جناب دادستان! رانندگی نمایشی با خودرو بر اساس هیچ قانونی ممنوع نمی‌باشد
دادستان محترم تهران با تاکید بر رفتارهای مخاطره‌آمیز برخی از رانندگان در خیابان‌های پایتخت، از جمله حرکات مارپیچ، سرعت‌های غیرمتعارف و رانندگی‌های نمایشی در ساعات تاریکی شب، این اقدامات را به عنوان تهدیدی جدی برای نظم عمومی و ایمنی شهروندان تشخیص داد.
روزنامه اعتماد در گزارشی نوشت: اظهارات اخیر وی که تحت عنوان ساماندهی دوردورهای شبانه و مقابله با رفتارهای پرخطر رانندگان در رسانه‌ها بازتاب یافته، دوباره این سوال حقوقی را مطرح کرده است که آیا صرفاً دوردور کردن در خیابان، نشانه‌ای از ارتکاب جرم است یا آنچه قابلیت پیگرد قانونی دارد، رفتارهای مجرمانه از سوی راننده یا سایر سرنشینان خودرو است؟
برای پاسخ به این ابهام حقوقی مهم، نیاز به تفکیک میان سه مفهوم کلیدی وجود دارد: دوردور کردن، تخلف رانندگی و ارتکاب جرم. دوردور کردن، به طور غیررسمی به معنای تردد مکرر جوانان در خیابان‌های عمدتاً شمال شهر و مکان‌های تجمع شهری است.
این نوع رفتار لزوماً به معنای ارتکاب جرم نخواهد بود. در قوانین کیفری، نمی‌توان تنها به دلیل ناپسند بودن رفتار یا ایجاد حساسیت اجتماعی نسبت به آن، فردی را مجرم شناخت. اصل قانونی بودن جرم و مجازات، ایجاب می‌کند که برای پیگرد کیفری، رفتار انجام‌شده با عنوان مجرمانه‌ای مشخص که در قانون ذکر شده، مطابقت داشته باشد. از این‌رو، با وجود حضور در خیابان، تردد مکرر یا استفاده از خودرو برای گردش، نمی‌توان بدون شواهد کافی، مسئولیت کیفری را اعمال کرد. ممکن است فردی در حین دوردور به تخلفاتی مانند سرعت غیرمجاز، حرکات نمایشی ممنوع، سبقت‌های غیرمجاز، ایجاد آلودگی صوتی یا سایر تخلفات مندرج در مقررات راهنمایی و رانندگی دست بزند. در چنین مواقعی، بر اساس نوع رفتار و قوانین موجود، امکان اعمال قانون وجود دارد.
با این وجود، باید توجه داشت که تمامی تخلفات رانندگی به معنای وجود جرم نیست و هر گونه اقدام انتظامی به معنای محکومیت کیفری تلقی نمی‌شود. جریمه‌های مرتبط با ترافیک، توقیف وسائل نقلیه و پیگرد کیفری، هر یک شرایط ویژه‌ای دارند. به همین دلیل، نمی‌توان صرفاً با استناد به عبارت کلی دوردور، تمام این مجازات‌ها را بدون تفکیک و بررسی شرایط قانونی به کار بست.
به وضوح قابل درک است که اگر دوردور با رفتارهایی چون تعقیب و آزار افراد، تعرض یا مزاحمت برای زنان و کودکان، تهدید، توهین، و ایجاد اختلال در نظم عمومی یا سایر رفتارهای ممنوع همراه باشد، این مسئله فراتر از یک تردد عادی خواهد بود.
در چنین شرایطی، چنانچه عناصر قانونی در این زمینه شناسایی شود، رفتار فرد ممکن است مستوجب اقدام انتظامی، رسیدگی به تخلف یا پیگرد کیفری شود. به عنوان مثال، ماده 619 کتاب پنجم قانون مجازات اسلامی بخش تعزیرات درباره مزاحمت یا تعرض به اطفال یا زنان در اماکن عمومی یا خیابان‌ها و همچنین توهین به آن‌ها با الفاظ یا حرکات غیرمناسب، احکام خاصی را به تصویب رسانده است. همچنین ماده 618 قانون مجازات اسلامی بخش تعزیرات به رفتارهایی می‌پردازد که با ایجاد هیاهو، جنجال، حرکات غیرمعمول یا تعرض به افراد، موجب اختلال در نظم، آسایش و آرامش عمومی می‌شوند؛ بنابراین باید رفتار مشخص و شرایط مقرر در قانون استعلام شود و نمی‌توان بدون بررسی مصداق، هر نوع دوردور را به طور خودبخود مشمول آن دانست. تردیدی وجود ندارد که شهروندان حق دارند در معابر عمومی از امنیت، آرامش و امکان تردد بهره‌مند باشند. هیچ شخصی نمی‌تواند به بهانه تفریح یا گردش با خودرو، آسایش دیگران را تحت تأثیر قرار دهد، خطری برای عابران ایجاد کند یا با رفتارهای آزاردهنده حقوق دیگران را زیر پا بگذارد. همچنین احترام به حقوق قانونی افرادی که رفتار مجرمانه‌ای از آن‌ها شناسایی نشده است، ضروری است. اصل برائت، اصل قانونی بودن جرم و مجازات و لزوم احراز عناصر قانونی رفتار انتسابی، می‌طلبد که بین فردی که تنها در خیابان تردد می‌کند و شخصی که مرتکب مزاحمت یا رفتارهای مجرمانه شده، تمایز قائل شویم. از این‌رو، اگر راننده‌ای مرتکب تخلف شود، باید مجازات متناسب با همان تخلف اجرایی گردد و اگر رفتار وی حاکی از وصف کیفری باشد، تعقیب قضایی باید با رعایت قوانین موجود انجام گیرد، وگرنه اگر فقط در حال تردد عادی است، نمی‌توان او را بدون شواهد قانونی، مجرم و مستحق مجازات دانست.
