مدت زمان لازم برای خانه‌دار شدن ایرانی‌ها چقدر است؟
با استناد به اطلاعات ارائه‌شده از سوی مرکز آمار، شاخص «دسترسی به مسکن» که نشان‌دهندهٔ مدت زمانی است که یک خانواده برای خرید یک واحد ۱۰۰ متری به درآمد سالانه خود نیاز دارد، برای کل کشور به‌طور متوسط ۱۰ سال و برای تهران حدود ۱۸ سال تخمین زده شده است. در مقابل، معیار رایج جهانی به‌عنوان حداکثر ۱۵ سال تعریف می‌شود.
فارس در گزارشی اعلام کرده است که شاخص دیگری تحت عنوان «مدت زمان انتظار با توجه به پس‌انداز سالانه» تصویر دقیق‌تری از وضعیت کنونی ارائه می‌دهد.
نرخ پس‌انداز خانوارها در سال ۱۴۰۳ نسبت به سال گذشته افزایش یافته است؛ به‌طوری‌که در سطح کشور از ۱۸ درصد به ۲۱ درصد و در تهران از ۱۳ درصد به ۲۰ درصد رشد کرده است.
با توجه به این آمار، یک خانوار شهری به‌طور متوسط باید برای خانه‌دار شدن ۴۹ سال و در تهران حدود ۸۹ سال پس‌انداز کند.
این ارقام نسبت به سال ۱۴۰۲ بهبود قابل توجهی را نشان می‌دهد؛ زیرا مدت زمان انتظار برای خرید مسکن در کل کشور ۵۹ سال و در تهران ۱۵۲ سال (بیش از یک و نیم قرن) بود. بنابراین، زمان انتظار در تهران به میزان ۴۰ درصد کاهش یافته است.
دلایل این کاهش را می‌توان در سه عامل کلیدی جست‌وجو کرد. نخست اینکه در سال ۱۴۰۳، افزایش قیمت مسکن به دلیل تحولات منطقه‌ای و نگرانی‌های سیاسی، با عقب‌نشینی مواجه شد و نرخ تورم مسکن که در سال ۱۴۰۲ بیش از ۶۰ درصد بود، به تقریباً ۱۵ درصد کاهش پیدا کرد.
دوم، افزایش درآمد خانوارها فراتر از نرخ تورم مسکن بوده است؛ به‌طوری‌که متوسط رشد درآمدها در سطح کشور ۳۳.۶ درصد و در تهران ۲۹ درصد گزارش شده است.
سومین عامل نیز به ارتقاء نرخ پس‌انداز مربوط می‌شود؛ هرچند این بهبود عمدتاً ناشی از افزایش ارزش دارایی‌ها، به‌ویژه املاک در دسته‌های مرفه بوده و مستأجران سهم کمتری از آن بهره‌مند شده‌اند.
با وجود این تغییرات مثبت، همچنان اوضاع به‌گونه‌ای بحرانی توصیف می‌شود. در تهران، مدت انتظار برای خانه‌دار شدن حدود ۶ برابر و در کل کشور ۳ برابر میزان متعارف جهانی است.
در حالی که سطح طبیعی این شاخص در دنیا به‌طور میانگین حدود ۱۵ سال و در بهترین حالت حتی ۵ سال یا کمتر است، خانواده‌های تهرانی باید نزدیک به ۹۰ سال و خانوارهای شهری در سرتاسر کشور حدود ۵۰ سال منتظر بمانند تا صاحب‌خانه شوند.
این فاصله معنادار، به‌خوبی نشان‌دهندهٔ شدت «فقر مسکن» در ایران است. طبق گزارش‌ها، نرخ فقر در میان مستأجران در سال ۱۴۰۲ به ۴۰ درصد رسیده است که رکوردی در دو دهه اخیر محسوب می‌شود.
علاوه بر این، شکاف طبقاتی در مالکیت مسکن افزایش یافته به‌گونه‌ای که تعداد خانوارهای صاحب‌خانه در دهک دهم طی ۱۶ سال اخیر به دو برابر افزایش یافته، در حالی که در دهک اول تنها ۶۰ درصد رشد داشته و همچنان ۱۰۰ درصد مستأجران در این دهک در فقر به‌سر می‌برند.
از دیگر سو، جهش قیمت اجاره‌ها بخش اعظمی از پس‌انداز سالانهٔ خانوارها را مصرف کرده و دو ابزار اصلی برای خانه‌دار شدن یعنی پس‌انداز و تسهیلات بانکی عملاً کارایی خود را از دست داده‌اند.
۲۱۷
