گزارش یکتانت: اختلالات اینترنتی منجر به کاهش ۴۰ درصدی فروشگاه‌های اینستاگرامی و افت ترافیک وب فارسی گردید

سال ۱۴۰۴، بازار تبلیغات دیجیتال ایران شاهد تغییرات زیادی ناشی از منازعات و اختلالات اینترنتی بوده است. گزارش تهیه شده تحت عنوان «روایت یکتانت از بازاریابی دیجیتال ایران در سال ۱۴۰۴ و بهار ۱۴۰۵» نشان می‌دهد که تعداد فروشگاه‌های فعال اینستاگرامی این کشور به میزان تقریبی ۴۰ درصد نسبت به دو سال پیش کاهش یافته و بازدید از وب‌سایت‌های فارسی نیز در مقایسه با سال ۱۴۰۳ بیش از ۲۵ درصد افت کرده است. با این حال، ارزش کل بازار تبلیغات دیجیتال ایران در سال ۱۴۰۴ معادل ۳۲٫۲ هزار میلیارد تومان تخمین زده شده و شبکه‌های اجتماعی به‌عنوان جزء اصلی آن باقی مانده‌اند.

این تحلیل بر مبنای داده‌های جمع‌آوری شده از یکتانت و چندین نهاد فعال در زمینه تبلیغات، شبکه‌های اجتماعی و همچنین توزیع اپلیکیشن، به همراه یک نظرسنجی تلفنی از ۹۵۹ نفر صورت گرفته است.

براساس برآورد انجام شده توسط یکتانت، شبکه‌های اجتماعی با سهمی معادل ۱۰ هزار میلیارد تومان، که به ۳۱ درصد از کل بازار تبلیغات دیجیتال ایران می‌رسد، جایگاه نخست را به خود اختصاص داده‌اند. در ادامه، رسانه‌های خرده‌فروشی با سهم ۱۶ درصد و پلتفرم‌های ویدیویی با ۱۵٫۵ درصد قرار دارند. همچنین، تبلیغات در وب‌سایت‌ها و اپلیکیشن‌ها جایی در حدود ۱۲٫۴ درصد از این بازار را شامل می‌شود.

سهم تبلیغات مرتبط با گوگل ۱۱٫۸ درصد، تبلیغات پیامکی ۷٫۴ درصد، اپ‌استورها ۴٫۴ درصد و رپورتاژ آگهی ۱٫۵ درصد برآورده شده است. این ترکیب نشان‌دهنده این است که تبليغات دیجیتال فقط به وب‌سایت‌ها محدود نمی‌شود و بخش عمده‌ای از هزینه‌ها در فضاهایی صرف می‌شود که کاربران برای خرید، تماشای ویدیو یا تعاملات روزمره خود به آن‌ها مراجعه می‌کنند.

یکی از نکات کلیدی این گزارش، کاهش قابل توجه تعداد فروشگاه‌های فعال اینستاگرامی در ایران است که از حدود ۹۶۰ هزار در سال ۱۴۰۲ به ۵۶۴ هزار در سال ۱۴۰۴ رسیده است. گزارش مذکور، محدودیت‌ها در دسترسی به اینستاگرام و اختلالات مکرر اینترنت را به‌عنوان علل اصلی کاهش فعالیت این فروشگاه‌ها معرفی کرده است؛ وضعیتی که منجر به توقف برخی از کسب‌وکارها یا انتقال آن‌ها به دیگر پلتفرم‌ها شده است.

این کاهش در شرایطی به وقوع پیوسته که در همین بازه‌ی زمانی، تعداد فروشگاه‌های اینستاگرامی در کشورهایی همچون عراق، ترکیه، امارات و قطر افزایش قابل توجهی داشته است.

همچنین، روند تبلیغات در اینستاگرام نیز تحت تاثیر اختلالات قرار گرفته، به‌طوری که داده‌های استفاده شده در این گزارش نشان می‌دهد که از تاریخ ۱۹ دی تا اوایل بهمن، تعداد تبلیغات ثبت‌شده تقریباً به صفر رسیده و آمار این دو ماه فقط مربوط به روزهای دارای اتصال اینترنت می‌باشد. ارقام مربوط به اسفند نیز تنها شامل عملکرد هشت روز نخست ماه است.

داده‌های یکتانت نشان‌دهنده این است که بازدید از صفحات وب فارسی از ۷۷۷ میلیارد در سال ۱۴۰۳ به ۵۶۲ میلیارد در سال ۱۴۰۴ تقلیل یافته است. این عدد نسبت به سال ۱۴۰۲ بیش از ۴۰ درصد کاهش را نشان می‌دهد. گزارش مذکور از افزایش استفاده از اپلیکیشن‌ها و قطع اینترنت به‌عنوان دلایل این وضعیت یاد می‌کند.

بیشترین کاهش ترافیک روزانه در دی ماه رقم خورده است؛ زمانی که بازدید به حدود یک‌پنجم سطح پیش از قطع اینترنت رسیده بود. طبق گزارش، بازگشت این شاخص به سطح اولیه خود، حدود سه هفته به طول انجامید.

در عوض، ترافیک روزانه تبلیغات در اپلیکیشن‌های داخلی در بعضی دوره‌هایی که اینترنت قطع بوده، مشاهده شده که افزایش پیدا کرده و در بازی‌های موبایلی به بیش از دو برابر سطح قبلی رسیده است.

در این گزارش، شدت کاهش بودجه در زمینه تبلیغات دیجیتال و مدت زمان لازم برای بازیابی آن در خلال سه رویداد مختلف بررسی شده است. در جنگی به مدت ۱۲ روز، حداکثر کاهش بودجه‌های تبلیغاتی به ۸۲٫۳ درصد رسید و زمان بازگشت آن ۱۶ روز به طول انجامید.

در حوادث دی‌ماه ۱۴۰۴ نیز بزرگترین افت بودجه تبلیغات دیجیتال معادل ۸۵٫۶ درصد به ثبت رسید که زمان بازگشت آن ۳۷ روز به طول انجامید. در نهایت، برای جنگ ۳۹ روزه، سقف کاهش این بودجه‌ها ۷۷٫۲ درصد اعلام گردید و دوباره، روند بازیابی آن‌ها نیاز به ۷۵ روز زمان داشت.

رویداد بلک‌فرایدی، اوج فعالیت تبلیغاتی کسب‌وکارها به شمار می‌رود. در تاریخ ۷ آذر ۱۴۰۴، بیش از ۱٫۵ میلیارد نمایش تبلیغ در یکتانت ثبت گردید و بودجه کمپین‌های تبلیغاتی در این روز نسبت به بلک‌فرایدی سال قبل با بیش از ۲۰۰ درصد افزایش همراه بوده است.

در تبلیغات وب‌سایت یکتانت، حوزه مالی، فناوری‌های مالی و بیمه با سهم ۲۶ درصدی در راس بودجه‌ها قرار دارند. همچنین، طلا، نقره و زیورآلات با سهم ۱۳٫۸ درصد و لوازم خانگی و اداری با ۱۱٫۴ درصد در رتبه‌های بعدی قرار گرفته‌اند.

بودجه مربوط به تبلیغات طلا، نقره و زیورآلات نسبت به سال گذشته ۱۹۵ درصد افزایش یافته است؛ به عبارتی، تقریباً سه برابر شده است. همچنین، رشد بودجه لوازم خانگی و اداری نیز به ۱۵۲ درصد رسیده است.

در نظرسنجی انجام شده در این گزارش، ۵۷ درصد از شرکت‌کنندگان از ابزارهای هوش مصنوعی بهره برده‌اند. جالب است که در میان کاربران، ۹۲ درصد حداقل گهگاه از ChatGPT استفاده کرده‌اند.

استفاده روزانه از این ابزارها نیز براساس نسل تقسیم‌بندی شده است: ۳۸ درصد از نسل Z، در مقایسه با ۱۹ درصد از نسل Y و ۱۲ درصد از نسل X، استفاده مداوم و روزانه را گزارش کرده‌اند. کسب اطلاعات و یادگیری، از برجسته‌ترین کاربردهای این ابزارها تلقی شده است.

یافته‌های این نظرسنجی نشان می‌دهد که حدود ۶۰ درصد از پاسخ‌دهندگان حداقل یک بار در ماه خرید آنلاین انجام می‌دهند، با این حال در زمان‌های قطع اینترنت، ۵۲ درصد از نسل Z خرید را به تأخیر انداخته یا از آن منصرف شده‌اند. از این منظر، مسئله اینترنت نه تنها به کاهش بازدید تبلیغات منجر می‌شود، بلکه اختلال در دسترسی باعث تغییر مسیر تصمیم‌گیری و خرید مشتریان شده و بدین ترتیب، روند بازگشت کسب‌وکارها را به یک فرایند طولانی‌تر تبدیل می‌کند.

متن کامل گزارش سالانه یکتانت را این‌جا بخوانید.