چند میلیون مهاجر غیرقانونی همچنان در ایران حضور دارند؟
اطلاعات رسمی نشان میدهد که ایران بیش از ۶ میلیون مهاجر خارجی را در خود جای داده است که تقریباً ۴ میلیون نفر از آنها بدون داشتن مدارک و مجوز قانونی در کشور اقامت دارند. در ماههای اخیر، روند بازگشت داوطلبانه و اجباری این اتباع غیرمجاز به طور قابل توجهی افزایش یافته و بیش از یک میلیون و ۱۴۰ هزار نفر از این جمعیت از کشور خارج شدهاند، اما هنوز چند میلیون نفر دیگر در انتظار مشخص شدن وضعیت خود هستند.
بر اساس آخرین دادههای رسمی، شمار اتباع خارجی در ایران حدود ۶ میلیون و ۱۰۰ هزار نفر تخمین زده میشود که از این تعداد، بیش از ۴ میلیون نفر فاقد مدارک قانونی اقامت هستند. نادر یار احمدی، رئیس مرکز امور اتباع و مهاجرین خارجی وزارت کشور، عنوان کرده است که تا پایان سال ۱۴۰۲ حدود ۲ میلیون نفر غیرمجاز در کشور حضور داشتند و در سال گذشته (۱۴۰۳) نیز ۲ میلیون و ۳۴ هزار نفر به این آمار افزوده شده است.
اسکندر مومنی، وزیر کشور، در اظهاراتی بیان کرد که ایران با دیدگاهی احترامآمیز به مهاجران قانونی، یک میزبان خوب محسوب میشود، اما دیگر قادر به پذیرش اتباع غیرمجاز نیست. تاکنون بیش از یک میلیون نفر به شکل داوطلبانه به کشور خود بازگشتهاند که ۷۰ درصد آنها خودمعرف بودهاند.
او همچنین خاطرنشان کرد که کاهش ۶ درصدی در تراکنشهای خرید نان در کشور به دلیل خروج بخش زیادی از اتباع خارجی مشاهده میشود و بر لزوم ساماندهی و تأسیس «سازمان ملی مهاجرت» برای مدیریت یکپارچه ورودی و خروجی مهاجران تأکید کرد.
وزیر کشور نیز اعلام کرد که در این مدت، بیش از یک میلیون و ۱۰۰ هزار نفر از اتباع خارجی به کشور خود بازگشتهاند که بیش از ۷۰ درصد آنها به صورت خودمعرف بودهاند. وی تاکید کرد که همواره با نگاهی احترامآمیز به مهاجران نگریسته شده است، اما اتباع غیرمجاز باید کشور را ترک کنند.
سخنگوی پلیس فراجا نیز در این راستا توضیح داد که سیاست پلیس در مواجهه با اتباع غیرمجاز تغییر خاصی نکرده و مأموریتها به شدت ادامه دارد. شناسایی افراد فاقد مجوز، بازداشت کسانی که مشکوک به همکاری با گروههای معاند هستند و جلوگیری از ورود افراد با هویتهای جعلی در دستور کار است. به گونهای که در چهار ماه اول امسال، نظارتها با قاطعیت بیشتری پیگیری شده و نتیجه آن شناسایی و بازگرداندن بیش از یک میلیون و ۱۴۰ هزار نفر از اتباع خارجی بدون مجوز قانونی اقامت در ایران بوده است.
این اقدامات در حالی صورت میگیرد که برخی از مهاجران با اهداف خرابکارانه وارد کشور شدهاند، اما بسیاری از آنها افراد محترم و قانونمداری هستند که نیازمند حفظ حقوقشان هستند.
علیرضا فخاری، استاندار تهران، نیز در خصوص وضعیت اتباع غیرمجاز در پایتخت اعلام کرد که از آغاز این دولت، بیش از یک میلیون مهاجر غیرقانونی از کشور خارج و ۴۵۰ هزار نفر از استان تهران به وطن خود بازگردانده شدهاند. بخشی از این افراد به صورت داوطلبانه و بخشی دیگر پس از شناسایی و بازداشت به کشور خود بازگشتهاند.
با وجود خروج بیش از یک میلیون نفر، همچنان حدود سه میلیون تبعه غیرمجاز در ایران حاضر هستند و ساماندهی وضعیت آنان با چالشهای زیادی مواجه است. کارشناسان بر این باورند که روند بازگشتها با توجه به فشارهای اقتصادی و امنیتی ادامه خواهد یافت، ولی موفقیت آن نیازمند همکاری دولت افغانستان و سازمانهای بینالمللی است.
وزیر کشور با تأکید بر حفظ کرامت انسانی مهاجران بیان کرد: مهاجران باید با حرمت و رعایت حقوق انسانی به کشورشان بازگردانده شوند. همکاری با دولت افغانستان و نهادهای بینالمللی، کلید حل این بحران است. موکبها و مراکز خدماتی با عزت به این اتباع خدمات ارائه میدهند و رسانهها همچنین نقش کلیدی در اطلاعرسانی درست ایفا میکنند.
مبحث وجود حدود ۳ میلیون تبعه غیرمجاز در ایران، چالشی پیچیده با ابعاد امنیتی، اقتصادی و اجتماعی به شمار میرود. خروج بیش از یک میلیون نفر بیانگر اراده دولت در مدیریت این بحران است، اما همچنان چند میلیون نفر دیگر در کشور هستند که نیاز به راهکارهای بلندمدت، همکاریهای منطقهای و رعایت حقوق انسانی دارند. در این بین، نقش نهادهای امنیتی، دولتهای محلی و بینالمللی و رسانهها در شکلگیری افکار عمومی و تسهیل روند بازگشت بسیار قابل توجه است.
