دبیر کمیسیون انرژی مجلس اعلام کرد: سهمیههای ۱۵۰۰ و ۳۰۰۰ تومانی برقرار خواهد ماند، در حالی که قیمت سومین نرخ بنزین ۷۵۰۰ تومان تعیین شده است
یکی از چالشهای اساسی اقتصاد ایران، افزایش بیرویه مصرف بنزین و اجبار به واردات مداوم آن به همراه هزینههای سنگین یارانهای است که دولت به منظور ارائه بنزین به قیمت پایین پرداخت میکند.
در خبری از همشهری آمده است که بسیاری از کارشناسان بر این باورند که بهترین راه حل برای مدیریت مصرف بیرویه بنزین، افزایش قیمت آن است، اما دولت به دلیل ملاحظات سیاسی تمایلی به انجام این کار ندارد و ادامه این روند فقط کسری بودجه را بیشتر میکند.
به منظور بررسی راهکارهای مدیریت مصرف بنزین، در یک میزگرد به گفتگو با رضا سپهوند، دبیر کمیسیون انرژی مجلس و حامد صاحبهنر، کارشناس انرژی پرداختیم.
رضا سپهوند، دبیر کمیسیون انرژی مجلس: بر اساس دادههای صندوق بینالمللی پول، ایران به ازای انرژی، ۱۶۳ میلیارد دلار یارانه میپردازد که از این مقدار ۱۰۰ میلیارد دلار آن به صورت یارانه پنهان است و به مشکلاتی چون آلودگی محیطزیست و هزینههای درمانی ناشی از آن مرتبط میشود. در حال حاضر، ۵۲ میلیارد دلار از این یارانه متعلق به فرآوردههای نفتی است که دولت به آن تخصیص میدهد. در حال حاضر، دولت به صندوق توسعه ملی ۷۰ میلیارد دلار و به نیروگاهها ۸۰ هزار میلیارد تومان و به پالایشگاهها و سازندگان اوره نیز ۱۰۰ هزار میلیارد تومان بدهکار است.
در لایحه بودجه ۱۴۰۴، اشارهای به افزایش قیمتها نشده، ولی به نظر میرسد در دولت برای سال آینده برنامههای خاصی وجود دارد که این موارد باید یا به صورت لایحه به مجلس ارائه شوند یا در جلسه شورایعالی هماهنگی اقتصادی سران قوا به تصویب برسند.
طبق طرحهای مدنظر دولت، قرار است علاوه بر نگهداری سهمیههای ۱۵۰۰ و ۳۰۰۰ تومانی، نرخ سومی برای بنزین با رقم ۷۵۰۰ تومان در نظر گرفته شود که هنوز قطعی نیست.
دولت برنامهای سه مرحلهای برای همه حاملهای انرژی ارائه کرده است. در این طرح، یک سطح مصرفی برای انرژیهایی مانند برق، گاز و بنزین تعریف میشود و اگر فردی بیش از این مقدار مصرف کند، باید بقیه را به قیمت بازار تهیه کند.
از دیگر راهکارهای غیرقیمتی که به میان آمده، تولید و واردات خودروهای کممصرف است. بهطوریکه میانگین مصرف خودروهای در ایران ۱۱ لیتر در ۱۰۰ کیلومتر ثبت شده است، در حالی که این میزان در ترکیه تنها ۸ لیتر است. موتورهای خودروهای تولیدی در ایران، که به مدت ۲ تا ۳ دهه بدون تغییر ماندهاند، به شدت پرمصرف هستند و سرمایهگذاری روی آنها به صرفه نیست؛ لذا نیاز به طراحی و تولید موتورهای جدید و بهروز وجود دارد. همچنین باید به واردات خودروهای کممصرف خارجی به قیمت مناسب نیز توجه کرد، اما متأسفانه در مجلس، علیرغم کاهش تعرفه خودرو در لایحه بودجه امسال، تعرفه مجدداً ۱۰۰ درصد افزایش یافته است.
باید اقدامات موثری برای جلوگیری از قاچاق سوخت انجام شود. طرحهایی همچون رزاق که به مرزنشینان اجازه فروش بنزین و گازوئیل در آن سوی مرزها را میدهد، اقدامی نادرست است.
از این سو، ما میلیاردها دلار بنزین وارد میکنیم و از سوی دیگر قاچاق سوخت از مرزها بیرون میرود.
باید امکان استفاده از الپیجی به عنوان سوخت خودروها فراهم شود. در حال حاضر، این سوخت پاک به قیمت هر لیتر ۲۷ سنت صادر میشود در حالی که هر لیتر بنزین، ۶۷ سنت وارد میشود.
حامد صاحبهنر، کارشناس انرژی: متأسفانه سیاستگذاران به شکلی نگرانکننده درباره بنزین تصمیمگیری میکنند که این امر منجر به خنثی بودن در اقداماتشان شده است. دوگانه نادرستی بین رویکردهای قیمتی و غیرقیمتی به وجود آمده است، در حالی که سوال اصلی این است که هزینه مصرف انرژی چقدر است؟
در یک دهه گذشته، ترکیه ۱۱ میلیارد لیتر فرآورده از رژیم صهیونیستی وارد کرده که هزینه آن به ۵ میلیارد دلار رسیده است. در عین حال، ما ۲۰ میلیارد لیتر فرآورده را در نیروگاهها سوزاندهایم که با تنها صرفهجویی در مصرف میتوانستیم آنها را به ترکیه صادر کنیم.
ما سالانه تقریباً ۲۳۰ میلیارد دلار نفت و گاز تولید میکنیم که در حدود ۲۰ درصد از آن در فرآیند تولید و انتقال هدر میرود. همچنین به طور میانگین سالی ۹ میلیارد دلار قاچاق بنزین و گازوئیل داریم که معادل ۲۵ میلیون لیتر در روز است.
مصرف بیش از حد انرژی در کشور و کاهش صادرات، باعث تضعیف قدرت سیاسی ایران نیز شده است. به طور مثال، قطر که بزرگترین حامی مالی حماس است، از آنجا که یک صادرکننده عمده گاز است و در حیطه انرژی نقش مهمی دارد، مورد توجه جهانی قرار دارد و کمتر کسی در دنیا به آن توجه میکند.
سرویس حملونقل عمومی در ایران به شدت ضعیف است و این امر سبب افزایش استفاده از وسایل نقلیه شخصی و در نتیجه افزایش مصرف بنزین شده است؛ بدین ترتیب، گزینهای برای مردم جهت کاهش مصرف بنزین وجود ندارد و به دلیل حساسیتهای اجتماعی و تبعات اقتصادی، نباید به سمت تغییر قیمت آن رفت. تغییر قیمت بنزین به تدریج ممکن است موجب افزایش تورم، رشد نرخ ارز و شکاف بین قیمت بنزین داخلی و خارجی شود.
اگر دولت با کسری بودجه روبرو است، باید در جهت سازماندهی مصرف گاز گام بردارد که هم شامل قابلیت صادرات است و هم میتواند منجر به ساخت ارزشافزوده بالا شود.
دولت باید در قدم اول، یک نظام رفاهی معقول و بیمه تأمین اجتماعی کارآمد راهاندازی کند و سپس به سراغ افزایش قیمت بنزین برود؛ اما این تغییرات در کوتاهمدت ممکن نیست. در کوتاهمدت، باید روشهای غیرقیمتی را به کار گرفت که به معنای کاهش سهمیههای بنزین نیست. در واقع، روشهای غیرقیمتی به معنای افزایش حملونقل عمومی، واردات خودروهای دستدوم و توسعه سیانجی است.
در زمان دولت آقای احمدینژاد، به دلیل توسعه سیانجی و سهمیهبندی بنزین، مردم به سمت مصرف سیانجی به جای بنزین حرکت کردند؛ بهعلاوه، ۴۰ دلاری که به عنوان یارانه پرداخت شد، از ارزش زیادی برخوردار بود. اما در حال حاضر، فقط در شرایطی میتوان مردم را قانع کرد که با قیمت بالای بنزین کنار بیایند که دولت به طور کلی از حوزه انرژی خارج شود. مردم باید احساس کنند که بنزین و گازوئیل متعلق به خودشان است؛ در این صورت، بازارهایی شکل خواهد گرفت و قیمتها در آن بازارها تعیین میشود؛ به طوری که دولت از قیمتگذاری خارج شده و معاملات در بازار، سطح قیمت را مشخص میکند.
۲۱۷
