طعم تلخ قهوهنوشان به دلیل افزایش قیمت / این نوشیدنی محبوب نیز از آثار جنگ مصون نمانده است
بر طبق گزارشی که خبرگزاری خبرآنلاین منتشر کرده است، این روزها بازار قهوه در ایران بهدلیل همزمانی «افزایش نرخ ارز، گرانی جهانی دانه قهوه و رشد حیرتانگیز هزینههای واردات» تحت فشار قرار دارد؛ این ترکیب شامل فشارهای داخلی و خارجی، در نهایت به افزایش بیسابقه قیمتها برای مصرفکنندگان منجر شده است. بهعلاوه، کاهش توان خرید مردم باعث شده قهوه بهعنوان یک کالای محبوب، بیش از پیش تحت فشار قیمت قرار گیرد.
براساس اطلاعات منتشر شده از یک مؤسسه تحقیقاتی اقتصادی، قیمت قهوه در ایران از ابتدای سال ۱۴۰۳ تا به امروز نزدیک به ۴۶۲ درصد افزایش یافته است؛ رقمی که به وضوح از رشد سایر متغیرهای اقتصادی فراتر میرود. در همین مدت، قیمت دلار در بازار آزاد حدود ۱۷۹ درصد و در بازار توافقی حدود ۲۶۳ درصد افزایش یافته، در حالیکه هزینه جهانی کامودیتی قهوه تنها حدود ۴۰ درصد رشد داشته است. این آمارها نشان میدهد که قیمت دلاری قهوه در بازار ایران تقریباً دو برابر شده و فاصله آن با روندهای جهانی بیشتر شده است.
تحولات ناشی از جنگ تحمیل شده به ایران عامل اصلی نوسان قیمت این کالای وارداتی در بازار تلقی میشود. به گفته فعالان بازار، بحران در زنجیره صادرات قهوه به ایران، مهمترین دلیل افزایش قیمتها در بازار داخلی بوده است. به عبارت دیگر، هر چند امارات خود تولیدکننده قهوه نیست، اما بخش زیادی از صادرات ایران از طریق این کشور انجام میگرفت و جنگ باعث اختلال در نظم موجود بازار شد.
در حوزه واردات، نوسانات ارزی همچنان به عنوان اصلیترین عامل تعیینکننده قیمت قهوه به شمار میرود. واردکنندگان معتقدند تغییرات حتی در کوتاهمدت در بازار ارز میتواند روند تأمین را مختل کرده و قیمت نهایی را افزایش دهد. به علاوه، افزایش هزینههای حملونقل، بیمه و ترخیص کالا نیز به صعودی بودن قیمت دانه سبز و محصولات فرآوریشده در ایران دامن زده است.
این رشد هزینهها در بازار داخلی به صورت گرانی مداوم منوی کافهها و محصولات بستهبندیشده نمایان شده است. بسیاری از کافهها برای حفظ تعادل مالی خود مجبور به افزایش تدریجی قیمتها شدهاند؛ افزایشی که بهطور کلی فشار بیشتری به مصرفکنندگان وارد کرده است.
در چنین شرایطی، کاهش قدرت خرید مردم بهعنوان مهمترین متغیر تأثیرگذار در بازار خود را نشان داده است؛ موضوعی که باعث تغییر رفتار مصرفکنندگان شده و بخشی از تقاضا به سمت گزینههای مقرونبهصرفهتر، سفارشات کوچکتر یا کاهش دفعات خرید تغییر مسیر داده است.
تحلیل علل رشد قیمت قهوه
در این راستا، حسام ربیعی، نایب رئیس انجمن قهوه ایران، با اشاره به دلایل اصلی افزایش اخیر قیمت قهوه در کشور توضیح میدهد که دو عامل کلیدی در این روند نقش دارند؛ نخست، افزایش نرخ ارز و دوم، عدم تعادل در ساختار عرضه و تقاضا. او تاکید میکند قیمت کنونی قهوه در بازار ایران به واقعیتهای اقتصادی انطباقی ندارد و در شرایط عادی باید قیمتی پایینتر از وضعیت کنونی داشته باشد.
او بیان میکند که بخش زیادی از واردات قهوه ایران در سالهای گذشته از طریق امارات صورت میگرفت، اما اخیراً این مسیر با اختلال شدیدی روبرو شده است. این مسئله منجر به تغییر در زنجیره تأمین شده و واردکنندگان را به استفاده از مسیرهای جایگزین از جمله ترکیه و تعدادی از مسیرهای جنوبی واداشته است؛ مسیرهایی که هم نیاز به زمان بیشتری دارند و هم هزینههای حملونقل را افزایش میدهند.
به گفته ربیعی، شرکتهای فعال در حملونقل به دلیل بالا رفتن ریسکهای تجاری و شرایط ویژه جابهجایی، هزینههای اضافی را بر دوش واردکنندگان میگذارند؛ موضوعی که به نوبه خود به رشد قیمت تمامشده قهوه در بازار انجامیده است.
او همچنین به میزان رشد قیمتها اشاره کرده و بیان میکند که بسته به نوع قهوه و کشور مبدأ، قیمتها بین ۶۰ تا ۱۰۰ درصد افزایش یافتهاند. برخی انواع قهوه نیز در این مدت بیش از دو برابر افزایش قیمت را تجربه کردهاند. قهوههای وارداتی از برزیل با بیشترین افزایش قیمت مواجه شدهاند و محصولات ویتنام و هند نیز با رشد قابلتوجهی روبرو گشتهاند.
ربیعی به این نکته نیز اشاره میکند که برخلاف برخی گمانهزنیها، کاهش تولید جهانی عامل اصلی این بحران نیست. او میافزاید که در برخی کشورها نظیر برزیل حتی افزایش تولید هم ثبت شده و هیچ تغییر محسوسی در سطح تولید جهانی مشهود نیست. اما در عین حال، او باور دارد که اثرات غیرمستقیم تنشها و افزایش هزینههای حملونقل میتواند تأثیراتی بر بازار جهانی بگذارد.
در حال حاضر تقریباً ۷۰ تا ۸۰ درصد از واردات قهوه ایران از طریق امارات انجام میشود. ربیعی میگوید که این مسیر به سبب محدودیتهای تجاری و شرایط موجود، به عنوان مسیر اصلی تأمین قهوه در کشور بهشمار میرود، هرچند که این کشور خود تولیدکننده قهوه نیست و صرفاً نقش واسطهای دارد.
او همچنین اشاره میکند که مسیرهای جایگزین مانند بنادر دیگر در حال شکلگیری هستند، اما این تغییرات زمانبر بوده و در کوتاهمدت هزینههای بیشتری را به بازار تحمیل نموده است.
افزایش قیمت قهوه، به گفته این کارشناس، تنها در سطح بازار نهفته نمانده بلکه رفتار مصرفکنندگان را نیز تغییر داده است. او تاکید میکند که بخشی از مصرفکنندگان به سمت محصولات ارزانتر گرایش پیدا کردهاند و دستهای دیگر میزان مصرف خود را به طرز قابلتوجهی کاهش دادهاند. این تغییرات رفتاری تنها به قهوه محدود نمیشود و در بسیاری از کالاهای مصرفی دیگر نیز به وضوح دیده میشود.
ربیعی همچنین به تأثیرات زنجیرهای این وضعیت بر اشتغال اشاره کرده و بیان میکند که صنعت قهوه در ایران یک چرخه اقتصادی وسیع شامل واردات، تولید، بستهبندی، توزیع و فعالیت کافهها را تشکیل میدهد. کاهش مصرف در این حوزه میتواند این زنجیره را تحت فشار قرار دهد و در برخی موارد به تعدیل نیرو منجر شود؛ موضوعی که در حال حاضر نیز در برخی کافهها مشهود است و بهویژه نیروهای جوان و متخصص را تحت تأثیر قرار داده است.
بر اساس برآوردهای انجام شده، میزان واردات قهوه در ایران در سالهای اخیر به حدود ۵۰ هزار تن در سال بالغ شده است. این واردات عمدتاً از کشورهایی نظیر ویتنام، اندونزی و هند انجام میگیرد و علاوه بر آن، کشورهای اتیوپی، برزیل، کلمبیا و کنیا نیز از تأمینکنندگان کلیدی بازار ایران هستند.
ربیعی همچنین بیان میکند که در برخی موارد، فشار هزینهها و کمبود عرضه ممکن است بر کیفیت کالاها نیز تأثیر بگذارد. اگرچه بستهبندیها معمولاً بر اساس وزن ثابت انجام میشود، اما در شرایط افزایش قیمت، احتمال استفاده از مواد اولیه با کیفیت پایینتر بهمنظور کنترل هزینهها وجود دارد.
در جمعبندی این وضعیت، او معتقد است آینده بازار قهوه به دو عامل اصلی وابسته است؛ نرخ ارز و وضعیت واردات. اگر نرخ ارز با افزایش جدیدی مواجه نشود و روند واردات به وضعیتی پایدار بازگردد، امکان کاهش قیمتها فراهم میشود، اما در غیر این صورت بازار همچنان با فشار تورمی روبهرو خواهد بود.
براساس مقایسههای انجام شده، قیمت قهوه در ایران در حال حاضر تقریباً دو برابر گذشته است؛ بهطوریکه محصولی که قبلاً نزدیک به دو میلیون تومان قیمت داشت، اکنون به حدود چهار میلیون تومان رسیده است.
۲۲۳۲۲۴
