نجفی: خاموشی‌ها به قهری صنعت کشور می‌انجامند / بحران برق ناشی از دو دهه سوءمدیریت می‌باشد

آرمان زارعی: در روزهایی که گرمای طاقت‌فرسای تابستان بخش‌های زیادی از کشور را تحت تأثیر قرار داده و مصرف آب و برق به حداکثر خود رسیده است، قطعی‌های مکرر در این دو حوزه حیاتی به یکی از چالش‌های اصلی معیشت، اقتصاد و فعالیت صنایع تولیدی تبدیل شده است. با اینکه مسئولان در تلاش هستند تا با راهکارهایی نظیر مدیریت مصرف و افزایش تولید، اوضاع را کنترل نمایند، اما نشانه‌هایی از فشار مضاعف بر زیرساخت‌ها و صنایع به خوبی قابل مشاهده است؛ فشارهایی که در برخی موارد منجر به اختلال در روند فعالیت تولیدکنندگان، کسب‌وکارهای خدماتی و حتی مشاغل دیجیتال شده است.

براساس نظر کارشناسان، بخش زیادی از مشکلات کنونی، به تصمیمات و سیاست‌گذاری‌هایی بازمی‌گردد که در دو دهه اخیر در زمینه انرژی اتخاذ شده است. از تثبیت قیمت برق و آب برای مدت طولانی گرفته تا نقصان سرمایه‌گذاری در توسعه ظرفیت نیروگاه‌ها، شبکه‌های توزیع و استفاده از منابع جایگزین. این وضعیت، بخش خصوصی و تولید را نسبت به بحران‌های زیربنایی آسیب‌پذیر کرده است.

در این راستا، آرش نجفی، رئیس کمیسیون انرژی اتاق بازرگانی ایران، در گفت‌وگویی با خبرآنلاین با اشاره به بحران گسترده خاموشی‌های تابستان ۱۴۰۴، هشدار داد که صنعت برق کشور به شدت تحت تأثیر تصمیمات نادرست دو دهه گذشته در حال فروپاشی است. او نسبت به عواقب این وضعیت بر تورم، رشد اقتصادی، ترک سرمایه‌گذاران و امنیت انرژی کشور هشدار داد.

کاهش شامخ؛ زنگ خطری برای صنعت ایران

نجفی در آغاز این گفت‌وگو و در پاسخ به این سوال که آیا تا به امروز برآورد دقیقی از خسارات اقتصادی ناشی از خاموشی‌ها تهیه شده است یا خیر، بیان کرد: تا کنون گزارشی رسمی و قابل اتکا در این زمینه منتشر نشده است، اما کاهش شاخص شامخ به زیر عدد ۴۵ به وضوح نشان دهنده شرایط بحرانی صنایع است. این شاخص می‌بایست بالای ۵۰ باشد تا نشان‌دهنده ثبات اقتصادی باشد؛ اما در حال حاضر کاهش آن به زیر ۴۵، رابطه‌ای مستقیم با رکود و فروپاشی دارد.

وی اضافه کرد: قطعی‌های مداوم برق به شکل فرسایشی بر ساختار صنعت کشور اثر گذاشته و اگر این روند ادامه یابد، صدمات به حدی خواهد بود که دیگر امکان ترمیم یا بازسازی وجود نخواهد داشت.

نجفی در مورد اینکه کدام صنایع بیشترین آسیب را متحمل شده‌اند، تأکید کرد: تقریباً تمامی صنایع کشور به نوعی آسیب دیده‌اند. حتی صنایعی که در سال‌های اخیر برای تأمین برق پایدار خود هزینه‌های بالایی کرده بودند، اکنون با خاموشی مواجه هستند. صنایع فولادی نمونه‌ای بارز از این وضعیت هستند که با وجود توافقات مهم با دولت برای حفظ پایداری تأمین برق، در روزهای اخیر به خاموشی رفته‌اند.

دولت به‌جای برنامه‌ریزی؛ تعطیلی تجویز می‌کند!

وی افزود: متأسفانه دولت به جای برنامه‌ریزی برای صرفه‌جویی یا افزایش تولید برق، به تجویز تعطیلی‌های اجباری برای صنایع روی آورده است. این اقدامات آسیب جدی به ساختار اقتصادی کشور خواهند زد. اگر دولت می‌گوید که از بخش خصوصی حمایت می‌کند، باید در قبال تعطیلی، حقوق پرسنل، مالیات و حق بیمه آن‌ها را نیز تقبل کند، اما در عمل تمامی هزینه‌ها به گردن تولیدکننده و مردم افتاده است.

رئیس کمیسیون انرژی اتاق بازرگانی ایران در مورد ریشه‌های بحران تأکید کرد: بخش عمده‌ای از مشکلات کنونی به مصوبه‌ای در مجلس هفتم مرتبط می‌شود که قیمت برق را ثابت نگه داشت. دولت در سال ۱۳۹۸ هشدار داده بود که اگر این روند ادامه یابد، مشکلاتی همچون قطعی برق و ورشکستگی صنعت برق اجتناب‌ناپذیر خواهد بود، اما این هشدارها نادیده گرفته شد.

وی افزود: به‌جای پرداخت مطالبات نیروگاه‌ها و فراهم‌آوردن انگیزه برای سرمایه‌گذاری جدید، وزارت نیرو اقدام به تأسیس شرکتی دولتی برای توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر کرده است. این سیاست‌ها نشان‌دهنده انحراف از مسیر اصلاحات ساختاری در صنعت برق است که در نهایت ابتدا منجر به فروپاشی صنعت برق و سپس سایر بخش‌های صنعتی کشور خواهد شد.

من وزیر نیرو نیستم که بدون پشتوانه آمار بدهم/ وقتی انتقاد می‌کنیم ناراحت می‌شوند

در ادامه، در خصوص این‌که چرا وعده وزیر نیرو مبنی بر عدم وجود خاموشی در تابستان ۱۴۰۴ محقق نشده است، نجفی پاسخ داد: این سؤال را باید از خود وزیر پرسید. هرگاه انتقادی مطرح می‌کنیم، ایشان ناراحت می‌شوند. وقتی کسی وعده تأمین ۳۰ هزار مگاوات برق می‌دهد اما اطلاعی از واقعیت پروژه‌ها، اعداد و ظرفیت‌ها ندارد، یعنی به درستی بر امور تسلط ندارد.

وی در پاسخ به این سؤال که قطعی برق چه میزان می‌تواند موجب افزایش نرخ تورم در تابستان شود، گفت: پیش‌بینی عدد مشخص نیاز به محاسبات دقیق دارد. من وزیر نیرو نیستم که بدون مستندات آماری و بر اساس تخمین عدد بدهم. بنابراین قادر به ارائه برآوردی نیستم.

نجفی درباره آسیب‌پذیری کسب‌وکارهای کوچک و اینترنتی نیز اذعان کرد: با اینکه کسب‌وکارهای خرد بیشتر با رسانه‌ها در ارتباط هستند و صدای آن‌ها هم بیشتر شنیده می‌شود، اما از نظر میزان خسارت، صنایع بزرگ زیان بیشتری را متحمل شده‌اند. پشت هر تماسی از صنایع فولاد درباره قطعی برق میلیاردها تومان خسارت نهفته است، در حالی که گلایه‌های مشاغل کوچک به دلیل فراوانی، بیشتر به چشم می‌آید.

بیشتر بخوانید؛ 

وزیر نیرو: مرداد و شهریور سختی را در پیش داریم/ امیدواریم به جیره‌بندی آب نرسیم

ببینید | وزیر نیرو: برنامه خاموشی‌ها ۲ ساعته است!

اثر ناترازی برق و آب بر نرخ رشد اقتصادی کشور

نجفی در ادامه با بیان هشدار نسبت به عواقب اقتصادی خاموشی‌ها گفت: بی شک این بحران، روند رشد اقتصادی کشور را به سمت منفی خواهد برد. به علاوه، کمبود گاز نیز به زودی به یکی از مسائل جدی کشور تبدیل خواهد شد. ما سال گذشته در دیداری با رئیس‌جمهور تأکید کردیم که ناترازی برق و گاز یکی از بزرگ‌ترین چالش‌های دولت است و باید تعامل مؤثرتری با بخش خصوصی شکل بگیرد، اما متأسفانه این توصیه‌ها نادیده گرفت شد.

وی در مورد اینکه چه مقدار از خاموشی‌ها ناشی از کمبود برق و چه مقدار ناشی از ضعف در توزیع است، اظهار کرد: اطلاعات دقیق در این زمینه محرمانه است و نمی‌توانم بر اساس تخمین سخن بگویم.

در پاسخ به این سؤال که آیا دولت جدید در این مدت اقدام مؤثری در حوزه برق انجام داده یا خیر، گفت: به نظر می‌رسد در مدیریت نیروگاه‌ها عملکرد بهتری داشته‌اند و امیدواریم انرژی تجدیدپذیر نیز به زودی عملیاتی شود. با این حال، برای ارزیابی تأثیر این اقدامات، باید نتایج واقعی و قابل رصد را مشاهده کرد.

وی درباره ادعای دولت مبنی بر رسیدن به رشد اقتصادی ۸ درصدی گفت: دستیابی به چنین رشدی با وجود این میزان موانع ممکن نیست. ساختارهای بروکراتیک، سامانه‌های ناکارآمد، نحوه تخصیص ارز و دستورالعمل‌های ضدتولید، همگی موانعی جدی در مسیر تولید به‌حساب می‌آیند. وزارت صمت به‌جای تسهیل‌گری، به مانعی بزرگ برای فعالان اقتصادی تبدیل شده است.

اگر من جای وزیر نیرو بودم…

نجفی در پاسخ به این پرسش که اگر خود وزیر نیرو بود چه اقداماتی را فوری در دستور کار قرار می‌داد، تأکید کرد: نخست باید مدل‌های مالی مؤثری برای بهینه‌سازی مصرف انرژی طراحی شود. تسهیلات لازم جهت جایگزینی کولرهای پرمصرف با نمونه‌های کم‌مصرف در اختیار مردم قرار گیرد. شرکت‌های ESCO باید حمایت شوند تا در زمینه عایق‌سازی ساختمان‌ها اقدامات موثری انجام دهند. همچنین لازم است راندمان نیروگاه‌ها افزایش یابد و نیروگاه‌های ناکارآمد از مدار خارج شوند. علاوه بر این، توسعه برق پراکنده و استفاده از تکنولوژی‌های نوآورانه ذخیره‌سازی برق ضروری است. متأسفانه ما سرمایه داریم، اما آن را صرف توسعه زیرساخت‌ها نمی‌کنیم.

وی درباره تأثیر واقعی‌سازی تعرفه‌های برق بر کاهش خاموشی‌ها گفت: بدون شک، این اقدام تأثیرگذار خواهد بود، مشروط بر اینکه ساختار نظارتی و رگولاتوری صنعت برق اصلاح شود. درآمد حاصل از فروش برق باید به تولیدکنندگان و نیروگاه‌داران بازگردد. در حالی که درآمدهای حاصل از برق در سال‌های اخیر افزایش یافته، مطالبات نیروگاه‌ها همچنان پرداخت نشده و این نشان‌دهنده نادرستی در مدیریت منابع است.

در ادامه در مورد صادرات برق هم گفت: در برخی مواقع، حتی در تابستان، صادرات برق صورت می‌گیرد. این اقدام در برخی موارد از منظر ژئوپلیتیکی برای ایران دارای ارزشاستراتژیک است و نباید فقط از جنبه اقتصادی به آن نگاه کرد. با این حال، دیپلماسی انرژی ما به شدت ضعیف است و از این مزیت به اندازه کافی بهره‌برداری نمی‌کنیم.

هشدار جدی نجفی درباره آب و خشکسالی در اواخر شهریور

وی در مورد مهاجرت سرمایه‌گذاران نیز گفت: این روند هم‌اکنون در حال وقوع است. اما مهم‌تر از مسئله برق، باید به بحران آب توجه ویژه‌ای داشت. از اواخر شهریور با خشکسالی و کم‌آبی شدید مواجه خواهیم شد. سدها به خشکی خواهند رفت و تأمین آب به یک معضل بزرگ تبدیل خواهد شد.

نجفی تصریح کرد: ساختار کشاورزی کشور نیاز به اصلاح دارد. محصولاتی مانند یونجه که آب‌بر هستند، نباید در ایران تولید شوند. بهتر است در زمینه واردات این اقلام اقدام کنیم. حتی در زمینه گوشت نیز باید به سمت واردات یا پرورش برون‌مرزی دام حرکت کنیم، چرا که کشور ما از لحاظ منابع آبی برای تولید دام مناسب نیست.

در پایان و درخصوص طرح‌هایی نظیر انتقال آب از دریای عمان، توضیح داد: این طرح‌ها به دلیل هزینه‌های بالا و قیمت تمام‌شده چند صد هزار تومانی برای هر متر مکعب آب، برای مصرف‌کننده نهایی قابل‌تحمل نیست. ما منابع آبی تجدیدپذیر بسیاری داریم، اما به دلیل ضعف طاقت‌فرسا در حکمرانی منابع آبی، به درستی از آن‌ها بهره‌برداری نمی‌کنیم. مشکل ما خشکسالی نیست، بلکه سوءمدیریت منابع است.

۲۲۳۲۲۴