برج آزادی در ابعاد کوچک در دانشگاه هنرهای زیبا

براساس گزارش خبرنگار ایسنا، مراسم اهدا یادمان آزادی به دانشگاه تهران به حضور الگوهای برجسته هنرهای تجسمی در دانشکدگان هنرهای زیبای این دانشگاه برگزار گردید.

حسین امانت، خالق برج آزادی، در یک پیام ویدیویی به دانشجویان دانشکده معماری توصیه کرد که تا حد ممکن به خیابان‌ها رفته و معماری‌های موجود در سطح شهر را مشاهده کنند. هر سنگ و آجر به کار رفته در ساختمان‌های ایران دارای ارزش بالایی برای دیدن، نقاشی، تحقیق و حتی اندازه‌گیری است و تاثیری که بر روی این آثار می‌گذارید، عمیقاً در ذات و ضمیر شما ماندگار خواهد شد.

این مراسم با حضور شهروز شایگان، یکی از معماران معاصر، آغاز شد که در سخنانی کوتاه تأکید کرد: «میدان هنر به تدریج شاداب‌تر و پربارتر می‌شود و ما شاهد پیوند فرهنگ‌دوستی و تفکر انتقادی با نیازهای واقعی بازار کار هستیم و این همکاری قطعاً به رشد و شکوفایی هنر منجر خواهد شد.»

وی افزود: «امروز را جشن می‌گیریم چرا که جوانانی که به تازگی وارد بازار کار می‌شوند، در دریای استعدادهایی سیر می‌کنند اما آموزش‌هایشان در بخش‌های مختلف به صورت جامع با نیازهای واقعی همخوانی ندارد. ما در تلاشیم تا همدلی و همکاری میان رشته‌ای را در طراحی و ساخت برج آزادی نشان دهیم و خواهیم کوشید که تأثیرات این همکاری رو در پروژه‌هایی که شامل ساخت سازه‌های بزرگ، هنر و تجربیات مختلف استادکاران، کارگران ماهر و مدیران با تجربه است، بیان کنیم.»

در آغاز مراسم، حامد مظاهریان ـ معمار و رئیس دانشکدگان هنرهای زیبا دانشگاه تهران ـ با خوش‌آمد گویی به مهمانان، به ویژه مارکوس عارفی، که به تازگی با عشق به وطن بازگشته و کتابی با ارزش نگاشته است، اشاره کرد و افزود: «مطالعه آثار عارفی نشان‌دهنده توجه عمیق این افراد به هویت فرهنگی و تمدنی خود می‌باشد.»

دانشکده معماری به فرهنگ جامعه خود وفادار بوده است

ادامه مراسم با سخنان ساعد سمیعی ـ استاد پیشکسوت حوزه معماری ـ همراه بود که از حضور در دانشگاه تهران ابراز خوشحالی کرد: «خوشحالم که هنوز زنده‌ام و پس از سال ۱۳۳۵ به اینجا آمده‌ام. زمانی که این دانشکده در حال ساخت بود، من به عنوان کارآموز به اینجا آمد و رفت داشتم و مراسم باید در سطح دانشکده هنرهای زیبا با وسعت بیشتری برگزار شود چون این دانشکده وظیفه‌اش را در تمام رشته‌ها به فرهنگ جامعه ادا کرده است.»

وی ادامه داد: «دانشکده هنرهای زیبا در تمامی رشته‌های خود از جمله مجسمه‌سازی، موسیقی، نقاشی و تئاتر دین خود را به جامعه ادا کرده است. آنچه امروز در سطح شهر می‌بینیم، نظیر معماری‌ها یا مجسمه‌های میدان‌ها، جزو دستاوردهای فارغ‌التحصیلان همین دانشکده است و این امر موجبات افتخار ماست زیرا بر روی جامعه تاثیرگذاری واقعی داشته‌ایم.»

سمیعی به یادآوری دوستی‌هایش با حسین امانت پرداخت و گفت: «ما سال گذشته در سفر به یاد دوستانی که دیگر در میان ما نیستند، با هم صحبت کردیم.»

این استاد معماری خاطرنشان کرد: «هر زمان که به ساختمانی نگاه می‌کنید، تاریخ را مشاهده می‌کنید و با دیدن طاق کسری، ریزه‌کاری‌هایی از معماری را احساس می‌کنید. اما حسین امانت تا سن ۲۳ سالگی پا به خارج از ایران نگذاشته بود، پس چگونه این طراحی برج آزادی را اینگونه انجام داده است؟ پاسخ ساده است، از این دانشکده و استادان و برنامه‌های ارزنده‌ای که در دوره تحصیلش وجود داشت.»

سمیعی افزود: «حسین در آتلیه نیز جوانی مبتکر و حساس بود و هر کارش همیشه در ردیف‌های اول قرار داشت. در گذشته، در دانشکده ما نمره نمی‌دادند، بلکه کارها بر اساس سطح کیفیت رتبه‌بندی می‌شد و پروژه‌های حسین همواره در دسته اول قرار داشت.»

وی همچنین تأکید کرد: «ما برای دیدن فرهنگ باید برنامه‌های مشابه این مراسم را گسترش دهیم تا دانشکده هنرهای زیبا معرفی بهتری داشته باشد و تاثیرگذارتر گردد.»

در ادامه، وی به معماری برج آزادی اشاره کرده و گفت: «این بنا بزرگ است اما در زیر آن نیز ظرافت خاصی را می‌توان احساس کرد که نتیجه آموزش‌های گسترده و متنوع در مقاطع مختلفش است.»

در مورد ساخت ساختمان نیز توضیح داد: «سالن شهریار به شرکتی که من کار می‌کردم سپرده شد. رئیس این شرکت، محمد پورفتحی، بود که به همراه مهندسان کمره‌ای و حقیقی، کار را راهبری کردند. بعد از ساخت، همه کارگران در کارگاه‌ها دونده بودند. در واقع ۳۰ نفر سنگ‌تراش در کار بودند که یکی از آنها استاد محمد قمی بود و بقیه سطح‌های پایینی داشتند.»

سمیعی افزود: «شرکت ما همچنین پروژه‌هایی مانند کاخ نیاوران، موزه هنرهای معاصر و فرهنگسرای نیاوران را اجرا کرده و مرمت بخشی از کاخ مرمر نیز بر عهده ما بود. باید به یاد داشته باشیم که این آثار تحت سرپرستی و رهبری افرادی رخ داده که زحمت‌های فراوانی در این راه متحمل شده‌اند.»

مراسم ادامه یافت و به وسیله حامد مظاهریان و استاد حسینی از ساعد سمیعی تقدیر و تجلیل به عمل آمد.

«یادمان آزادی» نمایانگر همپیوندی دانشگاه، صنعت، علم و تجربه است

سپس امیرسامان میرزایی  ـ مدیر شرکت تامین‌کننده سنگ برج آزادی ـ در سخنانی به تبیین نقش مرحوم استاد غفار داورپناه، بنیان‌گذار این کارخانه در تأمین سنگ‌های مورد نیاز برای ساخت یادمان آزادی پرداخت و تصریح کرد که تمامی سنگ‌ها توسط این کارخانه تأمین گردیده و نقشی تاثیرگذار در کامل کردن این اثر بزرگ و ماندگار ایفا کرده است.

او در ادامه توضیح داد که بر اساس تحقیقاتی که درباره ساختمان آزادی انجام داده‌اند و بخشی از آن‌ها در کمپینی تحت عنوان «درباره آزادی» منتشر شده، تصمیم گرفتند تا به یاد همه کسانی که این بنا را با ارزش برای ما ساختند، یادمانی سنگی خلق کنند. به قول مظاهریان، برج آزادی خود یک زیبایی است که نمی‌توان از آن چشم پوشید.

میرزایی یادآور شد: «برای این منظور، قطعه‌ای سنگ از زمین خارج کردیم و هنرمند عزیز آقای دستوریان آن را به شکل سازه آزادی طی چهار ماه حجاری کرد. جالب است که این سنگ در ابتدا وزنی معادل ۲۵ تن داشت و پس از حجاری به حدود چهار و نیم تن رسید. در آغاز کار به این فکر بودیم که این اثر هنری را به مکانی شایسته هدیه کنیم. ایده‌های متنوعی مطرح شد، که یکی از جذاب‌ترین آن‌ها اهدا به موزه آقاخان بود که در حمایت از فرهنگ و هنر ایرانی فعالیت‌های شایسته‌ای انجام می‌دهد.»

وی ادامه داد: «دوست عزیزمان آقای شایگان نیز پیشنهاد دادند که این یادمان را به محلی اهدا کنیم که خود فضایی برای پرورش و آموزش برخی از خالقان این اثر بزرگ به شمار می‌رود٬ یعنی دانشکده هنرهای زیبا دانشگاه تهران.»

او افزود: «در این سال‌ها، وقتی درباره یادبرگ آزادی تحقیق می‌کردم و با آن در ارتباط بودم، تلاش می‌کردم روح حاکم بر این اثر را بشناسم؛ اثری که به گفته مهندس بهشتی تکرار ناپذیر بوده و از زوایای مختلف تحلیلی بر آن می‌توان انجام داد.»

وی همچنین به مکانیسم ارتباط قدرت بین دانش، تجربه و تفکر اشاره کرده و اظهار داشت که ارتباط و همکاری بین دانشگاه و صنعت و همچنین درک متقابل میان طراح، محاسب، مجری، صنعتگران و استادکاران، نقش کلیدی را در شکل‌گیری این تفکر پایدار داشته است.

میرزایی در پایان بیان کرد: «ما به رسم نیاکان، این یادمان سنگی را با افتخار به دانشکده هنرهای زیبا دانشگاه تهران تقدیم می‌کنیم و امیدواریم این هدیه نمایانگر پیوندی ماندگار و عمیق بین دانشگاه، صنعت و رازهای علمی باشد.»

او تاکید کرد: «کارخانه ما و بسیاری از کارخانجات صنعت سنگ، درهای خود را به سوی دانشگاه باز کرده‌اند و منتظر دیدار شما و به ویژه دانشجویان در فضاهای صنعتی هستیم تا با هم به گفتگو و تبادل نظر بپردازیم که می‌تواند به خلق ایده‌های نو منجر شود و این آغاز داستانی خواهد بود که حتماً طولانی خواهد بود.»

میرزایی در پایان از آقای مظاهریان و آقای شایگان به خاطر حمایت‌هایشان تشکر کرد و اذعان کرد: «در این دوران همکاری با ایشان، با دل‌گرمی و حمایت پدرانه و استادانه آنان، توانستیم این پروژه را به سرانجام برسانیم و سبب گردید که موهبت یادمان آزادی به مقصد اصلی‌اش، یعنی دانشگاه، برسد.»

برج آزادی نشان‌دهنده هویتی منحصر به فرد است

به دنبال این، کامبیز صدری ـ استاد مجسمه‌سازی ـ ویژگی‌های برج آزادی را مطرح کرد و اظهار داشت: «برج آزادی در ورودی شهر در مکانی بسیار مناسب قرار دارد و این خود یک شاهکار به شمار می‌آید. همچنین، این بنا در تاریخ راوی واقعیت‌هایی از گذشته و حال ماست، به ویژه اینکه هواداران انقلاب را به تمنا می‌کند و ارزش این مجسمه را دوچندان می‌سازد.»

او در ادامه خاطر نشان کرد: «عواملی در این اثر به کار رفته که از منظر هنری تأثیراتی از مسجد شیخ لطف‌الله یا عالی قاپو گرفتند. معماری کنگره‌های این بنا نیز شاید بازتابی از تاریخ پیش از اسلام باشد و برش‌های سنگ‌های آن نشانگر ریزه‌کاری‌های فنی است که این برج بر مبنای آن شکل گرفته است.»

صدری گفت: «در حین ساخت این اثر، ارتباط متمرکز درونی و بیرونی بنا وجود دارد و اگر به درون آن بروید، همخوانی خوبی بین فضاهای داخلی و خارجی مشاهده می‌شود.”

وی در مقایسه برج ایفل و برج آزادی توضیح داد: «برج ایفل که در قرن نوزدهم ساخته شده، برای یک سمپوزیوم معماری ساخته شده بود و تنها به مدت شش ماه در نظر گرفته شده بود و سپس قرار بود تخریب شود. جالب است که طرح مهندس ایفل با برج آزادی همسویی دارد. مهندس ایفل هم از نوع انتظارات یک مهندس جوان و با تجربه است که هدفش معرفی فرانسه به جهانیان است. در ایران نیز حسین امانت به عنوان یک فعال حوزه معماری شناخته می‌شود که خاص و مناسب این دوران است؛ چرا که در دوره‌ای که ایران در مسیر مدرنیته قرار می‌گرفت، امانت به عنوان یک نیروی تاثیرگذار انتخاب گردید و با ذهنی خلاق، طرحی خاص ارائه داد و از این رو به او فرصت‌های لازم داده شد.»

او مدعی شد که بسیاری از بناهای مشابه جهانی، نظیر مجسمه آزادی در لس آنجلس وجود دارند اما هیچ کدام از آن‌ها به اندازه برج آزادی نمی‌توانند هویتی منحصر به فرد را داشته باشند. برج آزادی اصلاً در فرم و طرحش متفاوت است و مقابل میدان سرخ نیست و یا همچنین مانند سازه فولادی برج ایفل نیست، و حتی جایی نیست که برای یادبود قهرمانان جنگ طراحی شده باشد. برج آزادی مکانی است که در هر شرایطی، انسان‌ها در آن جا به هم می‌پیوندند.

صدری با نشانه‌هایی بر روی برج آزادانه استدلال کرد که روزهای جمعه می‌توان تاثیر معمارانه این بنا را مشاهده کرد، جایی که مردم با کمترین هزینه به آنجا می‌روند و در حالی که احساس می‌کنند به محلی ارزشمند رفته‌اند. به خلاف توریست‌هایی که با صرف هزینه‌های هنگفت به تماشای برج ایفل می‌روند، مردم عادی در اینجا می‌توانند به راحتی این بنای بی‌نظیر را ببینند.

این استاد مجسمه‌سازی به طراحی برج آزادی و اهمیت آن در زمان خودش نقطه‌گذاری کرد و افزود: «این طراحی در نوع خودش جدید و حیاتی در زمان خود بوده است؛ چرا که فرم برج آزادی در عالم ذهن و زیباشناسی تکوین یافته و منظور اولیه به ایستایی مبتنی بر جذابیت است.»

صدری به بررسی لیگایی که برج آزادی با آسمان و میدان اطرافش ایجاد می‌کند پرداخت؛ به طوری که این فرم به طور خاص شکل ویژه‌ای را به خود گرفته است و دارای قدرت تنفس می‌باشد. بدین صورت که سایر بناها در آن زمان، حداکثر تا ۱۰ الی ۱۵ متر ارتفاع داشتند اما با طراحی خود تا ارتفاع تقریبا ۵۰ متر، این برج توانمندی خاصی را برای دیده شدن از دور فراهم می‌آورد و موجب می‌شود که چشم بر آن بگذرد.

او بیان کرد: «همچنین برج آزادی، ساختمان نمایانگر آنچه تا حال در تاریخ این سرزمین بوده است و در گذشته تصویر آن بر روی اسکناس‌ها و پول‌ها نقش بسته بود. در حال حاضر، طراحی‌های عددی و اشکالی توسط هنرمندان مختلف در کنار میدان آزادی از اشکال و مفاهیم آن بهره‌برداری شده است. در واقع، برج آزادی یک زبان انتقال‌دهنده بین گذشته و حال است که توانایی خاصی را برای خود به همراه دارد.»

این استاد مجسمه‌سازی اعلان کرد: «یکی از هنرهایی که هنرمندان تجسمی می‌توانند از آن استفاده کنند، بهره‌برداری از برج آزادی به عنوان راوی روایتی تاریخی است. من خودم از این فرم بسیار خوشم می‌آید و در دنیای کاریم، دو مجسمه در این راستا ساخته‌ام.»

او تصریح کرد: «در طراحی برج آزادی روابط و همجواری‌های اثر مشهود است و پرسشی مطرح می‌شود که حسین امانت و چگونه از مکعب به فرم کنونی میدان آزادی رسیده است.»

صدری افزود: «ارزیابی های حسین امانت از درون و برون برج آزادی نشان می‌دهد که جالب این است که در آن زمان، ابزار طراحی کامپیوتری چندان رایج نبوده است، با این حال خطوط برج مدغک شده به خوبی در هر یک از چهار سمت با کمترین خطا به یکدیگر وصل می‌شدند. همچنین گنبد مسجد شیخ لطف‌الله به زیبایی در این نما گنجانده شده و نور ورودی آن نیز به کارکرد خاص نوردهی و عمومی آن تزریق شده است و به طرز شگفت‌انگیزی از وجود پروسه‌ای در طراحی نمایانگر طراح قوی می‌باشند.»

بلندای این مجسمه بدون شک با اجزای دیگر نیز در پیوند است و متمایز است. این تگ را می‌توان به تابولوگی استخراج کرد، در حالی که تقدیر مهندسان نیز بشیوه‌ای برجسته در شکل‌گیری آن موثر است. سادگی و کارآیی، و نورهای وارد شده بر فضای آن به راستی جذابیت خاص خود را در بر دارد و اوج روابط را در فرم ایجاد می‌کنند.

برج آزادی بدون نقشه‌های کامپیوتری طراحی شده است

در بخشی دیگر از مراسم، پیروز حناچی ـ معمار و شهردار سابق تهران ـ اظهار داشت: «بایستی از زحمت‌های کسانی که برج آزادی را طراحی و به بخشی از تاریخ تهران تبدیل کردند، قدردانی کنیم.» وی به یادآوری سفرش به استان فارس با دانشجویان برای بازدید از مسجد نصیرالملک پرداخت و گفت: «بر روی کاشی ورودی شاعری از سعدی نقش بسته بود که بیانگر تفکر عمیق فرهنگی است.»

حناچی با اشاره به بزرگی برج آزادی در مقایسه با سایر ساخت و سازها در زمان خود اظهار داشت: «برخی از ما به تجربه طراحی ماکت فرودگاه مهرآباد در دانشکده می‌پرداختیم، در این ماکت، میدان آزادی به عنوان نقطه کانونی در نظر گرفته شده بود و این کار منجر به آگاهی از پیچیدگی فرم برج آزادی گردید.»

وی ادامه داد: «معمولاً مسابقات معماری که مشخصات پرسش درست و کارفرما حرفه‌ای باشد، معمولاً منجر به نتیجه مثبت می‌شود؛ مثلاً پل طبیعت، یکی از این دستاوردها است. اما باید تأکید کرد که برج آزادی در زمان خود ساخت و پردازش شده بدون نقشه‌های کامپیوتری بوده است، هزینه‌های هیچ‌کدام از قطعات سنگ به هم شبیه نیست و نوآوری در روش ساخت این برج به وضوح نمایان است.»

حناچی به تحسین طراحان برج آزادی پرداخت و گفت: «بایستی از تمامی آفرینندگان برج آزادی که با کمال زیبایی و هنرمندی، اشکالی پایدار به تاریخ معاصر تهران معرفی کردند، تشکر و قدردانی کنیم. قطعاً یاد آنان در سپهر این سرزمین و قومیت جاودانه خواهد ماند.»

دانشکده معماری همانند یک گوهر درخشان می‌درخشد، قدر آن را بدانید

در پایان، پیام تصویری حسین امانت ـ طراح برج آزادی ـ در此 مراسم به حضار ارا