افت بیرویه آب در رودخانهها و تالابها به دلیل سدسازیهای نامناسب
به موضوع خشک شدن غیرمنطقی رودخانهها و تالابها به دلیل ساخت سدهایی که اصول لازم را رعایت نمیکنند، اشاره کرده و در این زمینه افزود: در داخل کشور، ما بیش از هر کسی مقصر هستیم. چرا که با اجرای پروژههای سدسازی نادرست، رودخانهها و تالابها را خشک کردهایم و این اقدام، اراضی را برای تولید ریزگردها مستعد ساخته و به افزایش کانونهای گرد و غبار دامن زده است. در نهایت، با این مسیر نادرست به نتایجی رسیدهایم که هماکنون شاهد آن هستیم.
وی ادامه داد: بخش عمدهای از ریزگردهایی که با آن مواجه هستیم، منشاء داخلی دارند و از دشت میقان، کویر مرکزی ایران و سایر نواحی که تحت تأثیر فرسایش خاک قرار گرفتهاند، سرچشمه میگیرند که علت اصلی آن توسعه ناپایدار در کشور است. همچنین، بخشی از ریزگردها از منابع خارجی ناشی میشوند. این عوامل متعدد، کشور ایران را با چالش ریزگردها روبهرو کرده و شهرستان مرکزی نیز تحت تأثیر این مسائل است؛ نتیجهاش افزایش ریزگردها و پیامدهای مشابه است.
ضرورت حذف توسعه ناپایدار در تمام بخشهای کشور
این فعال محیطزیست خاطرنشان کرد: کشوری نظیر ترکیه پروژه کلان گاپرا را اجرا میکند و به این ترتیب حدود ۱۲ تا ۱۳ سد بر روی رودهای دجله و فرات ایجاد میکند. کشور عراق نیز در راستای آن، بخش قابل توجهی از منابع آبی را در پشت سدهای خود نگه میدارد. این وقایع به خشک شدن هورالعظیم در غرب ایران و تبدیل آن به کانون ریزگردها انجامیده است. در افغانستان نیز سد کمال خان ساخته شده که حقآبه رود هیرمند را که به هامون میرسید، کنترل میکند.
آخانی تصریح کرد: به این ترتیب، مناطق شرقی و غربی کشور بیش از پیش تحت تأثیر ریزگردها قرار میگیرند و همچنین نقاط مرکزی ایران نیز به واسطه ساخت انواع و اقسام سدهای بزرگ تحت تأثیر این فرایند قرار خواهند گرفت. آنچه که کاملاً مشخص است، این است که در صورت ادامه این رویه ناپایدار، تعداد روزهای آلوده در کشور به سبب ریزگردها، به روزهای مکرر و متوالی آلوده بدل خواهد شد.
وی با ابراز نگرانی از وضعتی که در آینده به دلیل ریزگردها با آن مواجه خواهیم بود، تصریح کرد: با این شرایط، به وضوح شاهد افزایش ریزگردها خواهیم بود. به احتمال زیاد آلودگیهای ناشی از ریزگردها به صورت مکرر بروز خواهد کرد و کنترل این وضعیت نیز بسیار دشوار خواهد بود. بارها بر ضرورت حذف توسعه ناپایدار در تمامی بخشهای کشور تأکید شده است، لیکن متأسفانه هیچ اقدام مثبتی انجام نگرفته است.
ریزگردها ناشی از توسعه ناپایدار به وجود آمدهاند
این فعال حوزه محیطزیست تأکید کرد: زمانی که محیطبانان و فعالان این حوزه درباره تبعات منفی استفاده بیش از حد از منابع آبی هشدار میدادند و بر لزوم پیشبرد کشور به سمت توسعه پایدار تأکید میکردند، باید تدابیر لازم اتخاذ میشد. هنگامی که اعلام میشود باید دیپلماسی آب برقرار کرده و با کشورهای همسایه گفتوگو کنیم تا از بروز چالشهای محیطزیستی جلوگیری شود، نیاز بود که در این حوزه تصمیمات جدی گرفته شود.
آخانی بیان داشت: با نگاهی به وضعیت دریاچه ارومیه و تالاب گاوخونی، به راستی چرا مقامات آبی از این میزان تخریب و اشتباهات عبرت نمیگیرند و نمیخواهند بپذیرند که راهی که در پیش گرفتهاند تنها به ویرانی و تباهی خواهد انجامید؟ اکنون که مسأله ریزگردها به تبع همین توسعه ناپایدار وقوع یافته، نمیدانیم چگونه باید عمل کنیم؟! واقعیت این است که تصمیمات کلانی در سطح کشور اتخاذ شده که بر بسیاری از استانها و شهرها تأثیر منفی گذاشته است.
وی افزود: در شرایط کنونی که بحران به وجود آمده، به دنبال تصمیمگیری در کمیته اضطرار هستیم. اما آیا در این کمیته میتوان آب را به تالاب هامون بازگرداند؟! آیا میتوان آب را به تالاب میقان اراک برگرداند؟! آیا امکان کنترل بر بیش از ۸۶۰ هزار حلقه چاهی که در کشور حفر شده وجود دارد تا به این مرحله نرسیم؟! در نهایت، نتیجه این است که خودمان نمیدانیم چه اقداماتی انجام میدهیم و بایستی عواقب آن را بپذیریم.
