف اعلام‌شده همگی نقش مهمی در ارزیابی جامعه از چنین تصمیماتی دارند. در حال حاضر، یکی از دلایل اهمیت موضوع جنگ با ایران در ایالات متحده، آثار اقتصادی تنش‌های منطقه‌ای و نگرانی‌ها از گسترش ناپایدار درگیری‌هاست.
در ۱۰ روز پایانی انتخابات، شروع جنگ می‌تواند برای ترامپ عواقب سیاسی به همراه داشته باشد
بالا رفتن قیمت بنزین، افزایش نرخ و هزینه‌های حمل‌ونقل و در پی آن، صعود قیمت برخی اقلام، به‌خصوص کالاهایی که هزینه حمل و نقل در قیمت نهایی آن‌ها تاثیر مهمی دارد، زندگی روزمره شهروندان آمریکایی را تحت تاثیر قرار داده است. بنابراین، موضوع جنگ با ایران ارتباط نزدیکی با معیشت مردم و ارزیابی آن‌ها از سیاست‌های دولت آمریکا دارد. اگر تنها ۱۰ روز به انتخابات کنگره مانده باشد، تصمیم به آغاز جنگ ممکن است برای ترامپ و جمهوری‌خواهان پیامدهای سیاسی جدی داشته باشد.
ورود به جنگ، به‌ویژه در شرایطی که هزینه‌های زندگی دغدغه اصلی افکار عمومی است، معمولاً به نفع دولت یا حزب حاکم در آمریکا نخواهد بود. اگر جنگ به افزایش بیشتر قیمت انرژی یا تشدید عدم اطمینان اقتصادی منجر شود، فشارهای سیاسی بر جمهوری‌خواهان نیز تشدید خواهد شد.
در نهایت، نمی‌توان فرض کرد که آغاز جنگ لزوماً کاهشی در آرا به نفع آن‌ها خواهد داشت، یا نتیجه انتخابات مجلس نمایندگان و سنا به سود آن‌ها رقم خواهد خورد. ارزیابی این موضوع به گستردگی و مدت درگیری، پیامدهای اقتصادی و امنیتی و واکنش عموم بستگی دارد. اما در مورد رژیم صهیونیستی، وضعیت به مراتب متفاوت‌تر به نظر می‌رسد. موضوع جنگ و تداوم بحران‌های امنیتی به‌طور مستقیم با بقای سیاسی نتانیاهو مرتبط است.
در سال‌های اخیر، در زمانی که او با فشارهای سیاسی داخلی و مخالفت‌های فزاینده دست و پنجه نرم می‌کند، همواره در یک محیط پرتنش از هیاهوهای امنیتی و درگیری‌های نظامی به اقدامات خود ادامه داده است. به این ترتیب، ادامه بحران می‌تواند در عرصه داخلی به نفع او عمل کند و بر معادلات حفظ قدرت اثر بگذارد.
به اعتقاد من، اگر جنگ‌های دوسال گذشته و وضعیت امنیتی ناشی از آن وجود نمی‌داشت، نتانیاهو برای حفظ موقعیت سیاسی خود با چالش‌های کمتری مواجه می‌شد و احتمال از دست دادن سمتش جدی‌تر بود. در مقابل، مخالفان او با اینکه در برخی نظرسنجیها موقعیت مباحث بهتر دارند، به دلیل محدودیت‌ها در تشکیل دولت با موانع روبرو هستند.
ترامپ نشان داده که تصمیم‌های آنی او بر اساس منطق اتخاذ نمی‌شود
موضوع اصلی فقط پیشتازی یک جریان در نظرسنجیها نیست، بلکه توانایی آن در دستیابی به اکثریت لازم برای تشکیل ائتلاف در کنست است. بر اساس نظرسنجیها، به نظر می‌رسد نه ائتلاف حامی نتانیاهو و نه جریان مخالف او به‌طور مستقل از ظرفیت لازم برای تشکیل دولت برخوردارند.
در این وضعیت، آرای احزاب عربی و تصمیم‌گیری آنان درباره مشارکت در ائتلاف‌ها یا حمایت از گزینه‌های تشکیل دولت می‌تواند نقش اساسی ایفا کند. بنابراین، نتیجه نهایی به ترکیب کرسی‌های کنست، مواضع احزاب دیگر و احتمال شکل‌گیری ائتلاف‌های سیاسی بستگی خواهد داشت و پیشتازی در نظرسنجیها لزوماً به معنای امکان تشکیل دولت نیست.
در همین راستا، در ۱۰ روز گذشته و در هفته جاری، برخی از مخالفان نتانیاهو به احتمال بهره‌برداری سیاسی از تنش با ایران هشدار داده‌اند. از نظر آن‌ها، ابراز نگرانی از اینکه ایران به اقدام پیش‌دستانه‌ای اقدام خواهد کرد، ممکن است به افزایش تنش‌ها، تحریک متقابل و آماده‌سازی افکار عمومی برای پذیرش فاز جدیدی از درگیری نظامی منجر شود.
این انتقادها باید در بستر رقابت‌های سیاسی داخلی رژیم صهیونیستی و نگرانی‌های مخالفان نتانیاهو از تأثیر تحولات امنیتی بر معادلات انتخاباتی مورد بررسی قرار گیرد. با توجه به این فضا، احتمال آغاز جنگ تا روز سه‌شنبه انتخابات چندان قوی به نظر نمی‌رسد. در چنین شرایطی، می‌بایست میان فضاسازی سیاسی، افزایش سطح تهدیدها و اتخاذ تصمیم عملی برای آغاز جنگ تفکیک قائل شد، چراکه هر یک از این موارد تابع محاسبات و ملاحظات خاص خود می‌باشد.
با این حال، ترامپ نشان داده است که تصمیمات آنی او معمولاً بر اساس منطق معقول اتخاذ نمی‌شود و ممکن است تحت تأثیر فشارها، تحریکات و شرایط مختلف به سمت اتخاذ تصمیماتی برود که با محاسبات سیاسی همخوانی ندارد.
کشورهای منطقه به طور کلی تمایل به گسترش درگیری‌ها ندارند
* آیا ممکن است پس از انتخابات جنگی آغاز شود؟
بعد از انتخابات، وضعیت می‌تواند به شکل قابل توجهی دگرگون شود. اگر جمهوری‌خواهان اکثریت خود را در مجلس نمایندگان و سنا از دست بدهند، موقعیت سیاسی ترامپ تا زمان شروع به کار کنگره جدید، اوایل سال آینده، با چالش‌های بیشتری همراه خواهد بود. اگرچه ترکیب جدید کنگره بلافاصله بعد از انتخابات شکل نمی‌گیرد و تغییر ترکیب سنا تنها شامل یک‌سوم از کرسی‌های آن خواهد بود، این تحولات می‌تواند بر محاسبات دولت کنونی آمریکا و سیاست‌های آن به ویژه در پرونده ایران تاثیرگذار باشد.
بخش بزرگی از معادلات پیش رو به روند مذاکرات بستگی دارد. اگر کوشش‌های میانجی‌ها برای برقراری گفت‌وگوهای بین ایران و آمریکا به موفقیت برسد و چشم‌اندازی برای حل مسائل باقی‌مانده شکل بگیرد، احتمال کاهش فوری خطر درگیری نظامی فراهم می‌شود. در صورتی که مذاکرات ادامه پیدا کند و طرفین به توافق از راهی کم هزینه و پایدار سیاسی نگاه کنند، انگیزه برای حرکت به سمت جنگ و درگیری نظامی به حداقل خواهد رسید.
از سوی دیگر، با توجه به آماده‌باش بالای نیروهای مسلح کشور، از جمله رزمندگان شجاع سپاه پاسداران انقلاب و ارتش، که در رسانه‌های مختلف منعکس شده، به وضوح مشخص است که ایران در حالی که به حفاظت از تمامیت سرزمینی خود پایبند است، تمایلی به ورود به جنگ ندارد.
کشورهای منطقه به طور کلی نیز تمایل به گسترش درگیری‌ها ندارند. به این ترتیب، اگر مذاکرات میانجی‌ها به موفقیت‌های واقعی دست یابند و زمینه حل و فصل مسائل باقی‌مانده فراهم شود، احتمال بروز جنگ کاهش خواهد یافت. اما در صورت شکست مذاکرات بعد از انتخابات و عدم وجود چشم‌انداز روشنی برای توافق، خود به خود احتمال اقدام نظامی همچنان مطرح خواهد بود. بنا بر این، در چنین شرایطی نمی‌توان احتمال تشدید تنش‌ها و حرکت به سوی درگیری را نادیده گرفت.
جنگ و اختلال در جریان انرژی و تجارت به افزایش قیمت‌ها، تشدید تورم و تضعیف اقتصاد برخی کشورها منجر شده است
* اخیراً آقای محسن رضایی اشاره کرده‌اند که نمی‌توانیم برای مدت زیاد در محاصره اقتصادی به‌سر ببریم چرا که در این شرایط، خانواده‌ها آسیب می‌بینند. هم اکنون که با محاصره دریایی مواجه هستیم و هرچند مرز پاکستان امروز باز شد، به نظر می‌رسد نوعی محاصره زمینی و هوایی نیز وجود دارد. نظر شما درباره این اظهارات چیست؟ آیا این وضعیت به معنای احتمال حمله پیش‌دستانه ایران است و چه پیامی برای سیاستمداران و مسئولین داخلی دارد؟
اقدام پیشگیرانه زمانی می‌تواند از طیف پشتیبانی سیاسی و بین‌المللی برخوردار باشد که افکار عمومی در داخل کشور، منطقه و جهان ضرورت آن را بپذیرد. در شرایط کنونی، برداشت غالب در بخشی از افکار عمومی این است که ایران در موضع دفاعی قرار دارد. حمله رژیم صهیونیستی در جنگ تحمیلی ۱۲روزه در زمان‌هایی بود که مذاکرات در جریان بود.
در جنگ تحمیلی ۴۰روزه نیز، تجاوز غیرقانونی به ایران و ترور شهدای دانشمند و فرماندهان نظامی، کشتار بی‌رحمانه کودکان بیگناه در مدرسه شجره طیبه میناب و از بین رفتن غیرنظامیان بیگناه، همه در خلال مذاکرات روی داده است.
این شرایط، درک مسئولیت تشدید تنش‌ها را به گردن آمریکا و رژیم صهیونیستی می‌افکند. از این رو، هرگونه اقدام پیش‌دستانه از سوی ایران باید بر پایه دلایل محکم و مستند و همچنین ارزیابی صحیح پیامدهای سیاسی و امنیتی مستحکم شود، چرا که حفظ حمایت افکار عمومی داخلی و بین‌المللی در این معادله اهمیت بسزایی دارد.
علاوه بر این، محاصره دریایی علیه ایران و محدودیت‌های موجود در تنگه هرمز هزینه‌هایی فراتر از ایران دارد. این وضعیت تنها فشار بر روی مردم ایران نیست، بلکه آمریکا و بسیاری دیگر از کشورها نیز به طور مستقیم تحت تاثیر پیامدهای اقتصادی آن قرار می‌گیرند.
۲۹۲۱۵
جنگ و اختلال در جریان انرژی و تجارت به افزایش قیمت‌ها، تشدید تورم و تضعیف اقتصاد برخی کشورها منجر شده است. لذا هزینه‌های این بحران نه تنها یک‌جانبه نیست، بلکه طرفین نیز با پیامدهای اقتصادی و سیاسی آن به شکل ملموس مواجه خواهند شد. برای همین، بسیاری از کشورها در صددند از طریق میانجی‌گری و دیپلماسی، زمینه‌های کاهش تنش‌ها و حل و فصل مسالمت‌آمیز بحران را فراهم کنند.
۲۹۲۱۵
به تازگی، وزیران خارجه انگلیس، فرانسه و آلمان اعلام کرده‌اند که برای کمک به حل‌وفصل مسئله هسته‌ای ایران آمادگی دارند. گرچه ظرفیت این کشورها برای تاثیرگذاری بر تحولات کم است، اما طرح این پیشنهاد نشان می‌دهد که روند مذاکرات و دیپلماسی همچنان در کانون توجه طرف‌های مختلف قرار دارد و همچنین بر اهمیت بهره‌برداری از فرصت‌های موجود برای جلوگیری از تشدید تنش‌ها و یافتن راه‌حل‌های سیاسی و مسالمت‌آمیز تاکید می‌کند.
