برای لغو یارانه نقدی همه‌چیز مشخص است؛ اما چرا نیاز به اثبات برای افزایش کالابرگ وجود دارد؟

اقتصاد۲۴- دولت در روزهای اخیر، تصمیمات جدیدی برای افزایش اعتبار کالابرگ را تصویر کرده است؛ تصمیماتی که هدف اصلی‌شان تقویت قدرت خرید خانوارها و حمایت از گروه‌های کم‌درآمد عنوان شده است. در شرایطی که هزینه تأمین کالاهای ضروری بخش قابل توجهی از درآمد خانوارها را به خود اختصاص می‌دهد، افزایش حمایت معیشتی یک اقدام ضروری و معتبر است.

اما سوال مهم این است که آیا سازوکار اجرای این تصمیم نیز با هدف حمایتی آن همخوانی دارد؟

بر اساس اعلامیه سازمان برنامه و بودجه، حدود ۴۰ میلیون نفر در قالب ۱۸ میلیون و ۳۰۰ هزار خانوار در مرحله جدید افزایش اعتبار کالابرگ قرار دارند و برای استفاده از این حمایت، باید فرم خوداظهاری خود را در پنجره ملی خدمات دولت هوشمند تکمیل کنند. مهلت اولیه این اقدام نیز تا پایان روز ۲۱ مهرماه تعیین شده است.

این در حالی است که در آغاز فرآیند ثبت درخواست، برخی متقاضیان با مشکلاتی در دسترسی به سامانه روبرو شدند؛ موضوعی که مسئولان فنی نیز وقوع آن را تأیید و علت را اختلال شبکه‌ای اعلام کردند. طبق اطلاعات بعدی، این مشکل برطرف شده است.

اگرچه اختلال رفع شده، اما سوال اصلی درباره طراحی فرآیند ثبت درخواست هنوز بی‌پاسخ مانده است.

با وجود اطلاعات اقتصادی خانوارها، چرا خوداظهاری الزامی است؟

یکی از سوالات محوری درباره مرحله جدید کالابرگ، ضرورت تکمیل فرم خوداظهاری است.

در سال‌های گذشته، پایگاه‌های اطلاعاتی مختلفی برای تحلیل وضعیت اقتصادی خانوارها و اجرای سیاست‌های حمایتی ایجاد شده است. اطلاعات مربوط به درآمد، دارایی و وضعیت اقتصادی شهروندان در فرآیندهای دهک‌بندی و شناسایی مشمولان یارانه مورد استفاده قرار می‌گیرد.

البته ممکن است اطلاعات موجود به‌طور کامل یا به ‌روز نباشد و این موضوع تأمین اطلاعات اضافی از شهروندان را برای افزایش دقت شناسایی ضروری کند. با این حال، انتظار می‌رود نهادهای مسئول توضیح دهند که چه بخشی از اطلاعات مورد نیاز در پایگاه‌های فعلی در دسترس نیست و چرا تکمیل دوباره اطلاعات از سوی خانوارها برای اجرای این مرحله الزامی تشخیص داده شده است.

این پرسش به‌ویژه از آن جهت اهمیت دارد که فرآیندهای اداری پیچیده، حتی اگر به منظور افزایش دقت طراحی شده باشند، ممکن است برای بخش‌هایی از جامعه هدف دشوار باشند.

بیشتر بخوانید: واریز ۵۰۰ هزار تومان اعتبار کالابرگ برای ۴۰ میلیون نفر؛ جزئیات جدید

به نظر می‌رسد که حداکثر استفاده از اطلاعات موجود و تخصیص خوداظهاری به مواردی که نیاز به اصلاح یا تکمیل دارند، گزینه‌ای است که شایسته بررسی دقیق است.

آیا مهلت کوتاه ثبت درخواست برای همه خانوارها مناسب است؟

موضوع دیگری که نیاز به توضیح دارد، زمان‌بندی اجرای طرح است.

از سوی سازمان برنامه و بودجه، مهلت اولیه ثبت درخواست تا ساعت ۲۴ روز ۲۱ مهر مشخص شده است. در عین حال، معاون رفاه وزارت کار اظهار داشت که افرادی که تحت پوشش کمیته امداد و سازمان بهزیستی هستند، برای ادامه دریافت اعتبار افزایش‌یافته خود سه ماه فرصت دارند تا فرم خوداظهاری را تکمیل کنند.

اگرچه این دو مهلت مربوط به فرآیندهایی با شرایط متفاوت است، اما تفاوت آن‌ها ضرورت اطلاع‌رسانی دقیق‌تر درباره مراحل اجرای طرح را به همراه دارد.

به ویژه با توجه به اینکه دسترسی دیجیتال و آشنایی با سامانه‌های الکترونیکی در میان همه خانوارها یکسان نیست، ممکن است برخی افراد سالمند، ساکنان مناطق کمتر توسعه‌یافته یا کسانی که به اینترنت دسترسی محدودی دارند، برای تکمیل اطلاعات به زمان بیشتری نیاز داشته باشند.

رییس سازمان هدفمندسازی یارانه‌ها نیز در توضیحات اخیر خود اعلام کرده که عدم ثبت اطلاعات به معنای حذف از حمایت نیست و در صورت نیاز، امکان تمدید مهلت خوداظهاری وجود خواهد داشت.

این توضیحات می‌توانند تا حدودی نگرانی‌ها را کاهش دهند، اما مناسب‌تر آن است که شرایط تمدید مهلت، وضعیت افرادی که پیامک دریافت نکرده‌اند و روش پیگیری درخواست‌ها از ابتدا به‌طور شفاف و یکپارچه اعلام گردد.

اختلال سامانه؛ مشکلی فنی با پیامدهای اجتماعی

اختلال در سامانه‌های الکترونیکی ممکن است برای هر ساختار وسیعی پیش بیاید و بروز یک مشکل فنی به‌تنهایی نمی‌تواند مبنای قضاوت درباره عملکرد کلی نهادهای اجرایی باشد.

با این حال، زمانی که یک سامانه برای ارائه خدمات به میلیون‌ها نفر مورد استفاده قرار می‌گیرد، آمادگی زیرساخت، پیش‌بینی حجم مراجعه و فراهم کردن مسیرهای جایگزین اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.

در این شرایط، سازمان فناوری اطلاعات نیز اعلام کرده که اختلال شبکه‌ای رفع شده است. این اقدام مثبت است، اما انتظار می‌رود در کنار حل مشکل، درباره راهکارهای پیشگیری از تکرار اختلال و تضمین دسترسی متقاضیان در مهلت تعیین‌شده نیز توضیحات کافی ارائه شود.

در سیاست‌های حمایتی، دسترسی آسان مردم به خدمات، بخشی از کیفیت این حمایت به شمار می‌آید.

دولت باید ابهامات طرح جدید کالابرگ را رفع کند

علاوه بر مسائل اجرایی، شفاف‌سازی درباره میزان افزایش اعتبار و زمان بهره‌مندی خانوارهای مختلف نیز اهمیت بالایی دارد.

افزایش ۵۰۰ هزار تومانی اعتبار کالابرگ برای حدود ۱۱ میلیون نفر از افراد تحت پوشش کمیته امداد و سازمان بهزیستی اعلام و اجرایی شده است. با این حال، ضروری است درباره مبلغ نهایی افزایش اعتبار برای سایر گروه‌های مشمول، زمان اعمال اعتبار و نحوه رسیدگی به درخواست‌های تجدیدنظر توضیحات روشن و آسان‌دستی ارائه شود.

تعدد اطلاعیه‌ها و تفاوت مراحل اجرای طرح ممکن است پیگیری اطلاعات را برای برخی از مردم دشوار کند. انتشار یک راهنمای جامع و به‌روز می‌تواند از بروز برداشت‌های نادرست و مراجعات غیرضروری جلوگیری کند.

به‌طور کلی، هدف از طرح کالابرگ حمایت از معیشت خانوارهاست و تحقق این هدف تنها به مبلغ اعتبار اختصاص داده شده محدود نمی‌شود. نحوه شناسایی مشمولان، سهولت ثبت درخواست، شفافیت تصمیمات و امکان پیگیری مشکلات نیز در موفقیت این سیاست تأثیرگذارند.

انتظار می‌رود دولت فرآیند دریافت حمایت معیشتی را تا حد امکان ساده، شفاف و قابل دسترس کند؛ زیرا برای خانواری که با افزایش هزینه‌های زندگی مواجه‌اند، دریافت حمایت نباید به نگرانی جدیدی تبدیل شود.

افزایش کالابرگ اقدامی در راستای حمایت از قدرت خرید مردم است، اما اثربخشی این تصمیم زمانی بیشتر خواهد بود که فرآیند اجرایی آن نیز با کمترین پیچیدگی و بیشترین شفافیت همراه باشد.

منبع: راهبرد فردا